Syjonizm mo偶na ocenia膰 r贸偶nie, ale jak s膮dz臋, rozs膮dek sugerowa艂by, 偶e skoro Izrael ju偶 powsta艂, nale偶y uzna膰 jego prawo do istnienia, a jego obywatelom - prawo do bezpiecze艅stwa, jakiego odm贸wiono im w Europie lat 30. i 40., a jakiego dzi艣 chcia艂yby im odm贸wi膰 radykalne ugrupowania palesty艅skie. Ale jednocze艣nie nale偶a艂oby powiedzie膰 jednoznacznie, 偶e je艣li 呕yd urodzony w 艁odzi czy Nowym Jorku ma prawo do w艂asnego Pa艅stwa w Palestynie, to tym bardziej ma do niego prawo Palesty艅czyk urodzony w Jerozolimie. Tymczasem czwarte pokolenie przedstawicieli tego narodu wchodzi w doros艂o艣膰, 偶yj膮c pod okupacj膮 lub na wychod藕stwie.
Takie stanowisko popiera wi臋kszo艣膰 Izraelczyk贸w i Palesty艅czyk贸w, Unia Europejska i Stany Zjednoczone, 偶ydowska diaspora i Liga Arabska. Mimo to nadal two state solution pozostaje niezrealizowanym projektem. Dlaczego? Szukaj膮cym odpowiedzi mog臋 poleci膰 zwi臋z艂y, rzeczowy i jednocze艣nie (co rzadkie w tym przypadku) bardzo obiektywny opis wypadk贸w pi贸ra Martina Buntona - .
Jego praca sk艂ada si臋 z sze艣ciu rozdzia艂贸w omawiaj膮cych dzieje obu narod贸w zamieszkuj膮cych Palestyn臋 od czas贸w osma艅skich po wydarzenia nam wsp贸艂czesne. Je艣li kto艣 mia艂by jedno popo艂udnie, aby pozna膰 najwa偶niejsze fakty, wydarzenia i postaci, bez obawy, 偶e zapozna si臋 ze stanowiskiem tylko jednej ze stron, mo偶e bez obaw si臋gn膮膰 po t臋 pozycj臋. Osobi艣cie mam wobec tej pracy jedno zastrze偶enie - silnie marginalizuje ona rol臋 religii w odniesieniu zar贸wno do genezy, jak i przebiegu konfliktu. Jest to zarzut postawiony warunkowo. Rozumiem, 偶e autor chcia艂 omin膮膰 pole minowe, jakim nieuchronnie sta艂aby si臋 pr贸ba obiektywnego om贸wienia wp艂ywu judaizmu, islamu i chrze艣cija艅stwa na problem. Id膮c tym tropem, kanadyjski badacz definiuje rzeczony sp贸r jako zmagania o to, 鈥瀓ak podzieli膰 relatywnie niewielki pas ziemi mi臋dzy Morzem 艢r贸dziemnym a Jordanem鈥�.
W tym punkcie musia艂bym zg艂osi膰 zdanie odr臋bne. Gdyby problem sprowadza艂 si臋 wy艂膮cznie do tego, uwa偶am, 偶e zosta艂by ju偶 dawno rozwi膮zany. Wymiar tragiczny (w greckim sensie nierozwi膮zywalno艣ci) nadaje mu na po艂y religijny charakter konfliktu. Jak uj膮艂 to ameryka艅ski dziennikarz i pisarz Christopher Hitchens 鈥� 鈥瀢 tym regionie partie Boga rezerwuj膮 sobie prawo weta鈥�. Zar贸wno ugrupowania uto偶samiaj膮ce si臋 z islamistyczn膮 interpretacj膮 s艂贸w Proroka, jak i mesjanistyczni 偶ydowscy osadnicy nie uwa偶aj膮, 偶e bior膮 udzia艂 w zwyczajnym zatargu terytorialnym. R贸wnie偶 zewn臋trzni interesariusze - 艣rodowiska ewangelikalne w Stanach Zjednoczonych licz膮ce na spe艂nienie biblijnych przepowiedni czy d偶ihadystyczna mi臋dzynarod贸wka marz膮ca o odbudowie kalifatu - nie patrz膮 na sprawy przez pryzmat samej tylko geopolityki.
Rola Ameryki pozostaje tymczasem kluczowa. Jest ona gwarantem trwania i bezpiecze艅stwa Izraela. Przy okazji jest te偶 gwarantem tego, 偶e pa艅stwo 偶ydowskie nie zostanie doprowadzone do desperacji, w kt贸rej si臋gn臋艂oby po bro艅 nuklearn膮. Odmawiaj膮c Izraelowi prawa do okupacji ziem palesty艅skich, nie nale偶y odmawia膰 mu prawa do samoobrony. Osobi艣cie nie mam w膮tpliwo艣ci, 偶e gdyby r贸wnowaga si艂 si臋 odwr贸ci艂a, Hamas nie zawaha艂by si臋 zrealizowa膰 gr贸藕b o masowej zag艂adzie 呕yd贸w.
W idealnej sytuacji Waszyngton powinien wywiera膰 skuteczn膮 presj臋, nie cofaj膮c poparcia. Bush (senior) potrafi艂 zagrozi膰 zamro偶eniem po偶yczek dla Izraela, co istotnie przyczyni艂o si臋 do rozm贸w w Madrycie i wzrostu szans na konferencj臋 pokojow膮 z prawdziwego zdarzenia (pa藕dziernik-listopad 1991). Niestety, Bill Clinton odm贸wi艂 kontynuacji tej polityki, a kolejne administracje utrwali艂y w izraelskich elitach przekonanie, 偶e ka偶dy taki okres dekoniunktury zawsze b臋dzie chwilowy i wystarczy go przeczeka膰.
Jak s艂usznie zauwa偶a jednak Bunton, Izrael nie mo偶e czeka膰 wiecznie. Je艣li bowiem 鈥瀖i臋dzy Jordanem a Morzem 艢r贸dziemnym mia艂aby si臋 utrzyma膰 tylko jedna jednostka polityczna zwana Izraelem, to w ko艅cu stanie si臋 ona nie偶ydowska albo niedemokratyczna [...] Je艣li Palesty艅czycy dostan膮 g艂os w wyborach, b臋dzie to pa艅stwo dwunarodowe, je艣li nie - pa艅stwo apartheidu鈥�.
M贸wi si臋, 偶e geografia to przeznaczenie. W tym przypadku jest nim demografia. Je艣li Izrael chce pozosta膰 tym, czym jest - demokratycznym pa艅stwem 偶ydowskim, z konieczno艣ci i we w艂asnym interesie musi stworzy膰 warunki do powstania pa艅stwa palesty艅skiego. Z kolei Palesty艅czycy, jako strona s艂absza, musz膮 uzna膰 prawo Izraela do istnienia i znale藕膰 spos贸b na u艂o偶enie sobie z nim relacji. Pok贸j mo偶e by膰 rozstrzygni臋ciem, kt贸re nast膮pi, gdy obydwie strony wyczerpi膮 wszystkie inne mo偶liwo艣ci. W ko艅cu to nie kto inny jak najwi臋kszy z greckich tragik贸w - Ajsycholos - napisa艂, 偶e 鈥瀞i艂a konieczno艣ci jest niezwyci臋偶ona鈥�.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .