20.07.2022
10 czerwca br. w ramach III Posiedzenia Plenarnego Polsko-Chi艅skiego Komitetu Mi臋dzyrz膮dowego, minister Zbigniewa Rau rozmawia艂 鈥� w formie wideokonferencji 鈥� z ministrem spraw zagranicznych Wang Yi. Om贸wiono g艂贸wnie stosunki dwustronne, cho膰 nie zabrak艂o odniesie艅 do kwestii regionalnych i globalnych, w tym wojny w Ukrainie.
奥别诲艂耻驳 , minister Rau podkre艣li艂 w rozmowie przede wszystkim kwesti臋 potrzebnych zmian w relacjach gospodarczych, kt贸re Polska komunikuje Chinom od lat: zmniejszenie nier贸wnowagi w handlu, oczekiwania na chi艅skie inwestycje tworz膮ce miejsca pracy, dopuszczenie na rynek chi艅ski wi臋kszej ilo艣ci towar贸w (g艂贸wnie z bran偶y rolno-spo偶ywczej) i zwi臋kszenia udzia艂u polskich firm w obs艂udze transportu kolejowego z Chin do Europy. Minister Rau odni贸s艂 si臋 r贸wnie偶 do niejawnego poparcia Chin dla Rosji w obliczu wojny w Ukrainie: 鈥濿arszawa wzywa wszystkie narody, kt贸re szanuj膮 zasady suwerenno艣ci i integralno艣ci terytorialnej, do najostrzejszego pot臋pienia rosyjskiej inwazji na Ukrain臋鈥�. Apel szefa polskiej dyplomacji komunikuje wyra藕nie niezadowolenie polskich w艂adz z postawy Chin wobec agresji rosyjskiej. To w艂a艣nie z tego powodu chi艅ska delegacja pod przewodnictwem Huo Yuzhen, specjalnej wys艂anniczki chi艅skiego MSZ ds. formatu 16+1, nie zosta艂a w maju br. przyj臋ta przez polskie ministerstwo spraw zagranicznych.
Natomiast w pojawi艂a si臋 jedynie wzmianka, 偶e 鈥瀞trony wymieni艂y uwagi na temat problemu ukrai艅skiego鈥�, a Chiny s膮 rzecznikiem osi膮gniecia pokojowego rozwi膮zania na drodze negocjacji, zaznaczaj膮c przy tym, 偶e USA pr贸buj膮 wykorzystywa膰 鈥瀔westi臋 Ukrainy鈥� do oczerniania Chin. W ostatnich tygodniach Chiny stara艂y si臋 przestrzeni medialnej tworzy膰 grunt pod popraw臋 relacji z Polsk膮, czyni膮c to zar贸wno na 艂amach polskiej prasy (zob. np. artyku艂 ambasadora ChRL Sun Lijianga w , kt贸ry spotka艂 si臋 z celn膮 na 艂amach tej偶e gazety) czy angloj臋zycznego wydania (zob. tekst Liu Zuokui鈥檃 z Chi艅skiej Akademii Nauk Spo艂ecznych). Jednak zar贸wno Wang Yi, jak i chi艅skie narracje medialne, nie odnosz膮 si臋 do sedna problemu: wywo艂ania przez Kreml wojny, kt贸ra doprowadzi艂a do najwi臋kszej od II wojny 艣wiatowej katastrofy humanitarnej w Europie i obejmuj膮cego niemal ca艂y 艣wiat kryzysu gospodarczego. Pomimo to Pekin wspiera Moskw臋 gospodarczo i politycznie oraz szerzy wymierzon膮 w Zach贸d (NATO) dezinformacj臋.
Ponadto, w informacji przedstawionej przez chi艅ski MSZ wyra藕nie wyeksponowano znaczenie Polski dla Chin. Wang Yi stwierdzi艂, 偶e Polska jest du偶ym pa艅stwem europejskim i jako pierwsza w Europie 艢rodkowo-Wschodniej ustanowi艂a mechanizm komitetu wsp贸艂pracy mi臋dzyrz膮dowej z Chinami oraz by艂a motorem nawi膮zania wsp贸艂pracy Chiny-E艢W (czyli 16+1), kt贸ra w dziesi膮t膮 rocznic臋 istnienia 鈥瀦nalaz艂a si臋 w nowym punkcie wyj艣cia鈥�.
