Autorka, adiunkt w Katedrze Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa Instytutu Archeologii U艁, napisa艂a 办蝉颈膮偶办臋 pasjonuj膮c膮 鈥� historia jednego domu zosta艂a wpisana nie tylko w dzieje Uniwersytetu 艁贸dzkiego, ale tak偶e w pami臋膰 robotniczego miasta, kt贸re dopiero od roku 1945 mog艂o szczyci膰 si臋 posiadaniem kilku uczelni wy偶szych. Powik艂ane losy powo艂ania Uniwersytetu, konteksty prymitywnie pojmowanej ideologii marksistowskiej, nieudane pr贸by obrony autonomii uczelni i prawa do wolno艣ci nauki podejmowane przez jej pierwszego Rektora profesora Tadeusza Kotarbi艅skiego, oraz dramatyczne powik艂ania kariery naukowej i organizacyjnej profesora J贸zefa Cha艂asi艅skiego, kolejnego Rektora, stanowi膮 niezwykle wa偶ny i pouczaj膮cy dla m艂odego pokolenia czytelnik贸w w膮tek ksi膮偶ki.
Socjologowi, wprowadzonego w nauk臋 przez uczni贸w Cha艂asi艅skiego 鈥� profesor Antonin臋 K艂oskowsk膮 i profesora Jana Luty艅skiego, nie u艂atwia艂o to empatycznej lektury, tym bardziej, i偶 spokojne i wywa偶one pogl膮dy autorki potwierdzi艂y wnioski z moich wielogodzinnych rozm贸w prowadzonych z Janem Luty艅skim i jego 偶on膮 Krystyn膮 Luty艅sk膮 o dramatycznych powojennych losach socjologii na Uniwersytecie 艁贸dzkim. Profesor Jan Luty艅ski by艂 jednym z uczni贸w J贸zefa Cha艂asi艅skiego, ja z kolei jestem jednym z uczni贸w Jana Luty艅skiego, wsp贸艂tw贸rcy, wraz z Zygmuntem Gostkowskim, 鈥瀖etodologicznej szko艂y 艂贸dzkiej鈥�.
Dzieje 艂贸dzkiej socjologii, walcz膮cej o naukow膮 niezale偶no艣膰, szczeg贸lnie w latach panowania stalinowskiej wersji marksizmu, czyta艂em z ogromnym zainteresowaniem, nieustannie konfrontuj膮c swoj膮 prywatn膮 wiedz臋 z tezami zawartymi w ksi膮偶ce. I musz臋 z satysfakcj膮 stwierdzi膰, i偶 wnikliwa, rzetelna i niezwykle pracoch艂onna interpretacja dokument贸w zawartych w archiwach U艁, Archiwum Pa艅stwowym w 艁odzi, Archiwum Polskiej Akademii w Warszawie oraz wspomnieniach pracownik贸w, nie k艂贸ci si臋 z moj膮 pami臋ci膮 osobist膮. Mog臋 te偶 doda膰, 偶e podj膮艂em dzi臋ki ksi膮偶ce prywatn膮 podr贸偶 do w艂asnych wspomnie艅 z czas贸w studenckich i pracy zawodowej w Instytucie Socjologii.
Ta podr贸偶 u艣wiadomi艂a mi, jak wielkie szcz臋艣cie mia艂o moje urodzone tu偶 po II wojnie 艣wiatowej pokolenie, 偶e los pozwoli艂 nam spotka膰 profesor贸w: Jana Szczepa艅skiego, Antonin臋 K艂oskowsk膮, Wac艂awa Piotrowskiego (to w艂a艣nie jego fotografie s膮 zapisem tamtych czas贸w i pokazuj膮, w jak trudnych warunkach budowany by艂 naukowy presti偶 dyscyplin spo艂ecznych na U艁) oraz Krystyn臋 i Jana Luty艅skich.
Antonina K艂oskowska, Jan Luty艅ski i kilkoro innych socjolog贸w, mieszka艂o i pracowa艂o w gmachu na Uniwersyteckiej 3. Wszyscy doje偶d偶aj膮cy dzisiaj w wielkich korkach na zaj臋cia w U艁 mog膮 zazdro艣ci膰 etnografom i socjologom blisko艣ci do pracy. Jana Luty艅skiego, kt贸ry w latach 1952-1958 zajmowa艂 wraz z 偶on膮 pok贸j z kuchni膮 na drugim pi臋trze domu, dzieli艂y do pracy dwa pi臋tra, Instytut Socjologii bowiem mie艣ci艂 si臋 na pi臋trze czwartym. O jego pomieszczeniach i atmosferze tam panuj膮cej kr膮偶y艂y w naszym 艣rodowisku pi臋kne legendy, przez wiele lat podtrzymywane ciekawo艣ci膮 kolejnych pokole艅 student贸w.
