Stanis艂aw von Chlebowski 鈥濻obieski w Wiedniu鈥�, obraz ze zbior贸w Muzeum Narodowego w Krakowie ()
Takiej kawy jak w Polszcze nie ma w 偶adnym kraju/ W Polszcze, w domu porz膮dnym, z dawnego zwyczaju/Jest do robienia kawy osobna niewiasta/ Nazywa si臋 kawiarka; ta sprowadza z miasta/ Lub z wicin bierze ziarna w najlepszym gatunku/ I zna tajne sposoby gotowania trunku/ Kt贸ry ma czarno艣膰 w臋gla, przejrzysto艣膰 bursztynu/ Zapach moki i g臋sto艣膰 miodowego p艂ynu. To oczywi艣cie hymn pochwalny na cze艣膰 ma艂ej czarnej, kt贸ry przemyci艂 w polskiej epopei narodowej o przypadkach Tadeusza z Soplicowa mistrz Mickiewicz.
Ale to chyba ma艂o powa偶ny wst臋p do przypomnienia krwawej batalii, kt贸ra zadecydowa艂a przed blisko 350 laty o przysz艂o艣ci Europy (cho膰 tematycznie powi膮zany, o czym b臋dzie jeszcze mowa). To mo偶e lepiej tak: wyobra藕my sobie krakowskie B艂onia. Trybuny honorowe. Na nich prezydenta Polski Ignacego Mo艣cickiego, Marsza艂ka J贸zefa Pi艂sudskiego, polsk膮 generalicj臋, dostojnik贸w pa艅stwowych oraz zagranicznych dyplomat贸w. Wielk膮 defilad臋 dwunastu pu艂k贸w kawalerii pod sztandarami. Owacje zebranych.
Tak w 1933 r. wygl膮da艂o w niepodleg艂ej Rzeczypospolitej 艣wi臋towanie 250 rocznicy Odsieczy Wiede艅skiej - kt贸re, prawd臋 m贸wi膮c, mia艂o nie tyle uczci膰 pami臋膰 wielkiego zwyci臋stwa wojsk dowodzonych przez kr贸la Jana III Sobieskiego nad Turkami, ile zademonstrowa膰 si艂臋 Rzeczypospolitej niemieckiej III Rzeszy i jej kanclerzowi Adolfowi Hitlerowi. Niezale偶nie jednak od pragmatycznych pobudek, kieruj膮cych Pierwszym Marsza艂kiem Polski, kt贸ry zaordynowa艂 krakowsk膮 Wielk膮 Rewi臋 Kawalerii, jej pretekst by艂 jak najbardziej godny upami臋tnienia.
Przypomnijmy zatem. W marcu 1683 r. blisko 300-tysi臋czna armia osma艅ska, dowodzona przez wielkiego wezyra Kara Mustaf臋, ruszy艂a przez Ba艂kany i W臋gry na Wiede艅. W lipcu wok贸艂 cesarskiej stolicy Habsburg贸w zamkn膮艂 si臋 obl臋偶niczy pier艣cie艅. Dziesi臋ciokrotnie s艂absze wojska austriacko-niemieckie pod wodz膮 ksi臋cia Karola Lotary艅skiego nie mog艂y skutecznie zagrozi膰 naje藕d藕cy w polu, kontentuj膮c si臋 jedynie zwyci臋skimi starciami z wspieraj膮cymi Turk贸w Tatarami i powsta艅cami w臋gierskimi.
Tymczasem przez dwa miesi膮ce szturm贸w za艂oga Wiednia stopnia艂a z 18 do niespe艂na 5 tysi臋cy 偶o艂nierzy, a wojska osma艅skie zdoby艂y cz臋艣膰 bastion贸w obronnych, przygotowuj膮c si臋 do zaj臋cia miasta. Na szcz臋艣cie dla wiede艅czyk贸w od ko艅ca sierpnia zd膮偶a艂a z odsiecz膮 spod Krakowa 30-tysi臋czna armia Rzeczypospolitej Obojga Narod贸w (kt贸rej g艂贸wny atut stanowi艂y 24 ci臋偶kie chor膮gwie husarskie), prowadzona osobi艣cie przez Jana III Sobieskiego. Z pocz膮tkiem wrze艣nia polski korpus po艂膮czy艂 si臋 nad Dunajem z wojskami Karola Lotary艅skiego.
