Ok艂adki serii 鈥濫gzystencja i Literatura", kt贸rych autork膮 jest Katarzyna Turkowska, przyzwyczai艂y do tego, 偶e przyci膮gaj膮 uwag臋, zapewniaj膮c publikacjom wyrazisty znak rozpoznawczy. Projekt graficzny najnowszej , napisanej przez Tomasza Garbola nie tylko intryguje wizualnie, ale te偶 艣wietnie wyra偶a przes艂anie publikacji. Mi艂osz 鈥� intensywnie pomara艅czowy, zadowolony, jakby opromieniony blaskiem zachodz膮cego s艂o艅ca to doskona艂a zapowied藕 refleksji na temat egzystencji i literatury cz艂owieka zafascynowanego 艣wiatem i afirmuj膮cego jego pi臋kno. U艣miech, podkre艣lony charakterystyczn膮 dla serii kropk膮, w przypadku poety jest nie tylko wyrazem chwilowych emocji, a postaw膮 artystyczn膮, kt贸r膮 Mi艂osz konsekwentnie przeciwstawia艂 temu, co szykowa艂 dla niego los.
Gdy my艣l臋 o obrazie autora Umys艂u zniewolonego, jaki wy艂ania si臋 z , przypomina mi si臋 wiersz Norwida Fatum. Nieszcz臋艣cie przychodzi w nim do cz艂owieka, ale po chwili znika, gdy dostrzega, 偶e bohater potrafi si臋 mu 鈥瀘dejrze膰鈥�, czyli odpowiedzie膰 spojrzeniem badawczym, czujnym, skupionym na tym, w jaki spos贸b mo偶na skorzysta膰 z niepowodzenia. W taki w艂a艣nie spos贸b Mi艂osz cz臋sto si臋 odu艣miecha艂, czyli rado艣ci膮, akceptacj膮, nadziej膮, cz臋sto te偶 ironi膮 odpowiada艂 na kolejne dramatyczne wydarzenia. Jeste艣 pi臋kny 鈥� stara艂 si臋 m贸wi膰 艣wiatu, kt贸ry rozpada艂 si臋 na jego oczach, zmienia艂 si臋 w przestrze艅 przera偶aj膮c膮, cz臋sto przecie偶 wr臋cz nieludzk膮.
鈥濷du艣miechanie鈥� si臋 Mi艂osza to przede wszystkim wyb贸r postawy czu艂o艣ci i podziwu. Zmagaj膮c si臋 z kolejnymi wyzwaniami losu, poeta odnajduje sens 艣wiadomej i celowej naiwno艣ci. Nie zapominaj膮c o tym, co aktualne, nie rezygnuj膮c z projektowania (cho膰by w Ziemi Urlo) utopijnej wizji odnowionej cywilizacji, Mi艂osz wci膮偶 powraca do idei uchwycenia momentu wiecznego, kt贸ry w interpretacji Garbola, staje si臋 szans膮 na odniesienie chwilowego, ale jak偶e cennego zwyci臋stwa nad nieuchronno艣ci膮 natury i historii.
Literaturoznawca ukazuje Mi艂oszowskie zmagania z tymi pot臋gami. Kolejnymi tytu艂ami rozdzia艂贸w (Wybraniec losu?, Zdrajca zeitgeistu?, Kochanek nieobj臋tej, My艣liwy, Orfeusz, Heretyk w panteonie) wyznacza sobie zadania szkicowania portretu Mi艂osza jako poety wytrwale wchodz膮cego w kolejne role, a raczej tworz膮cego je na mo偶liwie jak najbardziej w艂asnych warunkach. Czasem te pr贸by (rozumiane dos艂ownie i po montaigne'owsku) uchwycenia to偶samo艣ci poety sprawiaj膮 wra偶enie nieco chaotycznych i stylistycznie ma艂o precyzyjnych (np. gdy Garbol pisz膮c o Guciu zaczarowanym, wskazuje na 鈥瀗iekomfortow膮 艣wiadomo艣膰 dwuznaczno艣ci pociesze艅 oferowanych przez Erosa鈥�). Zazwyczaj jednak wyw贸d literaturoznawcy prowadzony jest odwa偶nie, swobodnie i klarownie. Stanowi w wi臋kszym stopniu okazj臋 do postawienia wa偶nych pyta艅 ni偶 udzielania jednoznacznych odpowiedzi.
Szczeg贸lnie ciekawy wydaje si臋 rozdzia艂 po艣wi臋cony stosunkowi Mi艂osza do polskiej to偶samo艣ci, a w艂a艣ciwie to nale偶a艂oby powiedzie膰 - do polskiego losu. Garbol 艣wietnie portretuje zmagania z zadaniami i oczekiwaniami, jakie nak艂ada艂a na artyst臋 rodzima kultura i rozw贸j wydarze艅 historycznych. Zwraca te偶 uwag臋 na po艣miertny proces infantylizacji tw贸rczo艣ci poety 鈥� nie tylko przez jego przeciwnik贸w, kt贸rzy protestowali przeciwko pogrzebowi noblisty na krakowskiej Ska艂ce, ale tak偶e zwolennik贸w jego obecno艣ci w narodowym panteonie, kt贸rzy rozdawali o艣wiadczenia spowiednika autora Traktatu teologicznego, maj膮ce za艣wiadczy膰, 偶e tw贸rca lubi膮cy 鈥瀢臋drowanie po obrze偶ach herezji鈥� jednak dobrym katolikiem by艂. Czytaj膮c takie fragmenty trudno si臋 nie u艣miechn膮膰, ale to oczywi艣cie bardzo gorzki u艣miech.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .