data publikacji: 2 pa藕dziernika 2020
tekst: Dawid G贸ras
Powy偶sza praca to kolejne (pi膮te) dzie艂o Waldemara 艢wierzego w naszej kolekcji (zob. te偶 inne opisy plakat贸w tego artysty: Warszawska Jesie艅 67, Warszawska Jesie艅 69, Kr贸l Roger, Filozofia po g贸ralsku).
Plakat stanowi艂 zapowied藕 wystawienia opery skomponowanej przez Witolda Rudzi艅skiego w 1962 roku. 殴r贸d艂em literackim na podstawie kt贸rego Bogdan Ostrom臋cki stworzy艂 do niej libretto by艂a Odprawa pos艂贸w greckich1. Ta renesansowa tragedia, napisana przez Jana Kochanowskiego na prze艂omie lat 60. i 70. XVI wieku, traktowana jest 鈥� z powodu uznania jej za pierwszy polski nowo偶ytny dramat 鈥� za jeden z najwa偶niejszych tekst贸w kultury naszego kraju. Dzie艂o 艢wierzego anonsowa艂o premier臋 opery w Teatrze Wielkim w Warszawie w 1972 roku.
G艂owa kobiety ukazana na plakacie przywodzi na my艣l klasyczny grecki profil. Je艣li zastanowi膰 si臋 uwa偶niej, forma z plakatu przypomina kszta艂tem i zarysem fryzury neoklasycystyczn膮 Wenus Zwyci臋sk膮 d艂uta Antonio Canovy [1957鈥�1822]. Rze藕ba ta, uznana za arcydzie艂o neoklasycyzmu, zosta艂a wykonana jako podobizna Pauliny Bonaparte, siostry Napoleona (lewy profil rze藕by mo偶na zobaczy膰 ). Znana z eksces贸w na tle erotycznym m艂oda arystokratka zgodzi艂a si臋 pozowa膰 nago w艂oskiemu rze藕biarzowi, co przysporzy艂o dzie艂u dodatkowej, kontrowersyjnej s艂awy. Kobieta w trzyma w r臋ce jab艂ko niezgody, kt贸re Parys w Iliadzie mia艂 wr臋czy膰 najpi臋kniejszej spo艣r贸d trzech bogi艅. Obietnice zar贸wno Minerwy, jak i Junony nie mog艂y si臋 r贸wna膰 w oczach Parysa z tym, co w zamian za jab艂ko mia艂a do zaoferowania Wenus. Bogini mi艂o艣ci zapewni艂a go, 偶e we藕mie on za 偶on臋 najpi臋kniejsz膮 艣miertelniczk臋 na 艣wiecie, czyli Helen臋. M艂ody ksi膮偶臋 zamiast bogactwa i m膮dro艣ci, wybra艂 pi臋kno, co mia艂o sta膰 si臋 zarzewiem ogromnego konfliktu mi臋dzy Trojanami a Grekami. Warto r贸wnie偶 wspomnie膰, 偶e w samej Odprawie pos艂贸w greckich Aleksander (Parys), argumentuj膮c za nieodsy艂aniem Heleny do Sparty, powo艂uje si臋 na to, 偶e sama Wenus obieca艂a mu j膮 za 偶on臋.
Wizerunek kobiety wygl膮da, jakby zosta艂 wyci臋ty z pejza偶u przedstawiaj膮cego lini臋 horyzontu oddzielaj膮c膮 morze od nieba. Ukazanie na plakacie morza mo偶e odnosi膰 si臋 do faktu, 偶e to w艂a艣nie ono odgradza艂o mieszka艅c贸w Troi od gniewu Menelaosa. Drog膮 morsk膮 przyp艂yn臋li do miasta Priama zar贸wno Helena z Parysem, pos艂owie greccy oraz, jak wiadomo z Iliady, wojska pod dow贸dztwem Agamemnona. Wizerunek Wenus na obrazie 艢wierzego jest w kolorze r贸偶owym, co przywodzi skojarzenia dotycz膮ce mi艂o艣ci, nami臋tno艣ci lub zauroczenia, kt贸re, s膮 zar贸wno specjalno艣ci膮 bogini, jak i niew膮tpliwie kierowa艂y Helen膮 przy podj臋ciu decyzji o opuszczeniu Sparty wraz z Parysem. R贸偶 w dolnych partiach plakatu przechodzi w plamy czerwieni przypominaj膮ce krew, co jest subteln膮 zapowiedzi膮 tego, co nast膮pi po odrzuceniu propozycji pos艂贸w z Grecji.
Wartym odnotowania jest fakt, 偶e 艢wierzy po o艣miu latach (1980) ponownie podj膮艂 si臋 stworzenia plakatu zapowiadaj膮cego wystawienie Odprawy pos艂贸w greckich. Tym razem premiera mia艂a miejsce w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu2. Mo偶liwe, 偶e to w艂a艣nie lokalizacja, a raczej fakt, 偶e jej patronem jest Kochanowski, sk艂oni艂 艢wierzego do sportretowania na swoim plakacie w艂a艣nie jego. Autor 藕r贸d艂a literackiego zosta艂 namalowany w todze, kt贸ra nadaje jego wizerunkowi stylizacji antycznej. Przedstawienie Kochanowskiego jako staro偶ytnego Greka ma potr贸jne znaczenie. Po pierwsze, tutu艂owa odprawa pos艂贸w greckich ma miejsce w staro偶ytnej Grecji podczas wydarze艅 opisanych przez Homera w Iliadzie. Po drugie, dramat Kochanowskiego od strony formalnej zawiera wiele cech tragedii antycznej takich jak: obecno艣膰 ch贸ru, podzia艂 na epejsodiony i stasimony, zachowanie zasady trzech jedno艣ci, zasady decorum oraz zasady jedno艣ci estetyki. Po trzecie, sam Kochanowski, jak na tw贸rc臋 renesansowego przysta艂o, by艂 zafascynowany antykiem. Jego fascynacja objawia艂a si臋 nie tylko na p艂aszczy藕nie dramatu, ale r贸wnie偶 w jego fraszkach, trenach, dzia艂alno艣ci translatorskiej oraz w filozofii, jak膮 wyznawa艂.
1 Jan Kochanowski, Odprawa pos艂贸w greckich, Wydawnictwo Greg, Krak贸w 2020.
2 Plakat zob. tutaj .