data publikacji: 2 lipca 2020
tekst: Jowita Mr贸z (02.07.2020)
Przed transformacj膮 ustrojow膮 w latach 90. XX w. Centrala Importowo-Eksportowa Chemikali贸w CIECH by艂a gigantem handlu surowcami chemicznymi, u偶ywanymi m.in. w produkcji szk艂a, papieru sody kalcynowanej, nawoz贸w azotowych, kosmetyk贸w, lakier贸w, farb i innych produkt贸w stosowanych np. w rolnictwie, budownictwie czy przemy艣le szklarskim. Sta艂a si臋 nawet swego rodzaju monopolist膮 dostarczaj膮cym rop臋 naftow膮 do polskich rafinerii.
Osi膮gni臋cia przedsi臋biorstwa CIECH domaga艂y si臋 celnego komunikatu wizualnego. W sukurs przybyli wybitni arty艣ci, m.in. Karol 艢liwka (tak偶e Hubert Hilscher, Witold Janowski, Jerzy Treutler). Autor 鈥瀞karbonki鈥� PKO (1968) zas艂yn膮艂 te偶 znakiem graficznym Warszawskiej Fabryki Myd艂a i Kosmetyk贸w 鈥濽roda鈥� (1967), czyli 鈥瀙o prostu dam膮, kt贸ra ma lisa ko艂o szyi鈥�1 oraz matczynym sercem znaku Instytutu Matki i Dziecka (1980). Tak偶e wieloma innymi swoimi pracami, nie bez powodu uznawanymi dzi艣 za kultowe, skutecznie od艣wie偶a艂 perspektyw臋 odbiorcy doby PRL-u. Wygl膮daj膮ce znajomo, proste i pomys艂owo po艂膮czone elementy graficzne oraz dowcipnie wykorzystane przedmioty codziennego u偶ytku odgrywa艂y w jego pracach rol臋 narratora fascynuj膮cych historii wizualnych. 艢liwka udowadnia艂, 偶e nie ma dla niego tematu zbyt skomplikowanego i przyziemnego, a bohaterem wizualnej anegdoty mo偶e sta膰 si臋 nawet podeszwa Fabryki Obuwia 鈥濩he艂mek鈥� (1967).
Plakat zak艂ad贸w CIECH, podobnie jak zaprojektowane dla przedsi臋biorstwa znaki graficzne (1967/1968), jest umiej臋tnie skonstruowanym wizualnym szyfrem, kt贸rego z艂amanie dostarcza przyjemno艣ci towarzysz膮cej swoistej heurezie. Informacja o specyfice przedsi臋biorstwa CIECH nie pojawia si臋 ani w postaci chwytliwego sloganu, ani w formie aluzji do codziennego do艣wiadczenia odbiorcy. Ukrywa si臋 w nieoczywistym kszta艂cie, budz膮cym skojarzenia z budow膮 jakiego艣 organicznego zwi膮zku chemicznego. Kszta艂t? Figura? Plama? 鈥� rozbudza ciekawo艣膰 odbiorcy; igra z nim, balansuj膮c mi臋dzy g艂臋bi膮, ci臋偶arem i powag膮 czerni wype艂niaj膮cej umieszczone w centrum ko艂o a ekspresyjno艣ci膮, dynamik膮 i energi膮 zlokalizowanych na obrze偶ach kolorowych drobinek, jakby rozchlapanej farby. Dzia艂a na oko odbiorcy jak najbardziej efektowne dokonania op-artu. W sugestywny, ale nienapastliwy spos贸b g艂贸wny, a zarazem wy艂膮czny element graficzny plakatu informuje o bezkonkurencyjnej, wr臋cz monopolistycznej pozycji przedsi臋biorstwa CIECH w bran偶y chemicznej, jego sile zsyntetyzowanej z kreatywno艣ci膮, solidno艣ci膮 oraz 偶ywio艂owo艣ci膮.
Na mapie 艢liwkowych projekt贸w plakat zak艂ad贸w CIECH s膮siaduje z ujawniaj膮cym autoironiczny charakter znakiem personalnym 艢liwki (1970). W latach 80. znak ten wzbogacony zosta艂 czarno-bia艂膮, ukazan膮 w p贸艂profilu podobizn膮 autora i jego podpisem. By膰 mo偶e najwcze艣niejsz膮 wariacj膮 podobnej formy jest ok艂adka magazynu 鈥濫xportador de Polonia鈥� 1967, nr 6(88)2.
1 Komentarz Karola 艢liwki umieszczony pod znakiem graficznym 鈥濽roda鈥� w: Karol 艢liwka, red. Agata Abramowicz, Agnieszka Dr膮czkowska, Jacek Friedrich, Patryk Hardziej, Muzeum Miasta Gdyni, Gdynia 2019, s. 94.
2 Tam偶e, s. 132.