Chińska stra? przybrze?na przesz?a dwie znacz?ce reformy na przestrzeni ostatnich dziesi?ciu lat. Pierwszej dokonano w 2013 roku, kiedy stra? przybrze?na jako cz??? Ludowej Policji Zbrojnej (People’s Armed Police) funkcjonuj?cej pod zwierzchnictwem ministerstwa bezpieczeństwa publicznego, zosta?a umieszczona pod kontrol? cywilnej agencji – Państwowej Administracji Oceanicznej (State Oceanic Administration). W trakcie tego procesu stra? przybrze?na zosta?a po??czona z zajmuj?cymi si? nadzorowaniem (China Marine Surveillance), egzekwowaniem prawa na ?owiskach (China Fisheries Law Enforcement), przeciwdzia?aniem przemytowi morskiemu w ramach Generalnej Administracji Celnej (General Administration of Customs) oraz milicj? morsk? zajmuj?c? si? kontrol? granic (Maritime Police and Border Control). Powsta?y w ten sposób konglomerat by? okre?lany ?now?” stra?? przybrze?n?. Do drugiej reformy dosz?o w 2018 roku, która by?a efektem walki politycznej na najwy?szych szczeblach w?adzy pomi?dzy tzw. (Zhou Yongkang, Bo Xilai, Xu Caihou, Ling Jihua) a Xi Jinpingiem, która rozgorza?a na prze?omie lat 2012-2013. W grudniu 2017 roku zwierzchnictwo nad Ludow? Policj? Zbrojn? (LPZ), które by?o do tej pory sprawowane wspólnie przez Centraln? Komisj? Wojskow? oraz Rad? Państwow?, zosta?o przekazane na wy??czno?? chińskiemu rz?dowi. Taka centralizacja dowodzenia nad LPZ mia?a uniemo?liwi? jej wykorzystanie przez w?adze lokalne do t?umienia protestów. Na mocy reformy z 2018 roku stra? przybrze?na zosta?a przekazana pod zwierzchnictwo LPZ, która z kolei odpowiada bezpo?rednio przed Centraln? Komisj? Wojskow?, na czele której stoi nie kto innych jak sam przewodnicz?cy Xi Jinping.
Jak zatem wygl?da obecnie struktura organizacyjna chińskiej stra?y przybrze?ne? Na samym szczycie znajduje si? centralne biuro w Pekinie, na czele którego stoi obecnie kontradmira? Wang Zhongcai, który pe?ni? wcze?niej s?u?b? w Marynarce Wojennej Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Biuro centralne nadzoruje trzy oddzia?y regionalne znajduj?ce si? w Qingdao, Szanghaju i Guangzhou, a na czele ka?dego z nich stoi oficer wywodz?cy si? z chińskiej marynarki wojennej. Ka?da siedziba regionalna koordynuje dzia?ania 11 oddzia?ów na szczeblu prowincjonalnym pod którymi znajduj? si? biura szczebla miejskiego, a na samym dole ?ańcucha znajduj? si? ju? poszczególne placówki dowodzenia.
Powy?ej opisane reformy przyczyni?y si? do utrudnienia jednoznacznej klasyfikacji chińskiej stra?y przybrze?nej. Z jednej strony personel tej formacji nosi mundury z kamufla?em, pos?uguje si? systemem stopni wojskowych, a statki, którymi operuj? s? okre?lane mianem ?okr?tów wojennych (舰 jian)”. Z drugiej jednak strony w kompetencjach stra?y przybrze?nej le?y egzekwowanie krajowego prawa karnego oraz administracyjnego na obszarach podlegaj?cych jej jurysdykcji, obejmuj?cych wybrze?e kontynentalne wraz z 3 mln km2 obszarów oceanicznych, do których Chiny roszcz? sobie prawa. St?d pierwsza reguluj?ca ramy dzia?ania stra?y przybrze?nej przyj?ta na 25. spotkaniu Sta?ego Komitetu 13. Zgromadzenia Ogólnego Przedstawicieli Ludowych z 22 stycznia 2021 roku, która wesz?a w ?ycie z dniem pierwszego lutego bie??cego roku ma kluczowe znaczenie dla przysz?o?ci sporów na Morzu Po?udniowochińskim jak i Wschodniochińskim.
