data publikacji: 6 wrze艣nia 2020
tekst: Dawid G贸ras (03.09.2020)
Autorem powy偶szej pracy jest Waldemar 艢wierzy 鈥� polski artysta plakatu i jeden z najbardziej rozpoznawalnych tw贸rc贸w grafiki u偶ytkowej zar贸wno w Polsce, jak i na 艣wiecie. Swoj膮 tw贸rczo艣ci膮 przyczyni艂 si臋 do rozwoju Polskiej Szko艂y Plakatu (zob. te偶 inne dzie艂a artysty w naszej kolekcji: ).
Plakat ten zapowiada艂 spektakl teatralny przygotowany przez Teatr Studio im. Stanis艂awa Ignacego Witkiewicza w Warszawie w 2005 roku. Dzie艂o sceniczne swoim tytu艂em nawi膮zuje do jednej z najbardziej znanych szerokiemu gronu odbiorc贸w ksi膮偶ek &苍产蝉辫;鈥�&苍产蝉辫;Historii filozofii po g贸ralsku1.
Kompozycja zawiera dwie charakterystyczne dla tw贸rczo艣ci 艢wierzego cechy. Po pierwsze, autor umie艣ci艂 na niej ludzk膮 podobizn臋, co uznawane jest za jedn膮 z jego najwi臋kszych zas艂ug dla sztuki plakatowej2. Wcze艣niej plakaty mia艂y charakter raczej aluzyjny, metaforyczny, a na pewno nie prezentowa艂y wprost g艂贸wnych bohater贸w film贸w, czy innych wydarze艅 kulturalnych. Monika Ma艂kowska podaje, 偶e pierwszym plakatem artysty z wykorzystaniem portretu by艂a ju偶 Czerwona ober偶a (1955), a konwencja stylistyczna podobnego typu, co ta zastosowana w Filozofii po g贸ralsku, pojawi艂a si臋 w afiszu promuj膮cym udzia艂 Tadeusza Brzozowskiego w XIII Biennale w Sao Paulo w 1975 roku3. 艢wierzy, portretuj膮c jak膮艣 posta膰 na plakacie, zawsze stara艂 si臋 wydoby膰 jej najlepsze cechy. Zaprezentowany wizerunek ks. prof. Tischnera wydaje si臋 oddawa膰 jego ciep艂o i refleksyjn膮 natur臋. Dzi臋ki zastosowaniu delikatnej perspektywy z do艂u, widz odnosi wra偶enie, 偶e ma przed sob膮 cz艂owieka ze wszech miar przepe艂nionego godno艣ci膮.
Drug膮 cech膮 kojarzon膮 z dorobkiem 艢wierzego jest, widoczna tak偶e i w tym plakacie, malarsko艣膰 przedstawienia. 鈥瀂r贸wnanie formy plakatu z form膮 obrazu鈥�4 jest 鈥� jak zauwa偶a Ma艂kowska 鈥� zabiegiem, kt贸ry zapewni艂 autorowi unikatowo艣膰 i przyczyni艂 si臋 do jego sukcesu. Patrz膮c na dzie艂o z bliska, widz nie by艂by w stanie rozpozna膰 co zosta艂o na nim ukazane 鈥� jedyne co wida膰, to pl膮taniny przypominaj膮ce odr臋czne pismo. Wizerunek ks. Tischnera ukazuje si臋 dopiero wtedy, gdy spogl膮damy na dzie艂o 艢wierzego z odpowiedniej odleg艂o艣ci. Odbiorca, kt贸ry wie, jak wygl膮da autor Historii filozofii po g贸ralsku z daleka rozpozna, 偶e na plakacie jest ukazany w艂a艣nie Tischner, natomiast je艣li ta sama osoba podejdzie na tyle blisko, 偶e nie b臋dzie mog艂a obj膮膰 wzrokiem ca艂o艣ci obrazu, to prawdopodobnie stwierdzi, 偶e zamiast wizerunku Tischnera ma przed sob膮 jakie艣 dzie艂o Pollocka.
Znan膮 praktyk膮 艢wierzego by艂o 鈥瀘pisywanie鈥� ludzi, kt贸rzy s膮 ukazani na jego plakatach, poprzez kompozycj臋 i styl w jakim zosta艂 wykonany portret. Innymi s艂owy, kszta艂ty plam czy kresek, ich g臋sto艣膰 i proporcje do ca艂o艣ci kompozycji artysta dobiera艂 indywidualnie, w zale偶no艣ci od portretowanej osoby. Wydaje si臋, 偶e powy偶szy plakat mo偶na zinterpretowa膰 metaforycznie 鈥� wizerunek Tischnera wy艂ania si臋 z wielu linii, kt贸re przypominaj膮, szczeg贸lnie w dolnej partii obrazu, pismo odr臋czne. Mo偶e si臋 to odnosi膰 do tego, 偶e filozof w swoich pismach, kierowanych do szerokiego grona odbiorc贸w, przekazuje cz膮stk臋 siebie. Nie s膮 to suche traktaty oderwane od swojego autora, lecz wr臋cz przeciwnie, teksty przesi膮kni臋te osobowo艣ci膮 tw贸rcy. Fakt, 偶e duch Tischnera jest obecny zar贸wno w tre艣ci, jak i formie jego dzie艂, umo偶liwia czytelnikom odtworzenie na ich podstawie tego, jakim cz艂owiekiem by艂 Tischner. To w艂a艣nie poprzez lektur臋 pism filozofa z Podhala jeste艣my w stanie odtworzy膰 sobie jego wizerunek.
1 J贸zef Tischner, Historia filozofii po g贸ralsku, Wydawnictwo Znak, Krak贸w 2018. Ksi膮偶ka ta, b臋d膮ca filozoficznym bestsellerem, napisana jest w formie gaw臋d, w kt贸rych autor zapoznaje czytelnika ze staro偶ytnymi filozofami, przedstawiaj膮c ich jako podhala艅skich g贸rali.
2 Monika Ma艂kowska, Chcia艂em zosta膰 artyst膮, a zosta艂em 艢wierzym, w: Waldemar 艢wierzy, red. Andrzej Stroka, Armarium, Warszawa 2000, s. 19.
3 Tam偶e, s. 18鈥�20.
4 Tam偶e, s. 19.