07.10.2022
W dniach 15-16 wrze艣nia odby艂 si臋 szczyt Szanghajskiej Organizacji Wsp贸艂pracy (SzOW). Spotkanie z udzia艂em przyw贸dc贸w Chin, Rosji, Indii, Pakistanu, Kirgistanu, Kazachstanu i Uzbekistanu (oraz Bia艂orusi, Iranu, Turcji, Azerbejd偶anu, Mongolii i Turcji) by艂o przede wszystkim korzystne dla Chin i osobi艣cie Xi Jinpinga, kt贸ry wykorzysta艂 je propagandowo do wzmocnienia swojej pozycji przed nadchodz膮cym (kt贸ry prawdopodobnie przypiecz臋tuje trzeci膮 kadencj臋 Xi na stanowisku sekretarza generalnego partii komunistycznej).
Szczyt pokaza艂, 偶e w przeciwie艅stwie do Chin, w zwi膮zku z wojn膮 w Ukrainie, Rosja zaczyna by膰 traktowana jako toksyczny partner w Azji Centralnej. Rola Kremla jako gwaranta bezpiecze艅stwa w regionie wydaje si臋 s艂abn膮膰, a niepisany podzia艂 pracy pomi臋dzy Chinami (gospodarka) i Rosj膮 (bezpiecze艅stwo) przestaje obowi膮zywa膰. Xi Jinping w Samarkandzie utworzenie w ramach SzoW regionalnego centrum 膰wicze艅 antyterrorystycznych oraz promowa艂 wsp贸艂prac臋 regionaln膮 w zakresie bezpiecze艅stwa i szkole艅 dla personelu odpowiedzialnego za 鈥瀍gzekucj臋 prawa鈥�. Chiny konsekwentnie promuj膮 wi臋c w Azji Centralnej sw贸j model , co b臋dzie sprzyja艂o petryfikacji tendencji autorytarnych w pa艅stwach regionu.
Wizyta Xi w Azji Centralnej prze艂o偶y艂a si臋 r贸wnie偶 na zwi臋kszenie oddzia艂ywanie Chin w ONZ, co potwierdzi艂o g艂osowanie w Radzie Praw Cz艂owieka tej organizacji 6 pa藕dziernika. Chiny projekt rezolucji w sprawie debaty nad sytuacj膮 prawa cz艂owieka w Sinciangu m.in. dzi臋ki g艂osom sprzeciwu Kazachstanu i Uzbekistanu, kt贸re dot膮d nie anga偶owa艂y si臋 w tym wzgl臋dzie po stronie chi艅skiej i nie reprodukowa艂y narracji Pekinu. Od g艂osu wstrzyma艂a si臋 r贸wnie偶 Ukraina, co wskazuje, 偶e w艂adze w Kijowie nadal licz膮 na wsparcie Chin w mitygowaniu dzia艂a艅 Rosji.
Wykorzystuj膮c kurczenie si臋 strefy wp艂yw贸w Rosji, Chiny stopniowo b臋d膮 zwi臋ksza膰 swoj膮 pozycj臋 w przestrzeni poradzieckiej, ale nie naruszaj膮c delikatnego modus vivendi w relacjach z Kremlem. Wyra藕nym sygna艂em w tej sprawie jest nadanie Bia艂orusi i wsparcie aspiracji Mi艅ska do cz艂onkostwa w SzoW. Protekcja Chin nad Rosj膮 jest 偶yrowana osobist膮 pozycj膮 Xi Jinpinga i szersz膮 perspektyw膮 rywalizacji z Zachodem (r贸wnie偶 w Azji Centralnej) z kt贸rym jednak Chiny chc膮 utrzyma膰 mo偶liwie dobre stosunki gospodarcze. Takie pokaza艂a wypowied藕 przewodnicz膮cego OZPL , kt贸ry w rozmowie z otwarcie wspar艂 inwazj臋 na Ukrain臋. Jednak strona chi艅ska oficjalnie przemilcza艂a t臋 wypowied藕, wskazuj膮c w sprawozdaniach, 偶e na forum gospodarczym we W艂adywostoku by艂a przede wszystkim ukierunkowana na rozw贸j wsp贸艂pracy regionalnej z rosyjskim Dalekim Wschodem. Zmiana narracji Pekinu : chi艅scy dyplomaci przestaj膮 u偶ywa膰 rosyjskiego argumentu, 偶e wojna z Ukrain膮 zosta艂a wywo艂ana przez NATO i daj膮 do zrozumienia, 偶e u偶ycie broni j膮drowej jest dla ChRL dzia艂aniem nieakceptowalnym. Jednocze艣nie chi艅scy dyplomaci pr贸buj膮 sondowa膰 wytrzyma艂o艣膰 Europy do ponoszenia dalszych koszt贸w zwi膮zanych z odpieraniem rosyjskiej agresji.
Przy okazji szczytu SzoW dosz艂o do pierwszego od wybuchu wojny w Ukrainie spotkania Xi Jinpinga z W艂adimirem Putinem. Przyw贸dca ChRL nie popar艂 wprost dzia艂a艅 Kremla, natomiast prezydent Rosji ustosunkowa艂 si臋 do 鈥瀙yta艅 i w膮tpliwo艣ci strony chi艅skiej鈥�; mia艂 r贸wnie偶 powiedzie膰, 偶e okresie wielkich zmian na 艣wiecie 鈥瀓edyn膮 sta艂膮 cech膮 jest przyja藕艅 i zaufanie rosyjsko-chi艅skie, a ca艂o艣ciowe partnerstwo koordynacji strategicznej jest solidne jak ska艂a鈥�. Asymetria ta wskazuje, 偶e Rosja jest coraz bardziej zale偶na od politycznego i gospodarczego wsparcia Chin. Z pewno艣ci膮 Xi nie chce upadku Putina, ale dalsza eskalacja sytuacji mi臋dzynarodowej przez Moskw臋 nie s艂u偶y chi艅skim interesom.
Zgodnie z , Xi Jinping zaznaczy艂 fakt, 偶e 鈥瀙ocz膮wszy od tego roku, Chiny i Rosja utrzymuj膮 wysoce efektywn膮 komunikacj臋 strategiczn膮鈥� i 艣ci艣le koordynuj膮 swe dzia艂ania na arenie mi臋dzynarodowej. Wypowied藕 Xi mo偶na interpretowa膰 dw贸jnas贸b: 1. efektywno艣膰 komunikacji wzros艂a jeszcze przed wybuchem wojny na Ukrainie, a konsekwencj膮 tego by艂o prze艂o偶enie inwazji rosyjskiej na termin po zako艅czeniu igrzysk olimpijskich w Pekinie; 2. efektywno艣膰 komunikacji wzros艂a po spotkaniu Xi-Putin 4 lutego w Pekinie, gdy przyw贸dca Rosji poinformowa艂 o swych planach w kwestii Ukrainy. Wsp贸lnym mianownikiem obu tych, niewykluczaj膮cych si臋 interpretacji jest fakt, 偶e Xi daje tym samym do zrozumienia, cho膰by na u偶ytek chi艅ski polityki wewn臋trznej, 偶e od pocz膮tku wojny ma pe艂n膮 kontrol臋 nad rozwojem wydarze艅, utrzymuj膮c Rosj臋 w roli 鈥瀖艂odszego partnera鈥�.
Odwracaj膮c perspektyw臋, jak zauwa偶a Micha艂 Bogusz z O艣rodka Studi贸w Wschodnich, Putin mo偶e wykorzystywa膰 komunikacj臋 na najwy偶szym szczeblu z Chinami, jako rodzaj alibi dla swoich dzia艂a艅. Trudno natomiast oceni膰 na ile Xi faktycznie 偶yruje kolejne posuni臋cia Putina, a na ile przyw贸dca Rosji instrumentalnie nadinterpretuje s艂owa przyw贸dcy ChRL, aby zwi臋kszy膰 akceptacj臋 elit kremlowskich dla dzia艂a艅 na kierunku ukrai艅skim.
Natomiast faktem jest, 偶e erupcja dzia艂a艅 ze strony Rosji wobec Ukrainy nast臋puje po spotkaniach Xi-Putin: odpowiednio, rozpocz臋cie inwazji rosyjskiej w lutym i og艂oszenie mobilizacji 偶o艂nierzy w Rosji we wrze艣niu. To coraz wyra藕niej widoczniejsze nast臋pstwo zdarze艅 pozwala przyj膮膰 za艂o偶enie, 偶e ka偶dorazowa eskalacja sytuacji ze strony Kremla, dokonuj臋 si臋 za przyzwoleniem czy cho膰by wiedz膮 Chin.
W dalszej cz臋艣ci komunikatu po spotkaniu przyw贸dc贸w Chin i Rosji znalaz艂o si臋 stwierdzenie, 偶e oba pa艅stwa wspieraj膮 si臋 wzajemnie w zakresie ochrony 鈥瀔luczowych interes贸w鈥�, co wydaje si臋 jasno komunikowa膰, 偶e mog膮 liczy膰 na siebie w odniesieniu do, odpowiednio, Ukrainy i Tajwanu. Zdaniem Xi, Chiny i Rosja powinny wzmacnia膰 koordynacj臋 w formatach wielostronnych, w tym w ramach SzoW, BRICS oraz CICA (Konferencji ds. Interakcji i 艢rodk贸w Budowy Zaufania w Azji) i 鈥� co do艣膰 zaskakuj膮ce 鈥� wsp贸lnie chroni膰 鈥瀝egionalne interesy w zakresie bezpiecze艅stwa鈥� oraz wsp贸lne 鈥瀒nteresy pa艅stw rozwijaj膮cych si臋 i rynk贸w wschodz膮cych鈥�.
Szczyt Szanghajskiej Organizacji Wsp贸艂pracy w Uzbekistanie pokaza艂 wi臋c, 偶e opr贸cz poszerzenia wp艂yw贸w gospodarczych i normatywnych, Chiny chc膮 r贸wnie偶 odgrywa膰 wi臋ksz膮 rol臋 w zakresie bezpiecze艅stwa w pa艅stwach globalnego Po艂udnia, co jak w przypadku Azji Centralnej, by艂o dot膮d domen膮 Rosji.