28.10.2022
Wed艂ug wst臋pnych danych Narodowego Banku Serbii (NBS), Chiny sta艂y si臋 najwi臋kszym zagranicznym inwestorem w Serbii w 2022 roku. W pierwszych dziewi臋ciu miesi膮cach tego roku, bezpo艣rednie inwestycje zagraniczne (BIZ) w Serbii wynios艂y 3,011 mld EUR. Jest to nieznaczny wzrost w analogicznym okresie roku ubieg艂ego, gdzie BIZ wynios艂y w贸wczas 3,002 mld EUR. W ubieg艂ym roku to UE, podobnie jak w poprzednich latach, by艂a najwi臋kszym inwestorem w Serbii, gdzie BIZ wynios艂y 1,726 mld EUR. Chiny wraz z Hongkongiem, Tajwanem i Makau odpowiada艂y za inwestycje w wysoko艣ci 630 mld EUR. Zgodnie z cz臋艣ciowymi danymi za 2022 rok, Chiny (w tym Hongkong, Tajwan i Makau) odpowiada艂y za 491,5 mln EUR inwestycji w kraju. Unia Europejska plasowa艂a si臋 w tym wzgl臋dzie na drugim miejscu (401 mln EUR) przed Stanami Zjednoczonymi (56,7 mln EUR) oraz Federacj膮 Rosyjsk膮 (30,4 mln EUR).
Co ciekawe nastroje spo艂eczne znalaz艂y odzwierciedlenie w nastrojach u inwestor贸w. W tym wzgl臋dzie kluczowy i warty przypomnienia jest fakt, i偶 po raz pierwszy od momentu rozpocz臋cia negocjacji Belgradu z Bruksel膮, og贸艂 serbskiego spo艂ecze艅stwa w wi臋kszo艣ci zanegowa艂 w艂膮czenie Serbii w struktury Unii Europejskiej jako priorytet serbskiego pa艅stwa. Powy偶sze w wynikach sonda偶u wykonanego przez Ipsos a zleconego przez serbski tabloid Blic (Ringier AG) w kwietniu 2022 roku. Jak podkre艣la NBS, skala inwestycji w Serbii mog艂a by膰 znacznie lepsza w por贸wnaniu z rokiem ubieg艂ym, niemniej zauwa偶alne by艂o przej艣ciowe spowolnienie inwestycyjne spowodowane 鈥瀙ocz膮tkowym szokiem po wybuchu konfliktu na Ukrainie鈥�.
Bojan Stani膰, zast臋pca dyrektora Sektora Analiz Strategicznych Serbskiej Izby Handlowej , i偶 Chiny sta艂y si臋 wiod膮cym inwestorem w kraju i jak zaznacza, fundamentem na przysz艂o艣膰 bilateralnych relacji jest inicjatywa 鈥濸asa i Szlaku鈥�. Stani膰 podkre艣li艂 r贸wnie偶, i偶 fakt wysokiego wolumenu inwestycji p艂yn膮cych z Chin jest motywowany przede wszystkim brakiem uczestnictwa Serbii w UE, skutkuj膮c brakiem dodatkowych regulacji inwestycyjnych, co mia艂o wp艂yn膮膰 pozytywnie na otoczenie biznesowe.
I to w艂a艣nie otoczenie biznesowe zacz臋艂贸 wyra藕nie reagowa膰 na pozytywny rozw贸j relacji bilateralnych mi臋dzy Serbi膮 a Chinami a w szczeg贸lno艣ci na rozw贸j 鈥瀞talowej przyja藕ni鈥� mi臋dzy Aleksandarem Vuciciem a Xi Jinpingiem. Obaj przyw贸dcy od lat nadawali ton nie tylko relacjom politycznym, ale przede wszystkim gospodarczym. Bez takiego parasola, w tym przypadku, ci臋偶ko by艂o pozyska膰 inwestycje. Z perspektywy obu lider贸w to win-win, cho膰 kapita艂 polityczno-gospodarczy prezydenta Vu膷icia wydaje si臋 bardziej okaza艂y. Dobitnym wyrazem powy偶szego jest uruchomienie bezpo艣rednich po艂膮cze艅 lotniczych Belgrad-Pekin (Hainan Airlines) oraz Belgrad-Tianjin (Air Serbia), chocia偶 inauguracja drugiego po艂膮czenia ze wzgl臋du na problemy z dostaw膮 odpowiednich samolot贸w, kt贸re zostan膮 wypo偶yczone przez Air Serbia do realizacji tego po艂膮czenia (Airbus A330-200 od Aircastle Ltd.). Ostatecznie, pierwszy planowane po艂膮czenie serbskiej stolicy z Tianjinem przewidziane jest na grudzie艅 2022 roku. Jednak otwarcie m贸wi si臋 o tym, i偶 pierwszym wyborem serbskiego przewo藕nika by艂a ch臋膰 ustanowienia bezpo艣redniego po艂膮czenia z Szanghajem. Na decyzj臋 o wyborze Tianjinu zamiast Szanghaju czy Pekinu mia艂y wp艂yw przede wszystkim kwestie zwi膮zane z restrykcjami wprowadzonymi w dobie pandemii COVID-19 w Szanghaju.
W zwi膮zku z powy偶szym nale偶y stwierdzi膰, i偶 serbsko-chi艅skie stosunki gospodarcze regulowane s膮 odg贸rnie (top-down approach). Obie strony wydaj膮 si臋 niezmiennie nadawa膰 odpowiedni ton politycznym stosunkom bilateralnym, aby te wp艂ywa艂y pozytywnie na aktywno艣膰 gospodarcz膮. Do tego mo偶na r贸wnie偶 zaliczy膰 ostatni wywiad szefowej rz膮du Serbii Any Brnabi膰, w kt贸rym odnios艂a si臋 przede wszystkim do kwestii nienaruszalno艣ci integralno艣ci terytorialnej pa艅stw uznanych na arenie mi臋dzynarodowej, odnosz膮c si臋 bezpo艣rednio do polityki 鈥瀓ednych Chin鈥� oraz 鈥瀔westii Kosowa鈥�. Paradoksalnie to, co do tej pory 艂膮czy艂o Belgrad i Pekin, tj. wzajemne wsparcie na arenie mi臋dzynarodowej dotycz膮ce kwestii 鈥� w najwi臋kszym uproszczeniu 鈥� 鈥瀦buntowanych prowincji鈥�, mo偶e wkr贸tce sta膰 si臋 elementem podwa偶aj膮cym 鈥瀞talow膮 przyja藕艅鈥� mi臋dzy Chinami a Serbi膮. Zgodnie ze s艂owami Any Brnabi膰, utrzymanie takiej retoryki Belgradu musi nie艣膰 za sob膮 wi臋ksz膮 liczb臋 projekt贸w infrastrukturalnych wykonywanych i nierzadko finansowanych przez Pekin. Jednak to postawa ChRL jest w tym momencie najwi臋kszym zmartwieniem dla serbskiego rz膮du.
W podsumowaniu wywiadu, premier Serbii podkre艣li艂a, i偶 stosunki serbsko-chi艅skie charakteryzuje idea 鈥瀦achowania pokoju na 艣wiecie poprzez przestrzeganie podstawowych zasad mi臋dzynarodowego prawa publicznego oraz Karty Narod贸w Zjednoczonych鈥�. Jednak z praktyki mi臋dzynarodowej ostatnich miesi臋cy wynika, i偶 Chiny nie s膮 w stanie utrzyma膰 forsowanego przez lata has艂a 鈥瀒ntegralno艣ci terytorialnej鈥� w zwi膮zku z atakiem Rosji na Ukrain臋. W partykularnym interesie ChRL jest zabezpieczenie dostawy tanich surowc贸w z Rosji, co ma odzwierciedlenie w wynikach g艂osowania chi艅skiej dyplomacji w ramach ONZ. Tym samym sami zaprzeczaj膮 forsowanej przez lata polityce 鈥瀗ienaruszalno艣ci integralno艣ci terytorialnej鈥� na rzecz utrzymania pozytywnych relacji z Kremlem. Czy wojna w Ukrainie do przewarto艣ciowania priorytet贸w przez Belgrad (tak jak w przypadku stosunk贸w z Federacj膮 Rosyjsk膮) i wymusi zwrot ku Unii Europejskiej?