Zadania stra?y przybrze?nej uregulowane w ustawie praktycznie nie ró?ni? si? od tych, które obowi?zywa?y jeszcze sprzed reformy z 2018 roku i nale?? do nich: zwalczanie przest?pczo?ci na morzu, utrzymanie bezpieczeństwa morskiego, wspieranie rozwoju i eksploatacji zasobów morskich, ochrona ?rodowiska morskiego, zarz?dzanie rybo?ówstwem oraz zwalczanie przemytu morskiego. Cho? misje ratownicze i poszukiwawcze nie zosta?y bezpo?rednio wymienione to z pewno?ci? mo?na je zaliczy? do obowi?zków stra?y przybrze?nej o czym ?wiadcz? dotychczasowe liczne ?wiczenia i operacje w tym zakresie. Ca?y zestaw aktywno?ci wpisuje si? w ogólny katalog ?ochrony prawa morskiego i funkcji egzekwowania prawa”, co mo?na nazwa? nadrz?dnym celem stra?y przybrze?nej. Niemniej jednak aktywno?? chińskiej stra?y przybrze?nej jest przede wszystkim uto?samiana z dzia?aniami zwi?zanymi z egzekwowaniem roszczeń morskich i terytorialnych na obszarach spornych, w tym na Morzu Po?udniowochińskim, gdzie niejednokrotnie dochodzi?o do ró?nego rodzaju incydentów z udzia?em statków z innych państw takich jak Wietnam, Filipiny i Malezja w obr?bie tzw. linii dziewi?ciu kresek.
Najwi?ksze obawy i zastrze?enia ze strony innych państw regionu budzi rozdzia? VI i zawarte w nim artyku?y 46, 47, 48 oraz 49. Pierwszy z nich zezwala na u?ycie ?rodków policyjnych (警械, jingxie), do których zalicza si? zastosowanie armatek wodnych, kajdanek, gazu ?zawi?cego itp., w czterech przypadkach maj?cych na celu: zatrzymanie statku w celu przeprowadzenia inspekcji, kontroli, przej?cia lub podczas po?cigu, zmuszenie statku do opuszczenia okre?lonego obszaru lub podczas jego odholowania, obron? przed zagro?eniem podczas wykonywania czynno?ci zwi?zanych z egzekwowaniem prawa, zapobieganie innym dzia?aniom niezgodnym z prawem.
Artyku? 47. okre?la dwa warunki u?ycia broni r?cznej przez funkcjonariuszy stra?y przybrze?nej. Pierwszy obejmuje sytuacje, gdy istniej? dowody na to, ?e na pok?adzie statku, który nie podporz?dkowuje si? wezwaniom do zatrzymania, znajduj? si? przest?pcy lub osoby podejrzane o przest?pstwo albo jednostka bierze udzia? w nielegalnym transporcie broni, amunicji, materia?ów dotycz?cych tajemnic państwowych itd. Drugi dotyczy sytuacji, w których zagraniczne jednostki prowadz? nielegaln? dzia?alno?? na obszarze znajduj?cym si? pod chińsk? jurysdykcj? i jednocze?nie odmawiaj? zaprzestania dzia?alno?ci oraz uniemo?liwiaj? przeprowadzenie kontroli przez stra? przybrze?n?, która wyczerpa?a inne ?rodki nacisku. Kolejny artyku? wskazuje trzy scenariusze, które przewiduj? u?ycie broni przeciwlotniczej i przeciwokr?towej oprócz uzbrojenia r?cznego: w trakcie misji antyterrorystycznych na morzu, w przypadku reakcji na powa?ne i gwa?towne incydenty morskie, a tak?e w odpowiedzi na atak z u?yciem broni.
W artykule 49. wskazano, ?e personel stra?y przybrze?nej mo?e u?y? broni w przypadku, kiedy nie b?dzie mo?liwe wydanie odpowiedniego ostrze?enia albo ostrze?enie mo?e przyczyni? si? do wi?kszego zagro?enia.
Zapis tych artyku?ów pozostaje bardzo ogólnikowy, a co za tym idzie determinuje ich u?ycie od subiektywnej decyzji stra?y przybrze?nej. Stwarza to zagro?enie eskalacji napi?? na podstawie subiektywnych decyzji funkcjonariuszy tej formacji. Pewnego rodzaju wentylem bezpieczeństwa pozostaje kodeks post?powania na wypadek nieplanowanych spotkań na morzu (The Code for Unplanned Encounters at Sea), opracowany w 2014 roku podczas Sympozjum Marynarki Zachodniego Pacyfiku (Western Pacific Naval Symposium), który obejmuje Chiny wraz z 20 innymi państwami. Dokument skupia si? jednak w g?ównym stopniu na ocenie dzia?ań marynarki wojennej oraz si? powietrznych, pomijaj?c jednocze?nie dzia?ania takich formacji jak stra? przybrze?na. Mimo tego, ?e umowa nie jest prawnie wi???ca to brak odniesień do stra?y przybrze?nej czy milicji morskiej jest powodem, dla którego Chiny wykorzystuj? tego rodzaju formacje do dzia?ania w tzw. szarej strefie do zabezpieczenia swoich roszczeń.
