Dla pe艂nego zrozumienia dzisiejszej polityki Pary偶a i Berlina na polu europejskim warto przyjrze膰 si臋, jak obie nadre艅skie republiki wsp贸艂tworzy艂y i w istocie rzeczy kszta艂towa艂y kolejne etapy funkcjonowania najpierw Wsp贸lnot, a nast臋pnie Unii Europejskiej. Okazj臋 do tego przynosi monografia autorstwa Joanny Ciesielskiej-Klikowskiej wydana niedawno nak艂adem Wydawnictwa Uniwersytetu 艁贸dzkiego. I cho膰 zasadnicza cz臋艣膰 opracowania koncentruje si臋 na okresie dzia艂alno艣ci Francji i Niemiec 鈥瀘d Traktatu z Maastricht do Traktatu z Lizbony鈥�, to autorka, s艂usznie, nie pomija tak偶e kontekstu pracy obu pa艅stw w czasie zimnej wojny. To wtedy, pomimo wsp贸lnie obranego kursu na dalsze integrowanie struktur europejskich, uwidoczni艂y si臋 r贸偶nice w stanowiskach Pary偶a i Berlina. Rozbie偶ne pogl膮dy ujawni艂y si臋 przede wszystkim w kwestii obecno艣ci oraz ingerencji USA w sprawy polityki europejskiej (do czego sceptycznie odnosili si臋 Francuzi, a ca艂kowicie popiera艂o t臋 aktywno艣膰 pa艅stwo zachodnioniemieckie). Wieloletnia ufno艣膰 Niemiec w polityk臋 Waszyngtonu (cho膰 nie bez wyj膮tk贸w, vide niezgoda na interwencj臋 w Iraku w 2003 r., kiedy Pary偶 zdecydowanie stan膮艂 po stronie Berlina) zosta艂a mocno zachwiana dopiero niedawno. Dowodem na to majowa wypowied藕 kanclerz Merkel: niemiecka polityczka stwierdzi艂a, 偶e od kiedy 45. prezydentem USA zosta艂 Donald Trump, Europa nie mo偶e ju偶 polega膰 na Stanach Zjednoczonych.
Ciekawie prezentuj膮 si臋 r贸wnie偶 rozwa偶ania o przedmiocie obaw Pary偶a co do zjednoczenia Niemiec i mo偶liwo艣ci, po pierwsze, znacznego zwi臋kszenia pozycji zunifikowanego pa艅stwa niemieckiego w samej Wsp贸lnocie, a po drugie, ryzyka 鈥瀢yrwania si臋鈥� Berlina z polityki r贸wnowagi si艂 w Europie na rzecz tworzenia w艂asnej koncepcji funkcjonowania w 艣wiecie pozimnowojennym. Wa偶ny 鈥� mam tu na wzgl臋dzie polskiego czytelnika 鈥� jest tak偶e opis stara艅 pa艅stw Europy 艢rodkowo-Wschodniej maj膮cych za cel pocz膮tkowo stowarzyszenie si臋, a nast臋pnie wst膮pienie do Unii Europejskiej. Do ugruntowania obecno艣ci dawnych satelit贸w Zwi膮zku Radzieckiego w europejskiej rodzinie z 偶yczliwo艣ci膮 odnosi艂 si臋 贸wczesny kanclerz RFN, niedawno zmar艂y, Helmut Kohl, a z pewno艣ci膮 z nieco mniejsz膮 atencj膮 podchodzi艂 prezydent Francji, Fran莽ois Mitterrand. Ten ostatni chcia艂 zabezpieczy膰 przede wszystkim francuski interes w polityce europejskiej w basenie Morza 艢r贸dziemnego. Taka postawa Francji widoczna jest r贸wnie偶 w chwili obecnej 鈥� podczas uzgadniania stanowisk w przedmiocie tak kryzysu uchod藕czego, jak i niebezpiecze艅stwa dla utrzymania jedno艣ci europejskiej, kt贸re p艂ynie ze strony Federacji Rosyjskiej.
Patrz膮c dzisiaj na perspektywy rozwoju Unii Europejskiej (dylemat mi臋dzy rozlu藕nianiem a zacie艣nianiem kolejnych warstw integracji pa艅stw cz艂onkowskich czy nie tak znowu nowa gro藕ba 鈥濫uropy dw贸ch pr臋dko艣ci鈥�), warto w szczeg贸lno艣ci pochyli膰 si臋 nad analizowanym przez autork臋 fiaskiem przedsi臋wzi臋cia Konstytucji dla Europy (i pracy zapomnianego ju偶 dzi艣 Konwentu Europejskiego pod przewodnictwem Val茅ry鈥檈go Giscard d鈥橢stainga). Nie bez znaczenia s膮 tak偶e inne koncepcje propaguj膮ce federalizacj臋 Europy z francusko-niemieckim tandemem jako 鈥瀟wardym rdzeniem鈥� czy te偶 promuj膮ce tworzenie 鈥瀔r臋g贸w koncentrycznych鈥� w ramach Unii (czego odzwierciedleniem jest m贸wienie o kilku pr臋dko艣ciach rozwoju UE). Nie zmienia to jednak faktu, 偶e pomimo obaw cz臋艣ci pa艅stw europejskich o nadmierne ingerencje Brukseli w polityk臋 wewn臋trzn膮 cz艂onk贸w Unii (a co za tym idzie o dalsz膮 dominacj臋 francusko-niemieckiego duetu), o czym dzi艣 najg艂o艣niej m贸wi膮 Warszawa i Budapeszt, 偶aden inny kraj czy koalicja pa艅stw opr贸cz Francji i Niemiec nie by艂 i nie jest w stanie wzi膮膰 na siebie roli lidera UE. Autorka ko艅czy swoj膮 ksi膮偶k臋 analiz膮 przyj臋tego w 2007 roku Traktatu z Lizbony 鈥� rzecz jasna debaty o przysz艂o艣ci Unii i potrzebie jej ci膮g艂ego reformowania nigdy si臋 nie sko艅cz膮. I raczej odpowiedzi na pytanie o dalszy wymiar funkcjonowania UE wci膮偶 musimy szuka膰 w Pary偶u i Berlinie, a nie w innych stolicach europejskich.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .