Japoni膮 interesuj臋 si臋 ju偶 od kilkunastu lat. Z pocz膮tku by艂a to fascynacja proz膮 i poezj膮, szeroko poj臋t膮 kultur膮 i folklorem, a sam膮 sztuk膮 鈥瀗a powa偶nie鈥� zacz臋艂am si臋 zajmowa膰 dopiero na studiach. W swojej pracy magisterskiej pisa艂am o tradycji i nowoczesno艣ci w japo艅skim rzemio艣le, przy okazji poruszaj膮c temat wzajemnego oddzia艂ywania na siebie sztuki Japonii i sztuki 艣wiata zachodniego. W ramach doktoratu postanowi艂am te w膮tki rozwin膮膰, skupiaj膮c si臋 jednak przede wszystkim na tym, co dzia艂o si臋 i dzieje si臋 nadal w Japonii oraz jak pewne wydarzenia, zmiany wp艂ywaj膮 na rozw贸j japo艅skiej my艣li projektowej.
- wyja艣nia doktorantka.
Kszta艂towanie si臋 鈥瀞tylu japo艅skiego鈥�
Od zako艅czenia okresu polityki izolacjonizmu w 1868 roku, przez czas reform Meiji, obie wojny 艣wiatowe, ekonomiczny Bubble Period w latach 80., a偶 do czas贸w wsp贸艂czesnych w Japonii wydarzy艂o si臋 naprawd臋 wiele. W艂a艣nie te przemiany 鈥� nie tylko stricte artystyczne czy estetyczne, ale i spo艂eczne, ekonomiczne, historyczne kszta艂towa艂y (i wci膮偶 kszta艂tuj膮) rozw贸j japo艅skiego rzemios艂a, a p贸藕niej r贸wnie偶 designu.
To, co dzi艣 nazywamy 鈥瀞tylem japo艅skim鈥� w szeroko poj臋tym wzornictwie to ciekawa mieszanka 鈥� wypadkowa wp艂yw贸w lokalnych i zagranicznych, tradycyjnego rzemios艂a i nowoczesnej my艣li technologicznej, pi臋kna i utylitarno艣ci. Granica pomi臋dzy rzemios艂em a designem jest niezwykle trudna do zarysowania.
鈥� dodaje Aleksandra Cie艣liczka.
Czym jest sztuka u偶ytkowa?
W kontek艣cie japo艅skiej my艣li projektowej badacze i kuratorzy sztuki zadaj膮 sobie pytania:
- Gdzie ko艅czy si臋 sztuka, a zaczyna zwyk艂y przedmiot?
- Czy taka granica w og贸le istnieje? Czy mo偶na j膮 ustali膰?
- Czy to jeszcze rzemios艂o, czy mo偶e ju偶 produkt?
Oczywi艣cie, s膮 to pytania w zasadzie bez jednoznacznej odpowiedzi.
Sztuka u偶ytkowa stanowi dla mnie ciekawy temat, bo w艂a艣ciwie balansuje na kraw臋dzi 鈥� 艂膮czy my艣l artystyczn膮 z zazwyczaj przyziemnym przeznaczeniem, aspekt wizualny z funkcjonalno艣ci膮. Ten rodzaj tw贸rczo艣ci odbieram jako bardzo ludzki, bliski cz艂owiekowi, troch臋 intuicyjny, ale nadal z艂o偶ony. Rzemios艂o w zasadzie cz臋sto funkcjonuje nieco poza g艂贸wnym nurtem historii sztuki, a w 艣wiadomo艣ci przeci臋tnego cz艂owieka rzadko w og贸le jest postrzegane jako dziedzina sztuki. Zauwa偶y艂am jednak, 偶e w ostatnich latach coraz cz臋艣ciej motyw wzornictwa powraca, nie tylko w publikacjach naukowych czy muzealnych wystawach, ale r贸wnie偶 w bardziej og贸lnych, spo艂ecznych dyskusjach, co bardzo cieszy.
Istota kontekstu
Nale偶y pami臋ta膰, 偶e w przypadku bada艅 nad sztuk膮 niezwykle istotn膮 rzecz膮 jest kontekst. O przyj臋tej przez siebie postawie badawczej nasza doktorantka opowiada w ten spos贸b.
T艂umaczy Aleksandra Cie艣liczka:
Staram si臋 zbudowa膰 szersz膮 perspektyw臋. Pozwala mi na to prze艣ledzenie i rozpatrzenie relacji, kt贸re zachodz膮 pomi臋dzy poszczeg贸lnymi dziedzinami 偶ycia a sztuk膮 u偶ytkow膮. Dzi臋ki temu cz臋sto odkrywam nieoczywiste korelacje. A warto zaznaczy膰, 偶e kiedy pisze si臋 o sztuce japo艅skiej, to nietrudno o pewne uproszczenia, dalsze utrwalanie uog贸lnionych, cz臋sto nieaktualnych ju偶 informacji czy wr臋cz stereotyp贸w. Istnieje zreszt膮 dzi艣 pewna tendencja do doszukiwania si臋 w japo艅skich produktach ponadczasowej, niematerialnej esencji tamtej kultury, co oczywi艣cie jest nadinterpretacj膮 鈥� do艣膰 cz臋sto zr臋cznie wykorzystywan膮 jako chwyt marketingowy. Na szcz臋艣cie w trakcie swoich poszukiwa艅 i kwerend natrafi艂am na wiele publikacji, artyku艂贸w oraz wystaw, kt贸re pomog艂y mi prze艂ama膰 schematy my艣lowe, pokaza艂y inn膮 perspektyw臋 i zupe艂nie 艣wie偶e spojrzenie.
Plany badawcze
Aleksandra Cie艣liczka rozplanowa艂a na najbli偶sze 4 lata doktoratu liczne kwerendy krajowe i zagraniczne oraz kilka wyjazd贸w 鈥� mi臋dzy innymi do Wielkiej Brytanii, gdzie znajduje si臋 jeden z najlepszych o艣rodk贸w zajmuj膮cych si臋 sztuk膮 i kultur膮 japo艅sk膮 鈥� Sainsbury Institute for the Study of Japanese Arts and Cultures, ale i oczywi艣cie do samej Japonii.
Podsumowuje laureatka:
Niestety, tak jak wielu innym m艂odym badaczom, pandemia i mnie pokrzy偶owa艂a plany. Czekaj膮c na popraw臋 sytuacji, staram si臋 wi臋c opracowywa膰 materia艂, korzystaj膮c ze zgromadzonej bibliografii, zasob贸w 藕r贸de艂 i baz internetowych, licznych artyku艂贸w czy wyk艂ad贸w zamieszczonych online. Uda艂o mi si臋 tak偶e wzi膮膰 udzia艂 w The Online Summer Programme in Japanese Cultural Studies organizowanym w艂a艣nie przez wspomniany wcze艣niej Sainsbury Institute, jak r贸wnie偶 w kilku konferencjach. Rozpocz臋艂am nauk臋 japo艅skiego na kursie j臋zykowym, a dodatkowo przez p贸艂 roku mia艂am te偶 okazj臋 sprawdzi膰 si臋 w roli nauczyciela historii sztuki w Liceum Plastycznym.
Granty IDUB U艁
Inicjatywa Doskona艂o艣ci 鈥� Uczelnia Badawcza U艁 to konkursy grantowe, w ramach kt贸rych Uniwersytet 艁贸dzki finansuje pomys艂y badawcze swoich naukowc贸w i doktorant贸w. Poprzez wspieranie ich w uprawianiu dobrej nauki uczelnia realizuje strategi臋 d膮偶enia do doskona艂o艣ci badawczej we wszystkich dziedzinach i dyscyplinach. Konkursy s艂u偶膮 tak偶e umi臋dzynarodowieniu - rozwijaniu i zacie艣nianiu wsp贸艂pracy uniwersytetu z badaczami z zagranicy. W ramach grant贸w skierowanych do naukowc贸w spoza uczelni do zespo艂u U艁 do艂膮czaj膮 do艣wiadczeni i m艂odzi badacze. Sprzyja to fuzji do艣wiadcze艅 i podnoszeniu potencja艂u naukowego uniwersytetu, wspiera nawi膮zywanie kontakt贸w i mobilno艣膰 pracownik贸w.
Granty s膮 finansowane w ramach zwi臋kszonej o 2% subwencji dla uczelni, kt贸re w 2019 roku przyst膮pi艂y do konkursu (IDUB). Uniwersytet 艁贸dzki b臋dzie otrzymywa艂 dodatkowe 艣rodki na badania naukowe do 2026 roku. Wewn臋trzne konkursy grantowe s膮 realizowane od 2020 roku.
Obecnie, w II edycji kwot膮 ponad 3 miliona z艂otych dofinansowano m艂odych, do艣wiadczonych badaczy oraz doktorant贸w w takich konkursach grantowych, jak: IDUB U艁 鈥濭ranty dla m艂odych i do艣wiadczonych badaczy鈥� oraz 鈥濪oktoranckie granty badawcze鈥�.
惭补迟别谤颈补艂: mgr Aleksandra Cie艣liczka, prof. Aneta Paw艂owska, Wydzia艂 Filozoficzno-Historyczny U艁
Redakcja: Mateusz Grabowski, Centrum Obs艂ugi Student贸w i Doktorant贸w