data publikacji: 21 lipca 2020
tekst: J臋drzej Janicki
O Jerzym Jaworowskim, poza zupe艂nie podstawowymi danymi biograficznymi1, zbyt wiele nie wiadomo. Artysta urodzi艂 si臋 w 1919 roku w Augustowie i zmar艂 w 1975 w Warszawie. Nnale偶y wi臋c do grona 鈥瀞tarszyzny鈥� tw贸rc贸w, kt贸rych mamy w IF Kolekcji. W 1955 uko艅czy艂 ASP w Warszawie, uzyskuj膮c dyplom w pracowni Henryka Tomaszewskiego. Paradoks tkwi w tym, 偶e jego prace jednak s膮 ca艂kiem dobrze znane, zw艂aszcza pewnemu pokoleniu. Jak to mo偶liwe? Wbrew pozorom, t艂umaczenie jest do艣膰 proste, wiedzie przez popularne tytu艂y ksi膮偶kowe 鈥� Jaworowski pracowa艂 bowiem z takimi wydawnictwami jak Pa艅stwowy Instytut Wydawniczy, Czytelnik czy Iskry. Tworzy艂 wi臋c oprawy graficzne i ilustracje ksi膮偶ek, kt贸re teraz by膰 mo偶e zalegaj膮 zapomniane i zakurzone w jakich艣 antykwariatach 鈥� wspomnie膰 wystarczy chocia偶by ok艂adk臋 Rze藕ni numer pi臋膰 Kurta Vonneguta2 czy 3 x Sherlock Holmes czyli wyboru opowiada艅 Arthura Conan Doyle鈥檃3.
Jaworowski zwi膮zany by艂 jednak nie tylko z bran偶膮 ksi膮偶kow膮. Tworzy艂 r贸wnie偶 sporo plakat贸w filmowych4. Do tej grupy prac nale偶y afisz do bu艂garskiej produkcji Koniec drogi z 1961 roku. Film w re偶yserii Petara Vasileva du偶ej furory nie zrobi艂, natomiast plakat Jaworowskiego jest dzie艂em interesuj膮cym.
Ca艂y plakat utrzymany jest w ciemnej tonacji, kt贸ra wywo艂uje mroczne i pos臋pne wra偶enie. Na czarnym tle ukazana jest niebieska m艂odzie艅cza twarz o wyrazie wielkiego przera偶enia. To krymina艂, kt贸ry mia艂 sw膮 premier臋 3 kwietnia 1961. Podstawowe informacje o filmie, o kt贸rym tudno znale藕膰 informacje, odcinaj膮 si臋 od reszty pracy czerwieni膮 liter. Wyj膮tkowo niepokoj膮cy jest czerwony klin pojawiaj膮cy si臋 u g贸ry plakatu, kt贸ry niejako wbija si臋 zaostrzon膮 kraw臋dzi膮 w g艂ow臋 kobiety. Kompozycyjnie element ten umieszczony lekko po prawej stronie plakatu kontruje ukazan膮 twarz, kt贸ra kieruje nasze spojrzenie w lew膮 stron臋. Element ten przywodzi mi na my艣l nagrodzone podczas I Mi臋dzynarodowego Biennale Plakatu (1966) w Warszawie dzie艂o Hansa Hillmanna5. Opisywany plakat Jaworowskiego nie jest jedyn膮 jego prac膮, w kt贸rej na czarnym tle przedstawiony zosta艂 zarys g艂owy. Kompozycyjnie 艂udz膮co podobnym dzie艂em jest plakat z 1951 roku do filmu Dzieje mi艂o艣ci Guy鈥檃 Lefranca (przedstawiaj膮cy twarz aktora Louisa Jouveta)6. Nieco zbli偶onym plakatem Jaworowskiego, lecz utrzymanym w czerwonej, a nie granatowej tonacji, jest r贸wnie偶 ten stworzony w 1960 roku do filmu Sk艂贸ceni z 偶yciem Johna Hustona7.
Jerzy Jaworowski to bardzo ciekawa posta膰, nieco zapomniana, a jednak taka, kt贸ra 鈥瀙od strzechy鈥� w jaki艣 spos贸b trafi艂a przede wszytskim jako tw贸rca projekt贸w graficznych do ksi膮偶ek, jego plakaty s膮 kolekcjonerskimi eksponatami. C贸偶, wszak obrazy zar贸wno z ok艂adek ksi膮偶ek, jak i plakat贸w swojego blasku nabieraj膮 dopiero w bezpo艣rednim kontakcie 偶ycia codziennego z odbiorc膮. W ka偶dych innych okoliczno艣ciach (zw艂aszcza muzealnych 鈥� o zgrozo!) staj膮 si臋 takie obiekty prawie bezu偶yteczne.
1 S艂ownik artyst贸w plastyk贸w: Arty艣ci plastycy okr臋gu warszawskiego 1945鈥�1970. S艂ownik biograficzny, Warszawa 1972, s. 212鈥�213.
2 .
3 .
4 Kolekcje plakat贸w filmowych Jaworowskiego odnale藕膰 mo偶na na stronie: oraz .
5 .
6 .
7