Szef 鈥濳ultury鈥� pisa艂 lub dyktowa艂 kilkana艣cie list贸w dziennie. By艂y w艣r贸d nich obszerne episto艂y, w艂a艣ciwie eseje, kt贸re dzi艣 mo偶emy czyta膰 z uwagi na ich walor literacki, jak i 鈥瀝ozkazy dzienne鈥� kierowane do wsp贸艂pracownik贸w z kr臋gu 鈥濳ultury鈥�. Lektura tych pierwszych potwierdza szeroko艣膰 horyzont贸w, przenikliwo艣膰 analiz i trafno艣膰 przepowiedni Redaktora. Cho膰by rzut okiem na drugie potwierdza za艣, 偶e ksi膮偶臋 z Maisons Laffitte mia艂 polsk膮 inteligencj臋 jakby w dow贸dztwie. Dzie艂a 鈥瀝eformy zakonu polsko艣ci鈥� dokonywa艂 on, mi臋dzy innymi, poprzez 鈥瀗arzucenie鈥� nam kanonu literackiego, w kt贸rym kluczowe by艂y ksi膮偶ki Mi艂osza czy Gombrowicza. W s艂u偶bie wielkiej polityki realizowa艂 te偶 r臋kami swoich wsp贸艂pracownik贸w autorsk膮 koncepcj臋 polityki historycznej. Zaproponowa艂 on nie tylko kierunki, ale r贸wnie偶 swoist膮 postaw臋 badawcz膮. Oczekiwa艂 historiografii zaanga偶owanej, ale krytycznej, patriotycznej, ale nie br膮zowniczej, upolitycznionej, ale nigdy upartyjnionej.
Zamiar Giedroycia by艂 mo偶liwy do obr贸cenia w czyn o tyle, o ile uda艂oby mu si臋 pozyska膰 historyk贸w i 艣wiadk贸w historii podzielaj膮cych jego wizj臋. Wola wyj艣cia naprzeciw krajom ULB wymaga艂a lepszego poznania ich samych, jak i ich punktu widzenia, rozja艣nienia i odk艂amania wsp贸lnej przesz艂o艣ci, st膮d wci膮gni臋cie we wsp贸艂prac臋 znawc贸w Wschodu (jak Jerzy Stempowski), jak i samych przedstawicieli trzech s膮siednich nacji (jak Bohdan Osadczuk).
By skutecznie zwalcza膰 komunizm, trzeba by艂o najpierw uzna膰 prawd臋 komunizmu; tutaj u偶yteczny by艂 spo艂eczny s艂uch emigracyjnych socjalist贸w paraj膮cych si臋 histori膮, takich jak Adam Cio艂kosz czy Zygmunt Zaremba.
Aby zachowa膰 艂膮czno艣膰 z 偶yciem intelektualnym w kraju, a tak偶e mie膰 na nie wp艂yw, nale偶a艂o inspirowa膰 i wspiera膰 projekty badawcze i dzia艂alno艣膰 popularyzatorsk膮 wiod膮cych historyk贸w, m.in. Jana Baszkiewicza albo Andrzeja Friszkego. 艢ledz膮c korespondencj臋 z wy偶ej wymienionymi, jak i dziesi膮tkami innych badaczy, mo偶emy te偶 doceni膰 鈥瀖ened偶erskie鈥� talenty Giedroycia, kt贸ry wie, jak wydoby膰 z nich najlepszy mo偶liwy tekst w najkr贸tszym mo偶liwym czasie, ale rozumie te偶, jak stymulowa膰 ich intelektualny rozw贸j.
Gdyby trzy tomy pracy wype艂nia艂y wy艂膮cznie tego rodzaju tre艣ci m贸g艂bym je poleci膰 g艂贸wnie historykom historiografii jako arcywa偶ne wydawnictwo 藕r贸d艂owe, wzgl臋dnie - redaktorom naczelnym i inicjuj膮cym, kt贸rzy szukaj膮 wzorca osobowego. Jak jednak wspomnia艂em powy偶ej, ksi膮偶k臋 t臋 czyta膰 mo偶na r贸wnie偶 jako zbi贸r esej贸w.
List Giedroycia do Aleksandra So艂偶enicyna w kwestii 鈥瀞praw trudnych鈥� w relacjach polsko-rosyjskich to znakomicie napisany i uargumentowany artyku艂, kt贸ry bez trudu m贸g艂by by膰 opublikowany w poczytnym tygodniku opinii. Korespondencja z Zofi膮 Libiszowsk膮 przywo艂uje wspomnienia o 偶yciu przedwojennej, lwowskiej inteligencji w kolorach tak 偶ywych, 偶e mog艂aby by膰 inspiracj膮 dla 艣wietnego filmu dokumentalnego.
Niezwyk艂ym dokumentem jest te偶 list Wojciecha Jaruzelskiego do Redaktora, w kt贸rym genera艂 opowiada o tym, jak parysk膮 鈥濳ultur臋鈥� postrzega艂 on sam, jak i najwy偶sze w艂adze PRL. Mamy tu zatem listy pisane r臋kami nie tylko historyk贸w i popularyzator贸w, ale r贸wnie偶 艣wiadk贸w historii. Rzut okiem na spis tre艣ci musi pobudzi膰 ciekawo艣膰, znajdziemy tam bowiem W艂adys艂awa Andersa i S艂awoja Sk艂adkowskiego, Leszka Moczulskiego i Karola Modzelewskiego, W艂adys艂awa Bartoszewskiego i Aleksandra So艂偶enicyna.
Goethe, autor aforyzm贸w na ka偶d膮 okazj臋, zapisa艂 gdzie艣, 偶e spo艣r贸d wszystkich rzeczy, kt贸re p艂odny umys艂 zostawia po sobie, jeszcze ciekawsze ni偶 ksi膮偶ki bywaj膮 listy. Omawiana tutaj praca dostarcza argument贸w na potwierdzenie tej tezy.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .