Czy tak popularny w ostatnich latach vintage mo偶na traktowa膰 powa偶nie? Co znaczy by膰 vintage? Czy rower vintage jest 艂adny? Czy u偶yteczny? A mo偶e atrakcyjny? Czy jad膮ce nim 鈥瀌ziewczyny ze sztalug膮 i w kieckach鈥� s膮 poci膮gaj膮ce? Dla kogo? Dla tego, kto patrzy? Kto ocenia? Dlaczego pewne okre艣lenia staj膮 si臋 popularne, a ich wyd藕wi臋k nabiera dodatkowych, cz臋sto pozytywnych sens贸w? Czy ma to sens? Jakie jest znaczenie szuflad, do kt贸rych wk艂adamy pewne przedmioty i zjawiska? Po co s膮 semantyczne 艂atki, przyszywane kolejnym nurtom i stylom? Czy vintage, a tak偶e kamp i glamour s膮 trendem, mod膮, wiele (a przez to nic) nieopisuj膮c膮 marketingow膮 etykiet膮, nazw膮 pewnej subkultury? A mo偶e 鈥� jak postuluje w swojej ksi膮偶ce Wioletta Kazimierska-Jerzyk 鈥� warto艣ci膮 estetyczn膮?
Wydawa膰 by si臋 mog艂o, i偶 偶yjemy w czasach nad wyraz estetycznych - estetyczna ma by膰 przestrze艅, w kt贸rej 偶yjemy, estetyczne musz膮 by膰 wn臋trza, w kt贸rych mieszkamy, ubrania, w kt贸rych chodzimy, a nawet posi艂ki, kt贸re spo偶ywamy. Jednak 鈥� jak zwykle bywa w takich sytuacjach 鈥� nadmiar bardzo szybko prowadzi膰 mo偶e do braku. Symptomem tego problemu jest odwr贸t spo艂ecze艅stwa zachodniego od wydawania jednoznacznych s膮d贸w i ocen estetycznych 鈥� w szczeg贸lno艣ci tych, odwo艂uj膮cych si臋 do kanonicznych kategorii estetyki, takich jak pi臋kno (w tym pi臋kno negatywne, czyli brzydota), tragizm czy wznios艂o艣膰:
鈥濿prawiaj膮 nas one w zak艂opotanie, poniewa偶 obawiamy si臋, 偶e kto艣 poprosi nas o uzasadnienie wydanej oceny. Cz臋sto m贸wimy: <pi臋kne, ale ja si臋 na tym nie znam鈥�> Wolimy okre艣lenia mniej zobowi膮zuj膮ce, 艂agodniejsze, jak <艂adny> czy <estetyczny>. [...] Dzi臋ki nim mo偶emy zobaczy膰, jak bardzo 偶ycie codzienne jest powi膮zane z estetycznym sposobem odczuwania i oceniania naszego otoczenia. Niewykluczone, 偶e zasadne jest po prostu uog贸lnienie, 偶e bez wzgl臋du na zas贸b wiedzy, preferujemy terminy w臋偶sze, wr臋cz gatunkowe鈥�.
I tu na scen臋 wchodz膮 kamp, glamour i vintage - okre艣lenia niekonkurencyjne wobec tradycyjnych s膮d贸w estetycznych, a je uzupe艂niaj膮ce, opisuj膮ce nowe zjawiska oraz nowe sposoby odczuwania przyjemno艣ci, p艂yn膮ce z obcowania z r贸偶nymi, cz臋sto niepi臋knymi, ale na sw贸j spos贸b interesuj膮cymi przedmiotami czy zdarzeniami. Ka偶de z analizowanych przez filozofk臋 poj臋膰 dysponuje w艂asn膮 pul膮 鈥瀖etod atrakcyjno艣ci鈥�. Kamp wykorzystuje sw贸j szeroko-rozumiany potencja艂 performatywny, glamour 鈥� transgresyjny, a vintage 鈥搉ostalgiczny.
Ksi膮偶ka Wioletty Kazimierskiej-Jerzyk poza tym, 偶e jest interesuj膮c膮 oraz bardzo solidn膮 pozycj膮 akademick膮 (bo porz膮dkuje chaos poj臋ciowy, bo stawia 艣mia艂膮 tez臋 i dowodzi jej s艂uszno艣ci, bo jest wa偶nym uzupe艂nieniem wsp贸艂czesnego dyskursu estetyki etc.), pozwala zrozumie膰, dlaczego pewne rzeczy nam si臋 podobaj膮, a inne nie. Nieraz pewnie z偶ymamy si臋 鈥� jak przywo艂any na pocz膮tku raper 鈥� na w艂asn膮 podatno艣膰 na trendy i mod臋, na to, 偶e podobaj膮 nam si臋 rzeczy dziwne, jak np. wyst臋py drag queen, przeskalowane przystanki tramwajowe, czy odrapane 艣ciany szczytowe kamienic. wyja艣ni ka偶demu (nie tylko wyspecjalizowanemu) czytelnikowi, jakie mechanizmy, intuicje etyczne czy warto艣ci aksjologiczne stoj膮 za naszymi (na poz贸r b艂ahymi) upodobaniami. I to jest ogromna warto艣膰 poznawcza, jak膮 zawiera w sobie ta ksi膮偶ka. Jak podsumowuje sama autorka:
鈥濲edni wol膮 m贸wi膰, 偶e kanon pi臋kna si臋 zmienia i na tym polega istota ra偶膮cej r贸偶norodno艣ci [...] Inni 鈥� jak my tutaj 鈥� rozprawiaj膮 o tym, za jakimi s艂owami kryj膮 si臋 nasze upodobania i czy wyra偶aj膮 co艣 innego ni偶 pi臋kno鈥�.
Nowe kategorie bior膮 obecnie udzia艂 w polityczno-spo艂ecznej grze si艂 i znacze艅. Ich pe艂niejsze zrozumienie pozwala na bardziej wnikliwe i uwa偶ne uczestnictwo w kulturze. Kazimierska-Jerzyk swoj膮 najnowsz膮 publikacj膮 udowadnia, 偶e estetyka 偶ycia codziennego ma sens. Bo jak twierdzi Michel Foucault 鈥濶ikt nie ma prawa gardzi膰 wsp贸艂czesno艣ci膮鈥�.
Wi臋cej tekst贸w autorki znajdziesz .