Mi臋dzynarodowe komisje do spraw tzw. 鈥瀦aginionych鈥� (w rzeczywisto艣ci zamordowanych), wci膮偶 szukaj膮ce masowych grob贸w ofiar wojny z pierwszej po艂owy lat 90. ubieg艂ego stulecia, nierzadko atakowane s膮 przez m艂odych serbskich nacjonalist贸w, zamieszkuj膮cych serbsk膮 cz臋艣膰 Bo艣ni i Hercegowiny. Ubranych w koszulki z Ratko Mladiciem, Radovanem Karad啪iciem, a nawet uwielbianym w Republice Serbskiej w Bo艣ni 鈥� W艂adimirem Putinem. Przyw贸dca bo艣niackich Serb贸w, Milorad Dodik, otwarcie d膮偶y do pe艂nej suwerenno艣ci 鈥� rozpad Bo艣ni ma przypiecz臋towa膰 referendum niepodleg艂o艣ciowe w 2018 roku. Ponad 20 lat od zako艅czenia walk i podpisania pokoju w ameryka艅skiej bazie wojskowej w Dayton, w ba艂ka艅skim kotle znowu niebezpiecznie wrze.
O Ba艂kanach nad Wis艂膮 m贸wi si臋 wci膮偶 ma艂o. Za ma艂o, chcia艂oby si臋 rzec, maj膮c na uwadze now膮 sytuacj臋 geopolityczn膮, w kt贸rej przynajmniej od 2 lat znajduje si臋 ten region globu 鈥� kryzys uchod藕czy czy poczynania Pana na Kremlu na s膮siedniej Ukrainie, staj膮ce si臋 po偶ywk膮 dla rozgrzanych nacjonalistycznych g艂贸w bo艣niackich Serb贸w. Pr贸b臋 odpowiedzi na dzisiejsze dylematy coraz bardziej podzielonego ba艂ka艅skiego 艣wiata daje nowa monografia przygotowana przez Centrum Naukowo-Badawcze U艁 鈥濨a艂kany na prze艂omie XX/XXI w.鈥� 鈥� , opublikowana w Wydawnictwie Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Redaktorzy zbiorowego opracowania, Albin G艂owacki i S艂awomir Lucjan Szczesio, doskonale zdaj膮 sobie spraw臋, jak gro藕ne mo偶e by膰 pozostawienie 鈥瀊a艂ka艅skiej beczki prochu鈥� samej sobie. Niechybnie wybuchnie.
艁贸dzcy historycy do wsp贸lnej pracy zaprosili wybitnych polskich specjalist贸w zajmuj膮cych si臋 tematyk膮 ba艂ka艅sk膮 鈥� co wa偶ne nie tylko koleg贸w po fachu, ale r贸wnie偶 politolog贸w, przedstawicieli nauk spo艂ecznych czy ekspert贸w od mi臋dzynarodowego bezpiecze艅stwa. Mozaik臋 autor贸w dope艂niaj膮 badacze zagraniczni, w tym pochodz膮cy z Ba艂kan贸w Zachodnich, co niew膮tpliwie wzbogaca jeszcze prezentowane w ksi膮偶ce tre艣ci.
To w艂a艣nie tematyka bezpiecze艅stwa regionu 鈥� czy szerzej ca艂ego 艣wiata euroatlantyckiego 鈥� zdominowa艂a zdecydowan膮 wi臋kszo艣膰 publikowanych w monografii artyku艂贸w. Wraz z autorami przygl膮damy si臋 obecno艣ci Ba艂kan贸w w systemie bezpiecze艅stwa zbiorowego (Wies艂aw Walkiewicz, Jacek Reginia-Zacharski). Dotykamy niezwykle istotnej problematyki bezpiecze艅stwa energetycznego (Wiktor Hebda). Obserwujemy w jaki spos贸b kryzys gospodarczy podkopa艂 stabilno艣膰 regionu, a zw艂aszcza jego 鈥瀞erca鈥�, czyli Bo艣ni i Hercegowiny (Krzysztof Krysieniel). G艂owimy si臋 nad interpretacj膮 wydarze艅 z niedawnej wojny, kt贸ra wci膮偶 dzieli narody Ba艂kan贸w Zachodnich (np. chorwackiej Operacji Burza z 1995 roku, w tek艣cie Mirelli Korzeniewskiej-Wiszniewskiej). Wreszcie, si臋gamy do historii relacji by艂ej Jugos艂awii z mocarstwami powojennego globu 鈥� USA (S艂awomir Lucjan Szczesio) oraz ZSRR (prof. Jacek Wojnicki), jakich reperkusje s膮 widoczne nadal.
Bez w膮tpienia prezentowany w monografii obraz wsp贸艂czesnych Ba艂kan贸w jawi si臋 jako gorzki, a sam region zdaje si臋 by膰 zapomnianym przez g艂贸wnych aktor贸w 艣wiatowej polityki. To Bliski Wsch贸d, a w szczeg贸lno艣ci wojna w Syrii, ogniskuje dzi艣 uwag臋 Waszyngtonu i Moskwy. Bruksela, cho膰 z trudem, utrzymuje polityk臋 sankcji wobec Kremla jako odpowied藕 na agresj臋 Rosji na Ukrainie. A Ba艂kany? Dzi艣 przez P贸艂wysep przechodz膮 tylko kolejne linie podzia艂贸w 鈥� przede wszystkim pa艅stw b臋d膮cych w NATO i tych pozostaj膮cych poza strukturami Sojuszu P贸艂nocnoatlantyckiego (podobnie jest w przypadku relacji do Unii Europejskiej).
Czy jest zatem co艣, co mog艂oby na powr贸t zjednoczy膰 narody w ba艂ka艅skim kotle? A przynajmniej zapobiec eskalacji niepotrzebnego konfliktu? Pytanie, czy tym czynnikiem mo偶e sta膰 si臋 sentymentalna 鈥瀓ugonostalgia鈥� (lub idea nowego 鈥瀓ugoslawizmu鈥�), o kt贸rych pisze w swoim artykule Magdalena Rek艣膰. Dobrze, 偶eby istnia艂a jakakolwiek platforma porozumienia dla nacji zamieszkuj膮cych wci膮偶 wrz膮cy rejon Ba艂kan贸w Zachodnich. Pojednanie nie powinno pozosta膰 tylko pi臋knym has艂em na papierze 鈥� za kolejny kryzys w by艂ej Jugos艂awii zap艂aci膰 mo偶e ju偶 ca艂a Europa.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz
.