Nowatorskimi badaniami 艂贸dzkiej naukowiec, prowadzonymi podczas stypendium w Australii, zainteresowa艂a si臋 redakcja . Na 艂amach presti偶owego, w kt贸rym naukowcy z ca艂ego 艣wiata dziel膮 si臋 swymi odkryciami, ukaza艂 si臋 autorstwa dr Pruszkowskiej-Przybylskiej po艣wi臋cony ich przebiegowi i wynikom.
Epigenetyka - m艂oda nauka
Okre艣laniem wieku biologicznego zajmuje si臋 epigenetyka, bardzo m艂oda dziedzina nauki, kt贸ra bada zmiany ekspresji gen贸w niezale偶ne od sekwencji DNA dziedziczonych po rodzicach i dziadkach. Skupia si臋 na tych, kt贸re przez ca艂e 偶ycie nadaj膮 cz艂owiekowi nowych cech w wyniku dzia艂ania czynnik贸w zewn臋trznych, prowadz膮c m.in. do przyspieszonego starzenia organizmu.
Jakie to czynniki? Najprzer贸偶niejsze: 艣rodowisko, w jakim 偶yje cz艂owiek, klimat, dieta, poziom spo偶ycia alkoholu, nikotynizm, aktywno艣膰 fizyczna i wiele, wiele innych. Ich identyfikacj膮, opisaniem i tworzeniem algorytm贸w okre艣laj膮cych, jak wp艂ywaj膮 na ludzki genom, zajmuje si臋 w艂a艣nie epigenetyka. A sprawa nie jest prosta. Na przyk艂ad badania wykaza艂y, 偶e nadmierne spo偶ycie alkoholu przyspiesza degeneracj臋 genomu, ale umiarkowane - wr臋cz przeciwnie. Przy czym r贸偶nie mo偶e to wygl膮da膰 u poszczeg贸lnych os贸b. Na czym wi臋c polega zjawisko ekspresji gen贸w wywo艂anej przez czynniki zewn臋trzne?
Upraszczaj膮c, to troch臋 tak, jakby kilka kucharek gotowa艂o pomidorow膮 wed艂ug jednego przepisu (dziedziczonego DNA), ale i tak ka偶dej wyjdzie zupa o nieco innym smaku, bo ka偶da zrobi troch臋 po swojemu (efekt czynnik贸w zewn臋trznych). Albo bli藕ni臋ta jednojajowe: po urodzeniu s膮 niemal klonami o identycznym genotypie, nie r贸偶ni膮 si臋. Z wiekiem jednak, prowadz膮c odmienny tryb 偶ycia, funkcjonuj膮c w zr贸偶nicowanych warunkach, zaczynaj膮 wygl膮da膰 inaczej - wyja艣nia dr Pruszkowska-Przybylska, na co dzie艅 pracuj膮ca w Katedrze Antropologii .
Badania na Antypodach
艁贸dzk膮 badaczk臋 najbardziej interesuje grupa czynnik贸w chemicznych odpowiadaj膮cych za zmiany w genomie 鈥� tzw. metylacje DNA. Jako kraj bada艅 nie bez powodu wybra艂a Australi臋.
Przygotowuj膮c si臋 do stypendium dla m艂odych naukowc贸w, poszukiwa艂am miejsca, gdzie mog艂abym pracowa膰 pod okiem najbardziej do艣wiadczonych epigenetyk贸w na 艣wiecie. I okaza艂o si臋, 偶e w艣r贸d najwybitniejszych s膮 w艂a艣nie profesor Eric Moses i doktor Phillip Melton, kt贸rzy pracuj膮 w艂a艣nie tam - wyja艣nia dr Pruszkowska-Przybylska.