Sam zreszt膮 te legendy przekazywa艂em moim studentom, gdy偶 w roku 1966 w艂a艣nie na czwartym pi臋trze zdawali艣my egzamin z logiki u s艂ynnego z sarkazmu, wobec nierozumiej膮cych rachunku zda艅 i rachunku kwantyfikator贸w, dr. hab. Tadeusza Paw艂owskiego. W du偶ym mieszkaniu pa艅stwa Luty艅skich, mieszcz膮cym si臋 ju偶 na parterze, nie tylko bywali艣my jako pracownicy w czasie r贸偶nych konsultacji, ale mieli艣my te偶 okazj臋 smakowa膰, z najmniejszych kieliszk贸w 艣wiata, s艂ynne nalewki Profesora. Pami臋tam, i偶 kiedy艣 przekona艂em gospodarza, i偶 te kieliszki nie mog膮 by膰, ze wzgl臋du na swoj膮 mikroskopijn膮 pojemno艣膰, nalewane do po艂owy.
翱尘补飞颈补箩膮肠&苍产蝉辫; Adrianny Szczerby, zdaj臋 sobie spraw臋, 偶e zbyt wiele miejsca po艣wi臋ci艂em socjologom. Na swoj膮 obron臋 podam argument, i偶 znajduj臋 si臋 ju偶 poza 贸sm膮, ostatni膮 faz膮 rozwoju to偶samo艣ci w teorii Erika Eriksona. Wymy艣li艂em zatem dodatkow膮 dziewi膮t膮 faz臋, nazwan膮 przeze mnie optymistycznie 鈥瀎az膮 requiem鈥�.
Ludzki podmiot 偶yje w niej przede wszystkim przywo艂ywaniem i ocen膮 czasu, kt贸ry bezpowrotnie min膮艂. Dlatego tak wa偶ne by艂y dla mnie opisy 偶ycia i dzia艂alno艣ci uczonych z mojej dyscypliny, niezbyt ch臋tnie widziane ideologicznie przez w艂adze a偶 do roku 1989.
Nie s膮dzi艂em, 偶e naukowy tom jest w stanie tak mocno poruszy膰 osobiste wspomnienia i wywo艂a膰 a偶 tyle pozytywnych emocji. Mam nadziej臋, 偶e z podobnymi uczuciami mog膮 czyta膰 t臋 办蝉颈膮偶办臋 o jednym gmachu, nale偶膮cym od 1945 roku do Uniwersytetu 艁贸dzkiego (i jego mieszka艅cach), etnografowie, filologowie klasyczni, historycy sztuki, filologowie polscy, logicy i pedagodzy. Wszystkie te dyscypliny i ich pracownicy (cz臋艣膰 ich r贸wnie偶 mieszka艂a w gmachu) wpisa艂y si臋 w histori臋 budynku przy ulicy Uniwersyteckiej.
Autorka wykona艂a ogromn膮 prac臋 dokumentacyjn膮, ale to w艂a艣nie dzi臋ki takiemu podej艣ciu otrzymali艣my 办蝉颈膮偶办臋, w kt贸rej analiza 鈥瀙ami臋ci gmachu鈥� zosta艂a kompetentnie i zajmuj膮co wpisana w polityczne dzieje powojennej Polski (nie zawsze przynosz膮ce nam chwa艂臋 鈥� marzec 68鈥�), trudny pierwszy okres budowania Uniwersytetu 艁贸dzkiego oraz dramatyczn膮 nieraz walk臋, rzadko zako艅czon膮 powodzeniem, o autonomi臋 nauki i wolno艣膰 bada艅. Opisy 偶yciowych i naukowych los贸w uczonych, szczeg贸lnie w latach 1950-1956, s膮 cz臋sto przyk艂adem dziwnych i niezrozumia艂ych relacji nauki z jej systemowym otoczeniem. Nauka w tych zale偶no艣ciach prawie zawsze jest zdecydowanie s艂absza, nic wi臋c dziwnego, 偶e skrzywdzeni przy okazji zostaj膮 r贸wnie偶 naukowcy. Strat臋 jednak, przede wszystkim, ponosi spo艂ecze艅stwo.
I takie r贸wnie偶 jest niezwykle wa偶ne intelektualne przes艂anie wnikliwej i niezmiernie ciekawej ksi膮偶ki Adrianny Szczerby.
Wi臋cej wpis贸w tego autora znajdziesz .