Ministerstwa spraw zagranicznych Filipin jak i Wietnamu bardzo szybko odpowiedzia?y na informacj? o nowej ustawie dotycz?cej chińskiej stra?y przybrze?nej, który zezwala na u?ycie broni wobec obcych statków w sytuacji naruszenia chińskiej jurysdykcji rozumianej przez pryzmat linii dziewi?ciu kresek. Obie strony powo?a?y si? na konwencj? Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku (UNLCOS), która zabrania u?ycia wszelkiego u?ycia si?y, co jest usprawiedliwione tylko i wy??cznie w przypadku samoobrony. Manila wystosowa?a protest dyplomatyczny, ale jest to tylko i wy??cznie dzia?anie o charakterze symbolicznym. Oprócz tego ze strony prezydenckiego rzecznika pad?a propozycja , ale szef filipińskiej dyplomacji Teodoro Locsin Jr szybko skrytykowa? ten pomys? w obawie, przed nieprzewidzianymi komplikacjami, które mog?yby zaszkodzi? wyrokowi trybuna?u z 2016 roku, który by? korzystny dla Filipin albowiem podwa?y? chińskie roszczenia na Morzu Po?udniowochińskim.
Trudno jednoznacznie wskaza? najlepsze rozwi?zanie tej sytuacji. Wszelkiego rodzaju protesty dyplomatyczne b?d? odpierane przez Chiny argumentem, ?e wewn?trze prawodawstwo nie powinno by? przedmiotem debaty na szczeblu mi?dzynarodowym. Z kolei odgórne uregulowanie zasad interakcji pomi?dzy takimi formacjami jak stra? przybrze?na w Kodeksie Post?powania czy kodeksie post?powania na wypadek nieplanowanych spotkań na morzu równie? mo?e niewiele zmieni?, poniewa? nie s? to prawnie wi???ce dokumenty. Wydaje si?, ?e nowa ustawa o chińskiej stra?y przybrze?nej ma w g?ównej mierze pe?ni? rol? odstraszaj?c?, aby statki innych państw unika?y jakichkolwiek interakcji z chińskimi patrolami. Trzeba jednak zwróci? uwag?, ?e jest to niezwykle ryzykowna strategia, która w r?kach Pekinu mo?e si? okaza? mieczem obosiecznym. Nacjonalistyczne nastroje w Chinach s? obecnie wyj?tkowo silne, co by?o zreszt? widoczne w trakcie g?ównej fali pandemii koronawirusa na przyk?adzie ?wilczej dyplomacji”, a spór na Morzu Po?udniowochińskim jest jednym z g?ównych paliw, które je podsycaj?. Wszystko si? sprowadza do tego jak du?? kontrol? rz?d centralny posiada nad najni?szymi szczeblami stra?y przybrze?nej oraz jej podobnymi formacjami, które mog? doprowadzi? do eskalacji, która przerodzi si? w konwencjonalny konflikt. Jedno jest pewne, a mianowicie poczucie zagro?enia po?ród państw Azji Po?udniowo-Wschodniej w zwi?zku z chińsk? polityk? na Morzu Po?udniowochińskim b?dzie ros?o. Wed?ug ostatniego sonda?u opinii publicznej w państwach cz?onkowskich ASEAN przeprowadzonego przez singapurski o?rodek badawczy , do najwi?kszych wyzwań dla Azji Po?udniowo-Wschodniej zaliczono pandemi? COVID-19, recesj? ekonomiczn? i wzrost bezrobocia oraz rosn?c? ró?nic? w dochodach. Dopiero na szóstym miejscu z g?osami 29,9% badanych znalaz?y si? zagro?enia zwi?zane z napi?ciami militarnymi na tle takich punktów zapalnych jak Morze Po?udniowochińskie czy sytuacja w Cie?ninie Tajwańskiej. Niemniej jednak przy pytaniu dotycz?cymi najwi?kszych obaw odno?nie Morza Po?udniowochińskiego 62,4% respondentów uwa?a, ?e najwi?ksze zagro?enie dla regionu stwarza chińska militaryzacja Morza Po?udniowochińskiego i zwi?zana z ni? asertywna polityka. Z kolei zdaniem 84,6% respondentów, prawid?ow? reakcj? na sytuacj? na Morzu Po?udniowochińskim ze strony ASEAN powinna by? implementacja prawa mi?dzynarodowego, w tym UNCLOS, jak i uznanie wyroku trybuna?u z 2016 roku. Taka ?cie?ka wydaje si? jednak ma?o prawdopodobna, bior?c pod uwag? zdecydowany sprzeciw Pekinu wobec wyroku trybuna?u.