PO PIERWSZE, METODA
Kiedy Descartes rozpoczyna艂 sw膮 filozoficzn膮 karier臋, w 艣wiadomo艣ci 贸wczesnych uczonych nadal przewa偶a艂a scholastyka, wykorzystuj膮ca rozum do wyja艣niania dogmat贸w religijnych. Taka sytuacja znacz膮co ogranicza艂a dalszy rozw贸j nauki. Kartezjusz postanowi艂 wi臋c opracowa膰 now膮 metod臋 prowadzenia bada艅. Opiera艂a si臋 ona na matematycznej analityce; prostota, jasno艣膰 i wyra藕no艣膰 mia艂y by膰 wyznacznikami pewno艣ci danego zjawiska.
SCEPTYCYZM, CZYLI W膭TPI臉, WI臉C JESTEM
Ustanowiwszy metodologi臋, Kartezjusz zacz膮艂 poszukiwa膰 z jej pomoc膮 twierdzenia, kt贸re by艂oby absolutnie pewne. W tym celu wszystko poddawa艂 w w膮tpliwo艣膰: od element贸w otaczaj膮cej nas rzeczywisto艣ci a偶 po wiarygodno艣膰 wra偶e艅 przekazywanych przez zmys艂y. Poprzez swoje rozwa偶ania doszed艂 do wniosku, i偶 jedynym, czego mo偶emy by膰 pewni, jest istnienie my艣li; skoro w膮tpimy, to znaczy, 偶e rozumujemy. A je艣li my艣limy, to znaczy, 偶e jeste艣my.
TEORIA POZNANIA
Rozum, kt贸ry jest 藕r贸d艂em my艣li, pomaga w poznawaniu 艣wiata. To, co uzna za jasne i proste, mo偶emy przyj膮膰 za pewne. Jednak zmys艂y nie dzia艂aj膮 na podobnej zasadzie; one jedynie pomagaj膮 rozumowi w u艣wiadomieniu sobie jego wrodzonych idei, nadanych mu odg贸rnie przez Boga (a wi臋c prawdziwych). Wed艂ug Kartezjusza, ludzki umys艂 posiada r贸wnie偶, poza tymi wrodzonymi, idee nabyte oraz skonstruowane przez nas samych; te jednak mog膮 by膰 mylne i wprowadza膰 w b艂膮d.
BIERNO艢膯 vs. CZYNNO艢膯
Descartes wprowadzi艂 interesuj膮ce rozr贸偶nienie mi臋dzy rodzajami prze偶y膰, dziel膮c je na bierne i czynne. Je艣li jedynie przedstawiamy sobie jak膮艣 ide臋, pozostajemy bierni i nie mamy prawa si臋 myli膰. Gdy jednak wydamy opini臋 o idei, przeniesiemy j膮 do materialnego 艣wiata, nara偶amy si臋 na pomy艂k臋. Czynno艣膰 os膮du zagra偶a pope艂nieniem b艂臋du.
DWA PLUS DWA NIE MUSI R脫WNA膯 SI臉 CZTERY
Sk膮d jednak bierze si臋 b艂膮d, skoro wcze艣niej uznali艣my, 偶e je艣li wed艂ug naszego umys艂u co艣 jest jasne i wyra藕ne, jest pewne? Tu swoj膮 rol臋 odgrywa wiara Kartezjusza, odbijaj膮ca si臋 w jego pogl膮dach. Wierz膮c w Boga, wierzy艂 r贸wnie偶 w demony, kt贸re dzia艂a艂y przeciwko cz艂owiekowi. To w艂a艣nie one stanowi膮 jedn膮 z przyczyn zw膮tpienia; nigdy nie mo偶emy by膰 absolutnie pewni czy to co ,, wiemy鈥欌�� jest prawdziwe. By膰 mo偶e dwa plus dwa wcale nie r贸wna si臋 cztery, a tak jedynie podpowiadaj膮 nam demony oszukuj膮c nasze zmys艂y.
DUALIZM
Po ustaleniu, 偶e cogito, ergo sum, Descartes oddzieli艂 ja藕艅 my艣l膮c膮 (dusz臋) od cia艂a, uznaj膮c je za odr臋bne i nie maj膮ce na siebie nawzajem wp艂ywu. Uzna艂 jednak r贸wnie偶, 偶e cz艂owiek jest jedynym stworzeniem, u kt贸rego te dwie substancje si臋 stykaj膮. Ten fenomen przysporzy艂 Kartezjuszowi trudno艣ci: nie m贸g艂 zaprzeczy膰 pewnemu wzajemnemu oddzia艂ywaniu duszy na cia艂o i vice versa, nie odst臋puj膮c jednocze艣nie od swoich wcze艣niejszych za艂o偶e艅. Nie opracowa艂 ostatecznie do 偶adnego w pe艂ni satysfakcjonuj膮cego wyja艣nienia; obecnie problem dualizmu nazywamy problemem psychofizycznym.
ZWIERZ臉TA TO MASZYNY
Do takich przynajmniej wniosk贸w doszed艂 Descartes. Wyodr臋bniwszy dusz臋 od cia艂a, m贸g艂 postrzega膰 materi臋 jedynie przez pryzmat zachodz膮cych w niej proces贸w biologicznych. Uzna艂 r贸wnie偶, 偶e to nie serce jest o艣rodkiem duszy (jak wcze艣niej uwa偶ano) lecz szyszynka.
Sara Kr贸likowska, Weronika Lesiak
Bibliografia:
Tatarkiewicz, Historia filozofii, t. 2, PWN, Warszawa 1990, str. 45 鈥� 57
Garratt, D. Robinson,Kartezjusz od podstaw, Emblemat, Warszawa 1999