Dow贸dztwo nad ca艂o艣ci膮 wojsk koalicyjnych obj膮艂 Sobieski. On te偶 opracowa艂 plan batalii. 12 wrze艣nia 1683 r. 鈥� dzie艅 bitwy pod Wiedniem - mia艂 si臋 okaza膰 ostatnim aktem tureckiej ekspansji w Europie i pocz膮tkiem ko艅ca osma艅skiego imperium. W trakcie starcia, podczas kiedy piechota austriacka i niemiecka w ci臋偶kich walkach spycha艂a Turk贸w wzd艂u偶 Dunaju pod Wiede艅, decyduj膮ce uderzenie ze wzg贸rza Kahlenberg na rdze艅 si艂 Kara Mustafy wykona艂a kawaleria, w kt贸rej zasadnicz膮 si艂臋 stanowi艂a polska jazda 鈥� przede wszystkim husaria.
Prof. dr hab. Przemys艂aw Waingertner z Instytutu Historii Uniwersytetu 艁贸dzkiego
Szar偶a, w kt贸rej wzi臋艂o udzia艂 20 tysi臋cy(!) je藕d藕c贸w zmiot艂a armi臋 wielkiego wezyra 鈥揟atar贸w, p贸藕niej konne oddzia艂y tureckiej spahii, wreszcie elitarne jednostki janczar贸w. Straty tureckie wynios艂y ponad 20 tysi臋cy zabitych i by艂y pi臋ciokrotnie wy偶sze od koalicyjnych. Zwyci臋stwo nad wojskami osma艅skimi ocali艂o Wiede艅 i przynios艂o zawi膮zanie przez europejskie pa艅stwa Ligi 艢wi臋tej, kt贸rej wojska mia艂y odt膮d wypiera膰 Turk贸w z granic Starego Kontynentu.
No i jeszcze, aby wyja艣ni膰 w膮tek kawy鈥� Do sukcesu pod Wiedniem przyczyni艂 si臋 obok polskiego monarchy inna nasz rodak, kupiec Jan Kulczycki, kt贸ry najpierw przekrad艂 si臋 z obl臋偶onego Wiednia do wojsk id膮cych z odsiecz膮, a nast臋pnie zani贸s艂 do cesarskiej stolicy wie艣膰 o nadci膮gaj膮cej pomocy, krzepi膮c w wiede艅czykach ducha walki. W nagrod臋 wiede艅ska rada miejska ofiarowa艂a mu 100 tysi臋cy dukat贸w i dom, a Jan III Sobieski鈥� 300 work贸w kawy ze zdobytego tureckiego obozu.
Dzi臋ki temu darowi Kulczycki m贸g艂 otworzy膰 pierwsz膮 w cesarskiej stolicy kawiarni臋, co zapocz膮tkowa艂o triumfalny marsz nowego napitku przez ca艂a Europ臋, a偶 do Polski. Nie od rzeczy b臋dzie wspomnie膰, i偶 odwa偶ny Polak uzyska艂 te偶, jako 鈥瀊ohater Wiednia鈥�, zwolnienie z podatk贸w na 20 lat 鈥� rzec mo偶na po mistrzowsku realizuj膮c ide臋 zgodno艣ci interesu publicznego z prywatnym鈥�
Tekst: prof. dr hab. Przemys艂aw Waingertner,
窜诲箩臋肠颈补: Bartosz Ka艂u偶ny, Centrum Promocji U艁; obraz Stanis艂awa von Chlebowskiego 鈥濻obieski w Wiedniu鈥� ze zbior贸w Muzeum Narodowego w Krakowie ()