data publikacji: 17 lipca 2020
tekst: J臋drzej Janicki
Ujmuj膮c rzecz delikatnie i w spos贸b bardzo elegancki, polskie filmy historyczne bywa艂y nieciekawe. Bywa艂y nawet bardzo nieciekawe, lecz skomasowana krytyka (aczkolwiek zas艂u偶ona) tego rodzaju polskiej sztuki filmowej by艂aby tu zdecydowanie bezzasadna. Rozs膮dniej i zdecydowanie lepiej dla zdrowia i zmys艂u estetycznego jest pozwoli膰 oczarowa膰 si臋 plakatom, kt贸re takie filmowe 鈥瀙otworki鈥� przyozdabia艂y鈥�
Jednym z takich przyk艂ad贸w jest praca Macieja 呕bikowskiego do filmu Hrabina Cosel w re偶yserii Jerzego Antczaka (1968 rok). W najwi臋kszym skr贸cie, Antczak w tym filmie snuje histori臋 tytu艂owej Hrabiny Cosel (w tej roli Jadwiga Bara艅ska) i jej skomplikowanych relacji mi艂osnych z kr贸lem Augustem II Mocnym (w膮tpliwy zaszczyt wcielenia si臋 w rol臋 kr贸la przypad艂 Mariuszowi Dmochowskiemu, sk膮din膮d bardzo zas艂u偶onemu arty艣cie o mocno dyskusyjnych sympatiach i przynale偶no艣ciach politycznych).
Szcz臋艣liwie, Maciej 呕bikowski postanowi艂 zbytnio nie wg艂臋bia膰 si臋 w fabularne tajemnice alkowy owej pary, ukazuj膮c na plakacie jedynie podobizny kr贸la i hrabiny. Twarze te blisko do siebie przylegaj膮, niejako dziel膮c ca艂e przedstawienie uko艣nie na dwie p艂aszczyzny. Prawy g贸rny r贸g zagospodarowany jest przez prosty, intencjonalnie nieco niezdarny napis z tytu艂em filmu. Obszerne przestrzenie bia艂ych p艂aszczyzn pos艂u偶y艂y 呕bikowskiemu jako miejsce na umieszczenie podstawowych informacji o samym filmie. Opr贸cz i艣cie brawurowego wyczucia kompozycji plakat ten ujmuje zastosowan膮 kolorystyk膮. Przypomina ona nieco palet臋 Karela Appela, wsp贸艂za艂o偶yciela awangardowej grupy artystycznej Cobra. Nieco dzieci臋ce, bardzo jaskrawe i wyraziste kolory by艂yby pomostem 艂膮cz膮cym prac臋 呕bikowskiego z by膰 mo偶e ostatni膮 tak silnie zarysowan膮 grup膮 awangardow膮 w Europie.
Przenikanie tendencji europejskiej sztuki powojennej do Polskiej Szko艂y Plakatu jest zjawiskiem jak najbardziej uzasadnionym w 贸wczesnym kontek艣cie spo艂eczno-historycznym. Arty艣ci tworz膮cy plakaty filmowe w Polsce byli bardzo cz臋sto zwi膮zani umowami z organizacjami centralnymi, takimi jak dystrybutor Film Polski czy Centrala Wynajmu Filmu (w sk艂ad jej pierwszego gremium wchodzi艂y takie osobisto艣ci artystyczne jak chocia偶by Henryk Tomaszewski, Eryk Lipi艅ski czy Wojciech Fangor). Tw贸rcy, maj膮c w ten spos贸b zapewnione minimalne zaplecze finansowe, odwa偶niej i bardziej bezkompromisowo si臋gali po awangardowe i oryginalne rozwi膮zania. Paradoksalnie, owo zwi膮zanie z instytucjami pa艅stwowymi pozwala艂o na wi臋ksz膮 wolno艣膰 i niezale偶no艣膰 artystyczn膮. Ich plakaty, cho膰 bardzo cz臋sto odarte z jakiejkolwiek ideologii politycznej, by艂y r贸wnie偶 w pewien spos贸b 鈥瀙otrzebne鈥� kierownictwu pa艅stwa, gdy偶 pozwala艂y one cho膰 w pewnym zakresie redukowa膰 rosn膮ce napi臋cie na linii w艂adza 鈥� obywatel. Niezale偶nie od zasz艂o艣ci historycznych i specyfiki lat minionych obcowanie z dzie艂ami zaliczanymi do Polskiej Szko艂y Plakatu to czysta przyjemno艣膰. Dzie艂a te 艣mia艂o stawa膰 by mog艂y w konkury z czo艂owymi pracami europejskiej powojennej awangardy figuratywnej. Co wi臋cej, w starciu takim Polski Plakat wcale nie sta艂by na straconej pozycji鈥