Komentuje dr Mariusz Wo藕niakowski z Wydzia艂u Zarz膮dzania Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Wsp贸艂czesna komunikacja coraz cz臋艣ciej opiera si臋 o fa艂szywe informacje, czyli tzw. fake newsy. Same w sobie nie s膮 nowym zjawiskiem (w j臋zyku polskim istnieje s艂owo blaga, kt贸re oznacza zak艂amanie, stosowane w celu osi膮gni臋cia okre艣lonego efektu), mo偶na powiedzie膰, 偶e w r贸偶nym stopniu towarzysz膮 komunikacji od zawsze.
Wsp贸艂czesne fake newsy opieraj膮 si臋 g艂贸wnie na dzia艂aniach wirusowych, g艂贸wnie poprzez media spo艂eczno艣ciowe, do tego dochodzi tabloidyzacja medi贸w, ci膮g艂a gonitwa za sensacj膮, co cz臋sto przek艂ada si臋 na brak czasu na weryfikacj臋 informacji, przez co taka nieprawdziwa informacja jest przekazywana bezrefleksyjnie dalej. W efekcie cz臋sto przybiera efekt kuli 艣nie偶nej, kt贸r膮 trudno jest zatrzyma膰.
W kontek艣cie rozpowszechniania rozmaitych fa艂szywych wiadomo艣ci zwi膮zanych z koronawirusem SARS-Cov-2 warto przypomnie膰 s艂ynne s艂uchowisko radiowe 鈥濿ojna 艣wiat贸w鈥� Orsona Wellesa z 1938 roku emitowane 30 pa藕dziernika z okazji Halloween, a wi臋c 艣wi臋ta odnosz膮cego si臋 do 偶art贸w wykorzystuj膮cych strach. Audycja realizowana by艂a 鈥瀗a 偶ywo鈥�, w jej trakcie relacjonowano rzekom膮 inwazj臋 Marsjan na New Jersey. Informowano o brutalno艣ci przybysz贸w z kosmosu, o ofiarach 艣miertelnych ich agresji, itp. S艂uchowisko w czasie og贸lnego napi臋cia spo艂ecznego zwi膮zanego z poczuciem zagro偶enia poprzedzaj膮cego II wojn臋 艣wiatow膮, zosta艂o potraktowane przez radios艂uchaczy jako faktoid 鈥� autentyczny reporta偶 o inwazji Marsjan na Ziemi臋, kt贸ry wzbudzi艂 panik臋 w艣r贸d wielu mieszka艅c贸w New Jersey.
Od kilkunastu dni mo偶emy zaobserwowa膰 niebezpieczne zjawisko nazywane ju偶 鈥瀒nfodemi膮鈥�, czyli epidemi膮 fa艂szywych informacji na temat koronawirusa. Zjawisko jest o tyle niebezpieczne, 偶e rozpowszechniane informacje odnosz膮 si臋 do powszechnego w spo艂ecze艅stwie poczucia zagro偶enia, niepewno艣ci, co jest zjawiskiem naturalnym w przypadku stanu zagro偶enia epidemicznego. Przez fa艂szywe informacje owe poczucie mo偶e si臋 nasila膰 i prowadzi膰 wr臋cz do paniki, kt贸ra poci膮gnie za sob膮 irracjonalne dzia艂ania ze strony ludno艣ci.
W takiej sytuacji nie nale偶y bezkrytycznie ufa膰 wszelakim wiadomo艣ciom na temat zagro偶enia, nawet je艣li publikowane s膮 w mediach powszechnie uwa偶anych za opiniotw贸rcze i godne zaufania (znane s膮 w przesz艂o艣ci przypadki publikowania fake news贸w przez media, kt贸re p贸藕niej by艂y dementowane). Ka偶dy z nas mo偶e si臋 samodzielnie pr贸bowa膰 zabezpieczy膰 przed takimi fa艂szywymi wiadomo艣ciami. Wystarczy zastosowa膰 kilka prostych zasad, aby nie ulec manipulacji.
Po pierwsze nale偶y przyjrze膰 si臋 miejscu publikacji, jak i spojrze膰 na jej 藕r贸d艂o. W obecnej sytuacji trzeba z dystansem podchodzi膰 do wszelkich wiadomo艣ci publikowanych g艂贸wnie na prywatnych profilach, podawanych dalej z tre艣ci膮 typu 鈥瀔uzynka znajomego procuje w agencji rz膮dowej i m贸wi艂a mu, 偶e鈥︹�� (i tutaj dowolna sensacyjna wiadomo艣膰 na temat bie偶膮cej sytuacji), a tak偶e tych m贸wi膮cych o sposobach leczenia i zapobiegania koronawirusowi. W przypadku takich wiadomo艣ci nale偶y sprawdzi膰 ich 藕r贸d艂o i dat臋 publikacji. Cz臋sto zdarza si臋, 偶e fa艂szywe wiadomo艣ci publikowane s膮 na stronach 艂udz膮co podobnych do znanych serwis贸w informacyjnych lub w serwisach spo艂eczno艣ciowych na profilach podszywaj膮cych si臋 pod kogo艣 innego, aby wzbudzi膰 zaufanie czytelnik贸w. Nale偶y znalezione informacje o koronawirusie w mediach spo艂eczno艣ciowych, czy na forach internetowych weryfikowa膰 z oficjalnymi 藕r贸d艂ami instytucji publicznych.
Po drugie nie nale偶y czyta膰 samych nag艂贸wk贸w, kt贸re mog膮 wywo艂ywa膰 silne emocje. Bez zapoznania si臋 z dalsz膮 tre艣ci膮 mo偶na wyci膮gn膮膰 pochopne wnioski. Podobnie nale偶y zachowa膰 czujno艣膰 w przypadku wiadomo艣ci nacechowanych negatywnymi emocjami.
Jeden z cz臋stszych rodzaj贸w dezinformacji to u偶ycie zdj臋膰 i nagra艅 w innym kontek艣cie ni偶 ten, w kt贸rym pierwotnie one powsta艂y. Dla przyk艂adu mog膮 pochodzi膰 z innych miejsc i okres贸w ni偶 wskazywa艂by towarzysz膮ce im opisy lub za艂膮czone komentarze internaut贸w. W takiej sytuacji za pomoc膮 odwr贸conego wyszukiwania obrazem mo偶na szybko zweryfikowa膰 zdj臋cia udost臋pniane online. Jest to opcja wyszukiwania podobnych zdj臋膰, dzi臋ki kt贸rej mo偶na sprawdzi膰, czy zosta艂y wcze艣niej u偶yte w innych dost臋pnych w sieci artyku艂ach i stronach.
Je艣li jaka艣 wiadomo艣膰 budzi nasze podejrzenia lub pochodzi tylko z jednego 藕r贸d艂a, mo偶na poszuka膰 dodatkowych informacji u偶ywaj膮c przegl膮darki internetowej, wykorzystuj膮c has艂a, s艂owa kluczowe, kt贸re w owej sensacyjnej wiadomo艣ci si臋 znajduj膮.
Reasumuj膮c, w p臋dzie za bie偶膮cymi wiadomo艣ciami na temat sytuacji epidemicznej nie mo偶na ulega膰 emocjom, zapomina膰 o weryfikacji ich autentyczno艣ci, jak r贸wnie偶 nie nale偶y samemu bezrefleksyjnie udost臋pnia膰 ka偶dej sensacyjnie brzmi膮cej wiadomo艣ci, bo sami mo偶emy przyczyni膰 si臋 w ten spos贸b do nakr臋cania spirali dezinformacji na temat koronawirusa.
Autor komentarza:
Wydzia艂 Zarz膮dzania Uniwersytetu 艁贸dzkiego