呕测肠颈辞谤测蝉
Poeta i kompozytor, 偶yj膮cy w latach 1300-1377, dzia艂a艂 na dworach kr贸lewskich (m.in. na dworze kr贸la Jana Luksemburskiego w Pradze), a pod koniec 偶ycia zosta艂 kanonikiem katedry w swoim rodzinnym mie艣cie- Reims. Do naszych czas贸w zachowa艂o si臋 ponad 20 motet贸w (trzy- i czterog艂osowych), Hoquetus David, ponad 30 jednog艂osowych i polifonicznych virelais, 20 lais (formy zapo偶yczone od truwer贸w), ponad 20 trzyg艂osowych rondeaux oraz 40 dwu-, trzy- i czterog艂osowych ballad.
鈥濵esse de Nostre Dame鈥�
Do XIII wieku opracowywano polifonicznie przede wszystkim zmienne cz臋艣ci mszy, od wieku XIV zacz臋to koncentrowa膰 si臋 na cz臋艣ciach sta艂ych. Pocz膮tkowo opracowywano polifonicznie pojedyncze cz臋艣ci sta艂e i zmienne, p贸藕niej zacz臋艂y powstawa膰 msze pe艂nocykliczne. Jego najwa偶niejszym dzie艂em jest pierwsza wielog艂osowa msza pe艂nocykliczna 鈥� 鈥濵esse de Nostre Dame鈥�. Najprawdopodobniej zosta艂a skomponowana w 1364 roku w Reims na uroczysto艣膰 koronacji Karola V. Jak na XIV wiek, msza uchodzi za nietypow膮, poniewa偶 jako pierwsza adaptuje uk艂ad czterog艂osowy (w tamtych czasach dominowa艂 trzyg艂os). Napisana wokalnie, by艂a r贸wnie偶 wykonywana wokalno-instrumentalnie, w 艢redniowieczu nie przywi膮zywano takiej wagi do obsady jak dzisiaj. Sk艂ada艂a si臋 z sze艣ciu cz臋艣ci:
鈥� Kyrie
-Gloria
-Credo
-Sanctus i Benedictus
-Agnus Dei
鈥揑te missa est
Machaut wyprzedzaj膮c swoje czasy stosuje tu rozwi膮zania charakterystyczne dla p贸藕niejszych opracowa艅 mszalnych: cz臋艣ci posiadaj膮ce kr贸tki tekst bazuj膮 na melizmatach, w celu zr贸wnania czasowego z pozosta艂ymi cz臋艣ciami (tym samym, cz臋艣ci z d艂u偶szymi tekstami maj膮 ograniczone melizmaty), pierwsze wersy Gloria in excelsis Deo i Credo in unum wykonywane s膮 jednog艂osowo. Po raz pierwszy mi臋dzy r贸偶nymi cz臋艣ciami mo偶na dostrzec odniesienia melodyczno-rytmiczne, ca艂o艣膰 wykorzystuje wsp贸lny modu艂 rytmiczny oraz tempo. Kompozytor traktuje forma jako jednolit膮 ca艂o艣膰, kt贸ra powinna by膰 sp贸jna pod wzgl臋dem koncepcji.
Motety
Nazwa pochodzi od francuskiego le mot 鈥� s艂owo. Motet w XIV wieku nadal jest utworem wielotekstowym i wieloj臋zycznym. Motety Guillaume鈥檃 de Machaut utrzymane s膮 g艂贸wnie w fakturze trzyg艂osowej, to znaczy dwa g艂osy wokalne i najni偶szy instrumentalny, zaledwie kilka jego motet贸w s膮 czterog艂osowe, gdzie dwa g艂osy wy偶sze wykonywane s膮 wokalnie, a dwa ni偶sze (tenor i kontratenor) instrumentalnie utrzymane w d艂ugich warto艣ciach. Motety oparte by艂y na izorytmii tenoru (powtarzanie w g艂osie rytmicznego lub melodycznego schematu), kt贸ra czasami przechodzi艂a r贸wnie偶 do innych g艂os贸w. Kompozytor wykorzystuje 艣rodki charakterystyczne dla polifonii (wiele g艂os贸w, dzia艂aj膮cych niezale偶nie od siebie), zr贸偶nicowan膮 rytmik臋 oraz harmonik臋 wychodz膮c膮 poza skale modalne (mnogo艣膰 dysonans贸w, nowatorskie podej艣cie do harmonii).
Technika Hoquetowa
Znan膮 kompozycj膮 Machaut jest Hoquetus David- utw贸r instrumentalny maj膮cy budow臋 nietekstowanego motetu, oparty na technice hoquetowej. Nazwa pochodzi od 艂aci艅skiego hoquetus, czyli czkawka, 艂kanie, technika polega na wymianie d藕wi臋k贸w i pauz mi臋dzy poszczeg贸lnymi g艂osami, co powoduje powstawanie nieregularnych akcent贸w, tym samym daj膮c wra偶enie czkawki.
Muzyka 艢wiecka
Tw贸rczo艣膰 Machaut zdominowana jest przez utwory 艣wieckie, kt贸re s膮 zdecydowanie bardziej zr贸偶nicowane od jego pozosta艂ej tw贸rczo艣ci. U偶ywa r贸偶nego typu harmoniki oraz rytmiki, do wi臋kszo艣ci pie艣ni sam pisze teksty, co pozwala dostrzec niesamowit膮 sp贸jno艣膰 mi臋dzy tekstem a my艣l膮 muzyczn膮. Najbardziej interesuj膮ce dzie艂o 艣wieckie to rondeau Ma fin est mon commencement (M贸j koniec jest moim pocz膮tkiem), tytu艂 nawi膮zuje do filozofii utworu oraz samej budowy. Tenor podzielony jest na dwa odcinki, gdzie drugi jest lustrzanym odbiciem pierwszego, a dwa g艂osy wy偶sze (cantus i triplum) utrzymane s膮 w technice raka- triplum ma te sam膮 melodi臋 co cantus, ale od ko艅ca.
Klaudia K膮dziela i Sebastian Si艅ski
Bibliografia
-J. Chomi艅ski, K. Wilkowska-Chomi艅ska, Historia muzyki, cz. I, PWM, Krak贸w 1989
-J. Habela, S艂owniczek Muzyczny, PWM, Krak贸w 1956
-J. Zab偶a, Encyklopedia Muzyki, PWN, Warszawa 1995
Obrazek wyr贸偶niaj膮cy: Machaut otrzymuje od Natury jej troje dzieci 鈥� Roztropno艣膰, Retoryk臋 i Muzyk臋. Francuska miniatura z XIV wieku.