104 lata temu wybuch艂a Polska. Po 123 latach nieistnienia, po nieskutecznej hekatombie ofiar pi臋ciu pokole艅, na nowo powsta艂o pa艅stwo i nar贸d, kt贸rym cztery lata wcze艣niej nikt w艂a艣ciwie nie dawa艂 najmniejszych szans. Niemo偶liwe sta艂o si臋 nagle mo偶liwe. Okaza艂o si臋, 偶e trzy wielkie pot臋gi 艣rodkowoeuropejskie, trzy czarne or艂y: Cesarstwo Rosyjskie, Cesarstwo Niemieckie i Cesarstwo Austro-W臋gierskie, kt贸re przedtem zgodnie wsp贸艂pracowa艂y przeciwko niepodleg艂o艣ci Polski, stoczy艂y ze sob膮 bratob贸jcz膮 wojn臋, a na gruzach tych imperi贸w rozkwit艂o co艣 ca艂kowicie nowego. Powsta艂o pa艅stwo, kt贸re uzna艂y nowoczesne pot臋gi zwyci臋skiej ententy 鈥� Stany Zjednoczone, Francja, Wielka Brytania, W艂ochy i Japonia. To nowe pa艅stwo b臋dzie jeszcze musia艂o stoczy膰 wojny o swoje granice i dost臋p do morza, a nawet o swoje istnienie. B臋dzie musia艂o zdoby膰 dla siebie bogactwa naturalne i wynegocjowa膰 swoj膮 niezale偶no艣膰 na konferencjach mi臋dzynarodowych, podpisa膰 porozumienia z niech臋tnymi i cz臋sto agresywnymi s膮siadami, a wreszcie nada膰 sobie we w艂asnych wyborach i decyzj膮 swoich sk艂贸conych parlamentarzyst贸w nowy kszta艂t polityczny. B臋dzie tak偶e musia艂o nauczy膰 swoich obywateli czyta膰, pisa膰 i my艣le膰 po polsku鈥� W艂a艣nie dlatego, mia艂 racj臋 Kazimierz Wierzy艅ski, pisz膮c:
Listopad 1918
To jest ostatnia jesie艅, niebezpieczna pora,
I ostatnie zaros艂e niewol膮 przys艂owie,
Zwo艂ajcie nocne zjawy i wpu艣膰cie upiora,
Niech pyta - i niech nar贸d mu teraz odpowie.
Niech spojrz膮 sobie w oczy, dwa widma i wrogi,
I rozstrzygn膮, kto kogo na nowo powali:
Ta przesz艂o艣膰 ko艣ciotrupia, talizman z艂owrogi,
Czy t艂um, co ci膮gnie z krzykiem i nie wie, co dalej.
Wybiera膰 trzeba szybko, raz jeden - na wieki,
Je艣li wolno艣膰 - to tward膮, bez 艂ez i zalot贸w.
To nic, 偶e miasto 艣piewa i p艂acz膮 powieki,
Kto na wierzch j膮 wyw艂贸czy - na wszystko jest got贸w
S臋pim wzrokiem po kraju ja艂owym przeleci,
Po ruinach, po n臋dzy rozleg艂ej doko艂a:
Musi zgarn膮膰 i z艂o偶y膰 t臋 wolno艣膰 ze 艣mieci
I przepchn膮膰 j膮 przed 艣wiatem, i stawi膰 mu czo艂a.
Bo na c贸偶 liczy膰, patrzcie! Ta garstka pielgrzymia,
Co przed dworcem na deszczu wystaje i czeka,
To jest wszystko - to pustk臋 bez dna wyolbrzymia,
Otwiera loch nicestwa i straszy z daleka.
A jednak tylko oni, ta m艂odo艣膰 po prostu,
Co upartym czekaniem od lat si臋 nie nu偶y
Z tego placu wypadnie i skoczy, jak z mostu,
W 艣lepy mrok i na 艣lepo si臋 w przysz艂o艣膰 zanurzy.