Cho膰 format 16+1 nie zosta艂 wspomniany w polskim komunikacie, nie oznacza to, 偶e Polska zamierza p贸j艣膰 w 艣lady Litwy i opu艣ci膰 chi艅sk膮 platform臋 multilateraln膮 w Europie 艢rodkowo-Wschodniej (E艢W). Oficjalnie , 偶e cho膰 koncentruje si臋 na relacjach bilateralnych z Chinami, to pozostanie w formacie 16+1, selektywnie uczestnicz膮c w jego pracach.
Wydaje si臋 wi臋c, 偶e za t膮 dyplomatyczn膮 formu艂膮, stoi kalkulacja, 偶e cho膰 w obliczu zagro偶enia ze strony Rosji, Polska jednoznacznie opowiada si臋 za utrzymaniem mo偶liwie naj艣ci艣lejszych wi臋z贸w bezpiecze艅stwa z USA i NATO, to jednocze艣nie nie chce pozbawia膰 si臋 mo偶liwo艣ci utrzymania innych wektor贸w w polityce mi臋dzynarodowej, kt贸re mog膮 s艂u偶y膰 r贸wnie偶 jako element nacisku w relacjach z UE i USA. Trudno w inny spos贸b interpretowa膰 trwanie Warszawy w formacie, kt贸ry na poziomie praktycznym nie przynosi w艂a艣ciwie 偶adnych korzy艣ci gospodarczych, a w Brukseli i Waszyngtonie jest jednoznacznie identyfikowany, jako narz臋dzie tworzenia podzia艂贸w w bloku zachodnim. Polska na razie zostaje wi臋c w formacie 16+1, cho膰 jest to dzia艂anie instrumentalne.
Natomiast Chiny traktuj膮 Polsk臋 jako istotny element oddzia艂ywania regionalnego i stosunk贸w z UE. Jak w ubieg艂ym roku, pozostawanie Polski w formacie os艂abia wol臋 mniejszych pa艅stw E艢W do wyj艣cia z 16+1. Pomne blokady gospodarczej i nieformalnych sankcji, kt贸re Chiny na艂o偶y艂y na Litw臋, pa艅stwa E艢W s膮 , kt贸re mog膮 ponie艣膰 wchodz膮c w dyplomatyczny konflikt z Chinami.
Szef chi艅skiej dyplomacji wyrazi艂 r贸wnie偶 nadziej臋, 偶e Polska zapewni uczciwe i niedyskryminacyjne warunki dla zagranicznych inwestor贸w, co mo偶na interpretowa膰 jako wyraz nadziei Pekinu na przyznanie Huawei kontraktu na budow臋 sieci 5G w Polsce. Minister Wang Yi m贸wi艂 ponadto o wykorzystaniu mo偶liwo艣ci zwi膮zanych z lini膮 kolejow膮 Chiny-Europa (wraz z transportem morskim), w perspektywie uczynienia z Polski centrum dystrybucji, logistyki i magazynowania towar贸w na rynek europejski i chi艅ski. Podobne o艣wiadczenia padaj膮 ze strony Chin od dawna, cho膰 na razie pozostaj膮 w sferze deklaratywnej.
Por贸wnanie komunikat贸w obu stron pozwala wskaza膰 na g艂贸wne r贸偶nice polityczne dziel膮ce Polsk臋 i Chiny (przede wszystkim stosunek do Rosji, wojny w Ukrainie i formatu 16+1) oraz priorytetowe cele gospodarcze, kt贸re obie strony chc膮 zrealizowa膰 we wsp贸艂pracy wzajemnej. Odblokowania oficjalnej komunikacji na linii Warszawa-Pekin nie nale偶y jednak interpretowa膰 jako sygna艂 g艂臋bszych zmian w strukturze wsp贸艂pracy dwustronnej, kt贸r膮 w pierwszej kolejno艣ci b臋d膮 warunkowa膰 czynniki bezpiecze艅stwa Polski w obliczu rewizjonistycznej polityki Rosji (wojny w Ukrainie), kt贸r膮 po cichu wspieraj膮 Chiny. Format 16+1 jest obecnie, zar贸wno dla Polski, jak i Chin, przede wszystkim narz臋dziem politycznym, wykorzystywanym instrumentalnie wobec stron trzecich.