Projekt 艂贸dzkiej naukowiec w Australii trwa艂 kilka tygodni, a finalne prace - dwa lata. Badaniom podda艂a - jak wyja艣nia w swym artykule dla - 166 niespokrewnionych ci臋偶arnych kobiet w bardzo podobnym wieku, zrekrutowanych przez , o wy艂膮cznie europejskim pochodzeniu genetycznym. 77 z nich cierpia艂o na preeklampsj臋, a 89 nie wykazywa艂o takich symptom贸w. Po badaniach wieku biologicznego wykonanych z wykorzystaniem pr贸bek krwi pacjentek, niekt贸re z algorytm贸w wykaza艂y, 偶e panie dotkni臋te preeklampsj膮 odznaczaj膮 si臋 wiekiem biologicznym wy偶szym ni偶 wynikaj膮cy z kalendarza. To przyspieszenie degradacji genomu i - co za tym idzie - wieku wynika艂o u nich prawdopodobnie w艂a艣nie z oddzia艂ywania czynnik贸w zewn臋trznych.
Po pierwsze: profilaktyka
Preeklampsja jest niebezpiecznym syndromem, kt贸ry bywa pomijany podczas prowadzenia ci膮偶y. Opr贸cz podwy偶szonego ci艣nienia jest zwi膮zany z bia艂komoczem, drgawkami, a nawet 艣pi膮czk膮. Niekt贸re z jej objaw贸w mog膮 zagra偶a膰 偶yciu i zdrowiu matki oraz p艂odu. Dopiero od niedawna zaczyna by膰 uwzgl臋dniana jako zesp贸艂 chorobowy w opiece po艂o偶niczo-ginekologicznej nad przysz艂ymi matkami.
Moje badania s膮 cegie艂k膮, kt贸ra w przysz艂o艣ci mo偶e zaowocowa膰 stworzeniem algorytm贸w z powodzeniem s艂u偶膮cym profilaktyce preeklampsji. Wynika z nich mi臋dzy innymi, 偶e decyduj膮c si臋 na zaj艣cie w ci膮偶臋, warto zbada膰 sw贸j wiek biologiczny. Mo偶na w ten spos贸b wykluczy膰 (lub potwierdzi膰) ryzyko wyst膮pienia tego syndromu, gdy ju偶 w ci膮偶y si臋 b臋dzie, i do tej wiedzy dostosowa膰 charakter opieki medycznej - podkre艣la dr Paulina Pruszkowska-Przybylska.
Kolejne wyzwanie badaczki z U艁
O znaczeniu i roli prac 艂贸dzkiej biolog najlepiej 艣wiadczy fakt, 偶e ju偶 przygotowuje si臋 do kolejnego zagranicznego sta偶u naukowego, na kt贸ry finansowanie otrzyma艂a w ramach grantu 鈥� Miniatura 5. Tym razem w Danii prowadzi膰 b臋dzie badania nad wiekiem biologicznym pacjent贸w z nag艂ym zatrzymaniem kr膮偶enia. Spr贸buje ustali膰, czy i w tym przypadku zachodzi korelacja mi臋dzy przyspieszon膮 degradacj膮 genomu, a wyst臋powaniem tego niezwykle gro藕nego, prowadz膮cego zwykle do 艣mierci, stanu chorobowego. Ostatnio na oczach kibic贸w ca艂ego 艣wiata do艣wiadczy艂 go np. Christian Eriksen, pi艂karz reprezentacji Danii, kt贸ry nagle straci艂 przytomno艣膰 podczas meczu z Finlandi膮 na Euro 2020.
Dr Paulina Pruszkowska-Przybylska jest osob膮 niezwykle aktywn膮 nie tylko na polu nauki. Jej pasj膮 s膮 podr贸偶e, w臋dr贸wki po g贸rach, p艂ywanie i jazda rowerem (porusza si臋 nim na co dzie艅, tak偶e zim膮). Wraz z m臋偶em prowadzi blog podr贸偶niczy . W najbli偶szym czasie planuje wypraw臋 w Himalaje.
Redakcja: Centrum Promocji U艁