dr Agata Rudnicka, Wydzia艂 Zarz膮dzania U艁
Trudny biznes
Bran偶a tekstylna nie jest przyjazna dla 艣rodowiska z wielu wzgl臋d贸w, jak chocia偶by: wysoka emisyjno艣膰, zu偶ycie wody, zanieczyszczenia czy odpady. R贸wnocze艣nie osoby zatrudnione w tym przemy艣le nara偶one s膮 na 艂amanie ich podstawowych praw cz艂owieka. Powoduje to, 偶e model tzw. szybkiej mody (ang. fast fashion) jest obecnie poddawany krytyce, a przedsi臋biorstwa czuj膮 presj臋 na zmian臋 swojego modelu biznesowego. R贸wnocze艣nie transformacja bran偶y raczkuje, a na horyzoncie nie wida膰 dzia艂a艅, kt贸re mia艂yby t臋 sytuacj臋 zmieni膰. Nie oznacza to braku dzia艂a艅 w og贸le, jednak ich tempo i skala nie s膮 wystarczaj膮ce do oczekiwa艅 oraz rosn膮cej presji regulacyjnej, w kt贸rej wa偶ne miejsce zajmuje zr贸wnowa偶ony rozw贸j i gospodarka obiegu zamkni臋tego. Przyzwyczajeni do relatywnie tanich i dost臋pnych ubra艅 nie zawsze zwracamy uwag臋 na ukryte koszty, jakie wi膮偶膮 si臋 z ich produkcj膮.
Potrzeba kompleksowych dzia艂a艅
Segregowanie odpad贸w mo偶e u艂atwi膰 odzyskiwanie surowc贸w, ale nie b臋dzie ono efektywne, je艣li na wcze艣niejszych etapach nie zadba si臋 o to, aby produkty oferowane do sprzeda偶y by艂y odpowiednio zaprojektowane. Ju偶 na etapie projektu i doboru materia艂贸w do uszycia odzie偶y przedsi臋biorstwa decyduj膮, co si臋 z ni膮 stanie, gdy z u偶ywanego ubrania zamieni si臋 w odpad. Im d艂u偶szy sk艂ad, tym mniejsza szansa na odzyskanie surowc贸w. R贸wnie wa偶ne jest to, jakich surowc贸w i materia艂贸w u偶yjemy. W 2022 roku ponad po艂ow臋 ubra艅 wytworzono przy u偶yciu poliestru, czyli materia艂u ropopochodnego.(2) Wiedza, 偶e plastik rozk艂ada si臋 przez dziesi臋ciolecia i 艣wiadomo艣膰, 偶e ten sam rodzaj materia艂u, kt贸ry znajduje si臋 w butelkach, jest tak偶e w naszych ubraniach, mo偶e wesprze膰 proces selektywnej zbi贸rki. R贸wnie偶 spos贸b piel臋gnacji ubra艅 wp艂ywa na ich 偶ywotno艣膰. Im d艂u偶ej wykorzystywana odzie偶, tym p贸藕niej trafi do kosza na 艣mieci.
Istot膮 jest tutaj wsp贸艂dzia艂anie wszystkich stron. Po stronie producent贸w le偶y zwi臋kszenie dzia艂a艅 na rzecz modeli biznesu i innowacji, dzi臋ki kt贸rym surowce b臋d膮 bardziej przyjazne dla 艣rodowiska, trwa艂e i nadaj膮ce si臋 do recyklingu. Z kolei od konsument贸w mo偶na oczekiwa膰 bardziej odpowiedzialnego korzystania z ubra艅. Potrzebujemy te偶 miejsc, gdzie odzie偶 b臋dzie mo偶na przerobi膰 i naprawi膰 z my艣l膮 o wyd艂u偶eniu jej 偶ycia. Wymaga膰 to b臋dzie nowych wzorc贸w i nawyk贸w.
Strategia UE na rzecz zr贸wnowa偶onych wyrob贸w w艂贸kienniczych w obiegu zamkni臋tym podkre艣la obecny brak zr贸wnowa偶enia wzorc贸w produkcji i konsumpcji odzie偶y i podkre艣la konieczno艣膰 nowego spojrzenia na przemys艂 tekstylny. W dokumencie przyj臋to ambitny cel zwi膮zany z 鈥瀢prowadzaniem na rynek UE produkt贸w trwa艂ych i nadaj膮cych si臋 do recyklingu, w znacznym stopniu wykonanych z w艂贸kien wt贸rnych, wolnych od substancji niebezpiecznych i produkowanych z poszanowaniem praw socjalnych i 艣rodowiska.鈥�(3)
艢wiadomo艣膰 ryzyk i konsekwencji
Rozumienie wzajemnych zale偶no艣ci pomi臋dzy procesami biznesowymi i wyborami konsumenckimi ma fundamentalne znaczenie. Praktycznie ka偶dy korzysta z wyrob贸w oferowanych przez bran偶臋 odzie偶ow膮. Robimy to w r贸偶ny spos贸b, korzystaj膮c z odzie偶y nowej lub u偶ywanej, ale wszyscy konsumujemy. Rzetelna wiedza o tym, co wynika dla 艣rodowiska i ludzi z wyboru okre艣lonego rodzaju materia艂u nadal nie jest powszechna. Du偶膮 odpowiedzialno艣膰 pod tym wzgl臋dem ponosz膮 przedsi臋biorstwa, kt贸re dzi臋ki ogromnemu wp艂ywowi na postawy zakupowe mog膮 edukowa膰 na temat po偶膮danych kierunk贸w zmian i roli, jak膮 w tym zakresie ma biznes i spo艂ecze艅stwo. By by艂o to mo偶liwe potrzebna jest rzetelna komunikacja i przejrzysto艣膰 proces贸w, a tym samym przyznanie, 偶e obecna sytuacja jest daleka od idea艂u. Ka偶dy musi przyj膮膰 odpowiedzialno艣膰 za to czy w kolejnych latach uda si臋 zmniejszy膰 niepo偶膮dane skutki dzia艂alno艣ci bran偶y odzie偶owej czy wyzwania pozostan膮 niezmienione.
Informacja o potrzebie segregowania kolejnej frakcji odpad贸w nie spotka艂a si臋 z entuzjazmem spo艂ecze艅stwa. Trudno te偶 m贸wi膰 o dobrym przygotowaniu samorz膮d贸w w sferze upowszechniania informacji o tym, dlaczego jest to wa偶ne i potrzebne czy dost臋pno艣ci samej infrastruktury i miejsc zbi贸rki odpad贸w. Faktem jest, 偶e toniemy w odpadach, a dobitnym dowodem na to mo偶e by膰 pustynia Atakama (4), kt贸ra zaczyna zamienia膰 si臋 w pustyni臋 porzuconych ubra艅, kt贸re stanowi膮 ogromne zagro偶enie dla zdrowia i 艣rodowiska. Sk艂adowanie odpad贸w to najmniej po偶膮dany spos贸b na post臋powanie z nimi. Dlatego tak istotne jest, aby na ka偶dym etapie cyklu 偶ycia: od pozyskania surowca, przez spos贸b produkcji i konsumpcji, a偶 po segregowanie, mie膰 na uwadze, 偶e zar贸wno decyzje biznesowe, jak i nasze indywidualne wybory maj膮 okre艣lone konsekwencje dla 艣rodowiska i nas samych b臋d膮cych jego cz臋艣ci膮.
殴谤贸诲艂补:
- Future of Synthetics,
- Strategia UE na rzecz zr贸wnowa偶onych wyrob贸w w艂贸kienniczych w obiegu zamkni臋tym
Autorka: dr Agata Rudnicka
Redakcja: