Publikacja jest zwie艅czeniem d艂ugoletnich bada艅 nie tylko nad tematem opresji, ale r贸wnie偶 metod jej opisu, prowadzonych przez dr Katarzyn臋 Gajek z Katedry Pedagogiki Spo艂ecznej na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu 艁贸dzkiego:
鈥濸rzed艂o偶ona Czytelnikowi ksi膮偶ka jest zatem rezultatem mojego wieloletniego namys艂u nad do艣wiadczeniem przemocy, rekonstrukcji perspektywy badanych, uzupe艂nionej analiz膮 wynikaj膮c膮 z potrzeby zrozumienia przedstawionej przez nie rzeczywisto艣ci".
Opowie艣ci maltretowanych kobiet, cz臋sto przytaczane przez autork臋 w niezredagowanej formie, podzielone zosta艂y na trzy g艂贸wne cz臋艣ci, kt贸rym odpowiadaj膮 kolejne rozdzia艂y ksi膮偶ki. Pierwsza dotyczy wspomnie艅 z czas贸w dzieci艅stwa i wczesnej m艂odo艣ci, czyli do艣wiadcze艅 zwi膮zanych z tzw. rodzin膮 generacyjn膮. Okazuje si臋, 偶e nie wszystkie badane kobiety przemoc 鈥渨ynios艂y z domu鈥�. Niekt贸re z nich do momentu usamodzielnienia wiod艂y spokojne, szcz臋艣liwe 偶ycie. Paradoksalnie, niejednokrotnie to wzorzec normatywnego domu rodzinnego, przekazany nie tylko w relacji rodzic贸w, ale tak偶e w warstwie symbolicznej (w mediach, kulturze, obyczajach) i instytucjonalnej (w szko艂ach, ko艣cio艂ach, zwi膮zkach wyznaniowych) 鈥渘akazywa艂鈥� im trwa膰 w toksycznych relacjach. Kobiety cz臋sto t艂umaczy艂y sobie swoje trudne po艂o偶enie ch臋ci膮 utrzymania pe艂nej rodziny czy b艂臋dnie rozumian膮 rol膮 kobiety w funkcjonowaniu domu:
鈥濸unktem odniesienia w budowaniu nowej roli spo艂ecznej (偶ony/m臋偶a, rodzica) staje si臋 posiadana wizja przysz艂ej rodziny, a tak偶e wyobra偶enia o w艂asnej (i przeciwnej) p艂ci spo艂eczno-kulturowej oraz zwi膮zane z ni膮 oczekiwania spo艂eczne i nak艂adane na ni膮 zadania".
Druga cz臋艣膰 dotyczy okresu, w kt贸rym narratorki 偶y艂y w toksycznej relacji z m臋偶em/partnerem i jest to bez w膮tpienia rozdzia艂 najbardziej drastyczny, pe艂en opis贸w przemocy, zn臋cania si臋, upokarzania, bicia, terroryzowania, zastraszania oraz wielu innych form opresji.
Gajek szczeg贸艂owo i precyzyjnie 鈥瀙rzeprowadza鈥� czytelnika przez wszystkie etapy uwik艂ania w przemocow膮 relacj臋 鈥� od pierwszego ataku, przez faz臋 鈥渕iodowego miesi膮ca鈥�, w kt贸rej m膮偶 lub partner zabiega o odzyskanie utraconego zaufania, a偶 po okres wzmo偶onego napi臋cia, kt贸ry ko艅czy si臋 kolejn膮 awantur膮 i r臋koczynami. B艂臋dne ko艂o przemocy podtrzymuje trwanie w zwi膮zku, wzmacniaj膮c oprawc臋 i sukcesywnie wyniszczaj膮c ofiar臋, kt贸rej reakcje obronne po pewnym czasie ograniczaj膮 si臋 ju偶 jedynie do tych, s艂u偶膮cych przetrwaniu. Nast臋puje ca艂kowita dekonstrukcja to偶samo艣ci maltretowanej osoby, kt贸ra przejmuje punkt widzenia sprawcy przemocy, w rezultacie trac膮c mo偶liwo艣膰 samodzielnej zmiany kolei w艂asnego losu.
鈥濪o艣wiadczenie przemocy w rodzinie zwi膮zane jest z wielokrotnie powtarzaj膮cym si臋 krzywdzeniem, absolutn膮 i bezwzgl臋dn膮 kontrol膮 wszystkich aspekt贸w 偶ycia przez d艂ugi okres czasu, charakteryzuje si臋 zmianami w sferze relacji spo艂ecznych czy te偶 w obr臋bie to偶samo艣ci cz艂owieka, w zwi膮zku z czym kompleks objaw贸w, kt贸ry jej towarzyszy mo偶na zaliczy膰 do z艂o偶onego zespo艂u stresu pourazowego".
W literaturze przedmiotu jednostk臋 t臋 stosuje si臋 do opisu traumatycznych do艣wiadcze艅 zak艂adnik贸w, je艅c贸w wojennych, ofiar handlu lud藕mi, wi臋藕ni贸w oboz贸w koncentracyjnych oraz maltretowanych 偶on i partnerek. Tyle偶 symptomatyczny, co przera偶aj膮cy jest fakt, 偶e podkategori膮 z艂o偶onego zespo艂u stresu pourazowego jest tzw. syndrom bitej kobiety (ang. Battered Women Syndrome 鈥� BWS). Krzywda spowodowana agresj膮 ze strony bliskiego cz艂owieka jest wi臋c straszniejsza ni偶 prze偶ycie utraty, 艣mierci, wypadku lotniczego czy katastrofy naturalnej.
Epilog opowie艣ci narratorek to opis pobytu w Specjalistycznym O艣rodku Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie, w kt贸rym znalaz艂y tymczasowe schronienie i wszechstronn膮 pomoc. To r贸wnie偶 miejsce, w kt贸rym konstruowa艂y swoj膮 narracj臋 na u偶ytek bada艅 autorki, przy okazji przepracowuj膮c w艂asn膮 biografi臋. Spotkanie z badaczk膮 przybra艂o wi臋c charakter terapeutyczny, pozwoli艂o na ponowne zbudowanie w艂asnej to偶samo艣ci oraz zachowanie sp贸jno艣ci i ci膮g艂o艣ci istnienia. Wyb贸r wywiadu narracyjnego jako metody badania umo偶liwi艂 autorce rekonstrukcj臋 fazowej organizacji do艣wiadczenia biograficznego za po艣rednictwem kategorii struktur procesowych, dzi臋ki czemu jej wyw贸d jest tak klarowny i uporz膮dkowany, a wnioski 鈥� zar贸wno te og贸lne, jak i szczeg贸艂owe 鈥� reprezentatywne dla podj臋tej problematyki. Jednak jak uczciwie przyznaje sama autorka, prezentowana ksi膮偶ka nie wyczerpuje w pe艂ni tematu:
鈥� Na podstawie por贸wnania wyabstrahowanych profili indywidualnych zosta艂y utworzone trzy typy przebiegu 偶ycia, stanowi膮ce procesualne modele biografii. Ich wyodr臋bnienie z pewno艣ci膮 nie wyczerpuje wszystkich wariant贸w, a w miar臋 badania kolejnych przypadk贸w mo偶na by wyr贸偶ni膰 nast臋pne typy lub podtypy przebiegu 偶ycia".
Nie zmienia to faktu, 偶e zaprezentowana praca jest cenna i wa偶na, a przedstawione w niej opowie艣ci wreszcie s艂yszalne. Katarzyna Gajek, oddaj膮c g艂os ofiarom, stworzy艂a przejmuj膮cy portret rodziny przemocowej, a wysnute przez ni膮 wnioski powinny znale藕膰 zastosowanie nie tylko w dalszych badaniach akademickich, ale r贸wnie偶 w praktyce spo艂ecznej oraz w instytucjonalnym systemie wsparcia.
Wi臋cej tekst贸w autorki znajdziesz .