nale偶y do istotnych 艣wiadectw zapisanych w jidysz, dokumentuj膮cych 偶ycie w 艂贸dzkiej dzielnicy zamkni臋tej. Jego autor, przedwojenny dziennikarz i pisarz, a zarazem jeden z nielicznych ocala艂ych mieszka艅c贸w getta, na bie偶膮co utrwala艂 swoje obserwacje. Przed deportacj膮 ukry艂 zapiski, a po wojnie uda艂o mu si臋 odzyska膰 ich cz臋艣膰. Polskie wydanie ksi膮偶ki, jest pierwszym przek艂adem dziennika na j臋zyk obcy.
Frank opisuje rzeczywisto艣膰 getta z perspektywy bezpo艣redniego uczestnika wydarze艅. Pisze o g艂odzie, chorobach i 艣mierci, ale tak偶e o 偶yciu codziennym, nastrojach spo艂ecznych, kr膮偶膮cych pog艂oskach, publicznych wyst膮pieniach, osobistych tragediach i stopniowym rozpadzie wi臋zi mi臋dzy lud藕mi.
Szczeg贸lna warto艣膰 obecnego wydania wi膮偶e si臋 r贸wnie偶 z histori膮 samego tekstu, kt贸rego losy rodz膮 istotne pytania. Jak wskazuj膮 autorki wprowadzenia, zachowany tu偶 po wojnie maszynopis, sporz膮dzony na podstawie odnalezionych notatek Franka, r贸偶ni si臋 od wyda艅 ksi膮偶kowych opublikowanych kilkana艣cie lat p贸藕niej. W kolejnych edycjach pojawi艂y si臋 skr贸ty, zmiany w uk艂adzie zapisk贸w oraz pomini臋cia fragment贸w.
Publikacja przek艂adu Dziennika wydanego w postaci ksi膮偶kowej, cho膰 ukazuje tylko jedn膮 z jego wersji, ma jednak swoj膮 warto艣膰 鈥� otwiera bowiem czytelnikowi dost臋p do ego-dokumentu, a wi臋c subiektywnego zapisu poczynionego przez bezpo艣redniego 艣wiadka epoki, kt贸ry by艂 jednocze艣nie wi臋藕niem getta i funkcjonariuszem gettowej S艂u偶by Porz膮dkowej (Ordnungsdienst). Jest to te偶, warto podkre艣li膰, pierwsze wydanie dziennika Franka w j臋zyku innym ni偶 j臋zyk orygina艂u.
Sygnalizuj膮c istnienie znacznych r贸偶nic pomi臋dzy maszynopisem a publikacjami ksi膮偶kowymi, a jednocze艣nie nie wdaj膮c si臋 w dywagacje, dlaczego autor dokona艂 tak daleko id膮cych zmian, warto zwr贸ci膰 uwag臋 na zjawiska opisane w badaniach Katarzyny Person nad powojennymi relacjami funkcjonariuszy 偶ydowskich formacji porz膮dkowych. W takich 艣wiadectwach spotyka si臋 m.in. (1) selektywne opuszczenia dotycz膮ce autoopisu s艂u偶by, (2) przesuni臋cia perspektywy narracyjnej, kt贸re zwi臋kszaj膮 dystans mi臋dzy narratorem a instytucj膮, (3) strategie autolegitimizacji, oraz (4) dysproporcje mi臋dzy szczeg贸艂owo艣ci膮 opis贸w przemocy niemieckiej a marginalizowaniem roli formacji 偶ydowskich
鈥� czytamy w rozdziale Kilka s艂贸w o polskiej edycji 鈥濪ziennika z 艂贸dzkiego getta鈥� Szlomy Franka
Publikacj臋 sfinansowano ze 艣rodk贸w Funduszu na rzecz Nauki Polskiej w ramach nagrody Copernicus 2022 dla Krystyny Radziszewskiej.
***
Seria Judaica 艁贸dzkie zawiera publikacje zwi膮zane z histori膮 i kultur膮 呕yd贸w w Polsce, ze szczeg贸lnym uwzgl臋dnieniem wieku XIX i XX i regionu 艂贸dzkiego. Serii patronuje Centrum Bada艅 呕ydowskich oraz Zak艂ad Niemcoznawstwa w Instytucie Filologii Germa艅skiej. Wydawane s膮 zar贸wno materia艂y 藕r贸d艂owe poddane starannemu opracowaniu naukowemu, monografie naukowe, jak i t艂umaczenia (cz臋sto pierwsze) na j臋zyk polski literatury pi臋knej powsta艂ej w j臋zyku jidysz. Publikacje adresowane s膮 nie tylko do badaczy tematyki 偶ydowskiej, ale r贸wnie偶 do wszystkich mi艂o艣nik贸w kultury, literatury i historii polskich 呕yd贸w.
Zapraszamy do lektury.