Martin Bunton, doktor nauk historycznych, profesor University of Victoria w Kanadzie, od lat zajmuje si臋 naukowo tematyk膮 Bliskiego Wschodu oraz polityk膮 mocarstw kolonialnych. Recenzowane opracowanie, wydane pierwotnie w 2013 roku przez Oxford University Press, nie jest jednak typowym dzie艂em akademickim, raczej nale偶a艂oby je okre艣li膰 mianem ksi膮偶ki popularnonaukowej, co w 偶adnym wypadku nie jest jego wad膮. Buntonowi uda艂o si臋 bowiem w skondensowany spos贸b uj膮膰 najwa偶niejsze momenty w relacjach izraelsko-palesty艅skich (czy innymi s艂owy: 偶ydowsko-arabskich) w XX wieku, kt贸re wp艂ywa艂y na kolejne ods艂ony konfliktu oraz napi臋膰 pomi臋dzy zainteresowanymi stronami.
Co od razu rzuca si臋 w oczy w opracowaniu Buntona, to jednoznaczne odrzucenie tezy 鈥� powtarzanej przez wi臋kszo艣膰 publicyst贸w czy badaczy 鈥� o staro偶ytnym lub biblijnym rodowodzie konfliktu mi臋dzy 呕ydami a Palesty艅czykami, a wskazanie konkretnej daty 1897 roku jako cezury dla tego sporu. To w艂a艣nie data za艂o偶enia 艢wiatowej Organizacji Syjonistycznej na Kongresie w Bazylei i starcie si臋 koncepcji syjonistycznej z narodow膮 palesty艅sk膮 mia艂o wed艂ug historyka z University of Victoria mie膰 decyduj膮cy wp艂yw na przysz艂e losy obu narod贸w.
Bunton wini tak偶e Brytyjczyk贸w zarz膮dzaj膮cych Palestyn膮 po 1918 roku w ramach systemu mandatowego Ligi Narod贸w za ich polityk臋 鈥瀗ieszczero艣ci鈥� i 鈥瀖amienia鈥� obu narodowo艣ci (tzw. podw贸jne zobowi膮zanie, maj膮ce zak艂ada膰 wzi臋cie pod uwag臋 roszcze艅 i 偶ydowskich, i palesty艅skich), ostatecznie niezrealizowan膮, co spowodowa艂o konieczno艣膰 wstydliwego opuszczenia przez nich Palestyny po II wojnie 艣wiatowej oraz przerzucenia ci臋偶aru za proces pokojowy na nowo powsta艂膮 ONZ.
Wa偶na jest tak偶e krytyczna analiza chyba najbardziej rozwini臋tego procesu pokojowego z lat 90. XX w., zwie艅czonego podpisaniem porozumie艅 z Oslo przez izraelskie w艂adze i przedstawicieli Organizacji Wyzwolenia Palestyny (OWP) w 1993 roku oraz osi膮gni臋ciem kompromisu w negocjacjach prowadzonych w egipskiej Tabie w styczniu 2001 roku, kiedy obie strony by艂y naprawd臋 blisko rozwi膮zania ponad stuletniego sporu. Dlaczego tak si臋 nie sta艂o? Bunton wskazuje na prowokacyjn膮 polityk臋 Izraela wobec Palesty艅czyk贸w, czego symbolem sta艂a si臋 wizyta Ariela Szarona na Al-Haram asz-Szarif we wschodniej Jerozolimie w 2000 roku, kt贸ra doprowadzi艂a do drugiej intifady i kolejnego oddalenia si臋 stanowisk Palesty艅czyk贸w i Izraelczyk贸w. Decyzja Trumpa o uznaniu Jerozolimy (a zatem tak偶e wschodniej Jerozolimy) za stolic臋 Izraela nie mog艂a nie przynie艣膰 kolejnego powa偶nego kryzysu na opisywanym obszarze 鈥� jedynie niesamowita dysproporcja w potencjale militarnym oraz ekonomicznym Izraela i Palestyny uniemo偶liwi艂a podj臋cie kolejnej intifady ze strony sfrustrowanych Palesty艅czyk贸w.
Z pewno艣ci膮 opracowanie Martina Buntona broni si臋 w艂a艣nie takimi ciekawymi, wyra藕nymi, ale popartymi bogat膮 argumentacj膮 tezami. Pochwali膰 nale偶y tak偶e dobry i sprawny przek艂ad autorstwa prof. Pauliny Matery z Uniwersytetu 艁贸dzkiego, kt贸ry 艣wietnie oddaje dynamik臋 narracji Buntona. Wady? To, co jest ide膮 Kr贸tkiego Wprowadzenia Wydawnictwa U艁, czyli bardzo esencjonalne i w jakiej艣 mierze miniaturowe przedstawienie tematu, mo偶e dla niekt贸rych by膰 jej wad膮 鈥� lapidarno艣ci膮 i zbytnim uproszczeniem niezwykle skomplikowanego konfliktu palesty艅sko-izraelskiego. Format ksi膮偶ki nie pozwoli艂 tak偶e na rozwini臋cie w膮tk贸w odnosz膮cych si臋 do polityki kraj贸w o艣ciennych 鈥� Egiptu, Jordanii, Syrii czy Libanu 鈥� ledwie zasygnalizowanych w kontek艣cie tak Izraela, jak i samych Palesty艅czyk贸w, kt贸rzy przecie偶 od wielu dekad przebywaj膮 w charakterze uchod藕c贸w na terytoriach wymienionych pa艅stw. Warto jednak zaznaczy膰, 偶e rozbudowanych analiz naukowych odnosz膮cych si臋 do tej nieustannie pulsuj膮cej beczki prochu na Bliskim Wschodzie nie brakuje, dlatego 偶膮dny dog艂臋bnej pracy badawczej czytelnik na pewno znajdzie i na polskim, i na 艣wiatowym rynku wydawniczym co艣 dla siebie.
Martin Bunton, pisz膮c , pewnie nie m贸g艂 przewidzie膰, 偶e ameryka艅ski prezydent, ktokolwiek by nim by艂, zdecyduje si臋 鈥瀗agle鈥� przenie艣膰 swoj膮 ambasad臋 do Jerozolimy, uznaj膮c j膮 jednocze艣nie za stolic臋 Izraela, dlatego na kartach ksi膮偶ki pr贸偶no szuka膰 jakichkolwiek symptom贸w takiego ruchu politycznego ze strony Waszyngtonu. Analizuj膮c decyzj臋 miliardera z Bia艂ego Domu, Mahmoud Khalifa, ambasador Palestyny w Polsce stwierdzi艂 niedawno, 偶e Donald Trump wykona艂 taki krok, poniewa偶 po prostu nie rozumie, jak wa偶na Jerozolima jest nie tylko dla narod贸w 偶ydowskiego i palesty艅skiego, ale r贸wnie偶 dla ca艂ego 艣wiata.
Wed艂ug Palesty艅czyk贸w, przeniesienie ameryka艅skiej ambasady przy udziale w艂adz izraelskich na terytoria okupowane (tereny przysz艂ego pa艅stwa palesty艅skiego) jest pogwa艂ceniem prawa mi臋dzynarodowego i w艂a艣ciwie uniemo偶liwia zrealizowanie koncepcji 鈥瀌w贸ch pa艅stw dla dw贸ch narod贸w鈥�. Co ciekawe, Martin Bunton, wie艅cz膮c swoje opracowanie, prognozowa艂, 偶e Izrael stoi przed wyborem jednej z dw贸ch opcji.
Pierwsza zak艂ada艂a stworzenie dwunarodowego pa艅stwa z r贸wnymi prawami dla obu spo艂eczno艣ci 鈥� przy jednoczesnej rezygnacji z idei pa艅stwa 偶ydowskiego. Druga za艣 m贸wi艂a o umieszczeniu Palesty艅czyk贸w w 鈥瀉utonomicznych i rozproszonych bantustanach鈥� 鈥� odrzucaj膮c tym samym model pa艅stwa demokratycznego. Decyzja parlamentu izraelskiego sprzed kilku dni o usankcjonowaniu Izraela jako pa艅stwa 偶ydowskiego sugeruje, 偶e realizuje si臋 w艂a艣nie drugi scenariusz nakre艣lony przez Martina Buntona.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .