data publikacji: 23 czerwca 2020
tekst: Jakub Kokoszka (25.05.2019)
颁丑艂辞辫颈&苍产蝉辫;Witolda Rudzi艅skiego wchodz膮 na scen臋 Teatru Wielkiego w Warszawie 30 czerwca 1974 roku, p贸艂 wieku po tym, jak W艂adys艂aw Reymont otrzyma艂 Nagrod臋 Nobla za swoj膮 powie艣膰 (1924). Jak komentuje Ma艂gorzata Komorowska:
鈥濩丑艂辞辫辞尘&苍产蝉辫;w Wielkim nikt nie odmawia warto艣ci wykonawczych, teatralnych i muzycznych. Soprany, Bo偶ena Betley-Sieradzka (Jagna) i Krystyna Jamroz (Hanka), tworz膮 pe艂nokrwiste postaci, podobnie jak basem 艣piewaj膮cy Boryna (W艂odzimierz Denysenko). P艂at pola biegn膮cy w g艂膮b i zagony bli偶sze proscenium zmieniaj膮 barwy wraz ze zmian膮 p贸r roku. Cztery cz臋艣ci opery odbijaj膮ce, jak w powie艣ci, ko艂owr贸t przyrody, przedzielaj膮 wielkie poetyckie pie艣ni ch贸ru. Przez muzyk臋, przy ca艂ej jej nowoczesno艣ci (艂膮cznie z zastosowaniem techniki aleatoryzmu), przemykaj膮 ludowe cytaty. D藕wi臋cz膮 wprowadzone do orkiestry krowie dzwonki, janczary, kosy, rozmaicie graj膮ce drewienka. Rozta艅czona scena Wesela Boryny czy refleksyjne Zaduszki (przy grobach powsta艅c贸w 1863) odwo艂uj膮 si臋 wprost do polskiej tradycji i historii. Niekt贸rzy g艂osz膮 narodziny 禄nowej opery narodowej芦. Ale przedstawienie powodzenie ma umiarkowane. Po trzech latach osi膮ga liczb臋 zaledwie osiemnastu spektakli鈥�1.
Plakat promuj膮cy wspomnian膮 oper臋 zaprojektowany zosta艂 przez Jana M艂odo偶e艅ca. Studiowa艂 on grafik臋 i plakat w Wy偶szej Szkole Sztuk Plastycznych w Warszawie2 w pracowni prof. Henryka Tomaszewskiego, u kt贸rego uzyska艂 dyplom. Zajmowa艂 si臋 r贸wnie偶 ilustracjami oraz ok艂adkami ksi膮偶ek. Wsp贸艂pracowa艂 m.in. z wydawnictwami Czytelnik, Iskry, Pa艅stwowym Instytutem Wydawniczym, Wydawnictwami Artystycznymi i Filmowym czy Wydawnictwem Literackim, jak i z czasopismami: 鈥濶owa Kultura鈥�, 鈥濿sp贸艂czesno艣膰鈥�, 鈥濫kran鈥�, 鈥濬ilm鈥�, 鈥濵iesi臋cznik Literacki鈥�, 鈥濸olska鈥�, 鈥濻zpilki鈥�. Zdoby艂 wiele nagr贸d w kraju i za granic膮3.
Plakat do opery Rudzi艅skiego przykuwa uwag臋 widza niezwyk艂膮 prostot膮. Sk艂ada si臋 ona z dw贸ch r贸偶nej wielko艣ci okr臋g贸w, z czego mniejszy wype艂niony jest barw膮 偶贸艂t膮, wi臋kszy natomiast podzielony jest promieniami na dwana艣cie sekcji, kt贸re dalej pogrupowane s膮 po trzy i wype艂nione kolorami: bia艂ym, zielonym, czerwonym i br膮zowym. Ta zamkni臋ta ca艂o艣膰, reprezentuj膮ca wspomniany wcze艣niej 鈥瀔o艂owr贸t przyrody鈥�, odznacza si臋 od ciemnobr膮zowego t艂a. Symbolika tego obrazu dotyczy nie tylko kompozycji powie艣ci Reymonta, ale r贸wnie偶 jej rdzenia antropologicznego, czyli rytmu przyrody wyznaczaj膮cego spos贸b 偶ycia tytu艂owych ch艂op贸w. W centrum plakatu 鈥� zasugerowane 偶贸艂t膮 barw膮 i faluj膮cymi, rozchodz膮cymi si臋 od niej czarnymi promieniami 鈥� widnieje s艂o艅ce. Owa gwiazda zamkni臋ta jest w okr臋gu, kt贸rego wcze艣niej opisany podzia艂 odpowiada podzia艂owi roku kalendarzowego na dwana艣cie miesi臋cy, cztery kwarta艂y 鈥� cztery pory roku.
1 Archiwum Teatru Wielkiego podaje, 偶e wystawie艅 by艂o siedemna艣cie, zob. .
2 Przemianowanej p贸藕niej na Akademi臋 Sztuk Pi臋knych.
3 M.in. z艂oty medal na Biennale Plakatu Polskiego w Katowicach w 1981 roku za Jajo W臋偶a, z艂oty medal w dziedzinie prac reklamowych za Cepeliad臋鈥�78 na 8. Mi臋dzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie w 1980 roku, oraz I nagroda w 1983 roku na Biennale Plakatu w Lahti. Zob. Ewa Gorz膮dek, Jan M艂odo偶eniec, . Zob. te偶 Jan M艂odo偶eniec, wydawnictwo Armarium, Warszawa 2000.