Tytu艂owy 鈥淭unel Ego鈥� to metafora, jak膮 Metzinger si臋 pos艂uguje, aby wyja艣ni膰 swoj膮 oryginaln膮 koncepcj臋 艣wiadomo艣ci. Odwo艂uj膮c si臋 do najnowszych ustale艅 neurologii, stwierdza on, i偶 艣wiadomie do艣wiadczenie, czyli wszystko to, co widzimy, s艂yszymy, czujemy to nie obraz rzeczywisto艣ci, ale 鈥渢unel przez rzeczywisto艣膰鈥�. Niesko艅czenie skomplikowany 艣wiat zewn臋trzny jest nam dost臋pny wy艂膮cznie w 鈥渦proszczonej wersji鈥� jako model, swojego rodzaju symulacja tworzona przez nasz m贸zg; i my sami, nie jeste艣my niczym innym, jak fragmentem tej kreacji, automodelem, obrazem umieszczonym w centrum wi臋kszego obrazu odwzorowuj膮cego rzeczywisto艣膰 jako tak膮. Wra偶enie bycia sob膮, posiadania ja藕ni, osobowo艣ci jest w takim uj臋ciu u艂ud膮. Nasze my艣li, emocje, wspomnienia nie s膮 bardziej 鈥渘asze鈥� ni偶 d藕wi臋ki dobiegaj膮ce z pokoju obok czy widok deszcz za oknem. To jedynie zjawiska, kt贸re pojawiaj膮 si臋 艣wiadomo艣ci za spraw膮 aktywno艣ci neuron贸w jako tre艣膰 symulacji w naszym m贸zgu.
Ego, jestestwo, 鈥渏a鈥� to w postrzeganiu Metzingera narz臋dzie. Cia艂o odwo艂uje si臋 do niego, gdy potrzebuje planowania swoich zachowa艅, oceny niebezpiecze艅stw, zrozumienia stan贸w emocjonalnych innych. Tam, gdzie go nie potrzebuje - jak w czasie snu - wy艂膮cza ego i zamyka tunel.
W toku milion贸w lat ewolucji doszli艣my do miejsca, w kt贸rym powsta艂a 艣wiadomo艣膰, pot臋偶ne narz臋dzie przystosowawcze w dyspozycji homo sapiens, dzi臋ki kt贸remu mo偶e on tworzy膰 wi臋zi spo艂eczne, koordynowa膰 lepiej wysi艂ki z innymi przedstawicielami swojego gatunku, sprawniej planowa膰, reagowa膰 tw贸rczo i dynamicznie, nie automatycznie, na szanse, zagro偶enia i wszelkie bod藕ce z zewn膮trz.
Wszystko to brzmi bardzo ezoterycznie. Albo m贸wi膮c pro艣ciej - dziwnie. W takich chwilach z pomoc膮 przychodzi nam neurologiczna wiedza Metzingera. Rozwa偶my cho膰by opisywany przez niego eksperyment z gumow膮 r臋k膮. Osoba badana umieszcza praw膮 d艂o艅 pod sto艂em, poza polem widzenia, lew膮 na stole, ale jest ona zakryta. Obok badanego le偶y gumowa d艂o艅. Nast臋pnie naukowcy zaczynaj膮 stymulowa膰 poprzez pocieranie p臋dzelkiem prawdziw膮 r臋k臋 oraz sztuczn膮, ale oczy widzie膰 mog膮 tylko t膮 drug膮. Po pewnym czasie za spraw膮 procesu neuroobrazowania m贸zg uzna gumow膮 r臋k臋 za w艂asn膮 i zacznie czu膰 dotyk p臋dzelka! Ma艂o tego: niebawem gumow膮 r臋k臋 zespoli z cia艂em cz艂owieka fantomowe rami臋, kt贸re dla badanego b臋dzie r贸wnie rzeczywiste, jak jego nogi czy plecy. Inny przyk艂ad: odpowiednia stymulacja okre艣lonych cz臋艣ci m贸zgu mo偶e wywo艂a膰 eksterioryzacj臋 鈥� od艂膮czenie si臋 艣wiadomo艣ci od cia艂a. Poddany takie zabiegowi b臋dzie czu艂, 偶e znajduje si臋 gdzie艣 pod sufitem, a gdy spojrzy w d贸艂, zobaczy swoje cia艂o. Wreszcie: wiemy ju偶, 偶e niewidomi od urodzenia 艣ni膮, 鈥渨idz膮c鈥� obrazy bardzo podobne do os贸b widz膮cych, ludzie urodzeni bez ko艅czyn 鈥渃zuj膮鈥� swoje nogi i r臋ce. Jak to mo偶liwe?
Mo偶na odnie艣膰 wra偶enie, 偶e niemiecki badacz zapuszcza si臋 w obszary, gdzie matematyka stacza si臋 w numerologi臋, astronomia w astrologi臋, a psychologia tonie w 鈥渃zarnym mule okultyzmu鈥� (by zacytowa膰 samego Freuda). Rzecz w tym, 偶e ka偶d膮 ze swoich tez Metzinger obrazuje empirycznymi badaniami, wynikami do艣wiadcze艅, szerok膮 literatur膮 naukow膮.
Dusza, eter, lewitacja - takie zjawiska autor 鈥淭unelu ego鈥� odbiera jako cenne intuicje naszych przodk贸w, zmitologizowane i poetycko przetworzone do艣wiadczenia jak najbardziej naturalnych fenomen贸w, kt贸re dzi艣 mo偶emy wyja艣ni膰 na twardym gruncie neurologii. Dusza istnieje, ale nie jest ona utkana z 鈥渕aterii anielskiej czy astralnej鈥�, ale 鈥渮 informacji przep艂ywaj膮cej w m贸zgu鈥�. Innymi s艂owy, dusza to model siebie tworzony w m贸zgu.
Metzinger chce nas przekona膰, 偶e jedynym rozwi膮zaniem 鈥渮agadki 艣wiadomo艣ci鈥� i 鈥渢ajemnic ego鈥� jest powiedzie膰 g艂o艣no, 偶e nie ma 偶adnej zagadki, 偶adnych tajemnic. Po prostu odpowied藕 umyka艂a nam, bo zadawali艣my niew艂a艣ciwe pytania. I nie mieli艣my empirycznych danych dostarczanych dzi艣 przez wiod膮ce o艣rodki bada艅 neurologicznych i kognitywistycznych.
Ksi膮偶k臋 t臋 mog臋 szczerze zarekomendowa膰 wszystkim tym, kt贸rych interesuje filozofia umys艂u, ale i szerzej - tym, kt贸rych fascynuj膮 graniczne pytania o ludzk膮 kondycj臋. My艣l臋, 偶e wszyscy powinni艣my mie膰 艣mia艂o艣膰, kt贸r膮 ma z pewno艣ci膮 Thomas Metzinger: 艣mia艂o艣膰 skonfrontowania swoich najg艂臋bszych przekona艅 filozoficznych, religijnych, etycznych z dorobkiem twardej, laboratoryjnej nauki. S膮dz臋, 偶e wiele mo偶emy dzi臋ki temu zrozumie膰. Kimkolwiek 鈥渕y鈥� jeste艣my.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .