Turystyka jako cz臋艣膰 rzeczywisto艣ci spo艂ecznej
Turystyka jest zjawiskiem, kt贸re na co dzie艅 wydaje si臋 oczywiste. Wiemy, czym jest hotel, wycieczka, bilet lotniczy czy atrakcja turystyczna. Jednak z perspektywy filozofii nauki sprawa staje si臋 znacznie bardziej skomplikowana.
Nowa publikacja pt. 鈥淥ntology and Epistemology of Tourism. A Realist Approach鈥� autorstwa prof. Leszka Butowskiego z Instytutu Geografii Miast, Turyzmu i Geoinformacji Wydzia艂u Nauk Geograficznych Uniwersytetu 艁贸dzkiego przedstawia turystyk臋 jako obszar rzeczywisto艣ci spo艂ecznej, czyli rzeczywisto艣ci tworzonej i podtrzymywanej przez ludzi oraz ich wsp贸lne dzia艂ania, przekonania i zasady. Jej celem jest pokazanie, w jaki spos贸b powstaj膮 poszczeg贸lne 鈥瀍lementy鈥� 艣wiata turystyki oraz jakie relacje mi臋dzy nimi zachodz膮.
Jednym z najwa偶niejszych zagadnie艅 publikacji jest ontologia spo艂eczna. Jest to dziedzina filozofii zajmuj膮ca si臋 pytaniem, jakiego rodzaju byty istniej膮 w 艣wiecie spo艂ecznym i w jaki spos贸b powstaj膮.
Pomocne jest tutaj rozr贸偶nienie mi臋dzy przedmiotami fizycznymi a bytami, kt贸rych istnienie zale偶y od ludzkiej aktywno艣ci. Hotel jest budynkiem, ale jego funkcjonowanie jako hotelu wi膮偶e si臋 ju偶 z okre艣lonymi zasadami, umowami, oczekiwaniami spo艂ecznymi i uznaniem przez ludzi jego okre艣lonej roli. Podobnie bilet nie jest jedynie kawa艂kiem papieru lub zapisem elektronicznym, lecz posiada okre艣lony status, poniewa偶 spo艂ecze艅stwo przypisuje mu konkretn膮 funkcj臋.
Ksi膮偶ka wykorzystuje w tym celu koncepcje filozofa Johna Searle鈥檃, zw艂aszcza poj臋cia intencjonalno艣ci zbiorowej, funkcji statusowych i regu艂 konstytutywnych. Intencjonalno艣膰 zbiorowa oznacza wsp贸lne przekonania i zamiary ludzi, funkcja statusowa odnosi si臋 do funkcji nadawanej okre艣lonemu obiektowi lub dzia艂aniu przez spo艂ecze艅stwo, natomiast regu艂y konstytutywne okre艣laj膮, w jaki spos贸b okre艣lone dzia艂ania lub obiekty staj膮 si臋 tym, czym s膮 w 艣wiecie spo艂ecznym.
Nie tylko podr贸偶e, czyli z czego sk艂ada si臋 rzeczywisto艣膰 turystyczna?
Wspomniane podej艣cie pozwala spojrze膰 na turystyk臋 szerzej ni偶 tylko przez pryzmat przemieszczania si臋 ludzi. Tworz膮 j膮 nie tylko tury艣ci i miejsca odwiedzane przez nich, lecz tak偶e instytucje, organizacje, przepisy, normy spo艂eczne, praktyki oraz wsp贸lnie podzielane znaczenia.
To w艂a艣nie ich wzajemne powi膮zania tworz膮 rzeczywisto艣膰 turystyczn膮. Dzi臋ki takiej perspektywie mo偶na analizowa膰 mi臋dzy innymi to, dlaczego pewne miejsca staj膮 si臋 atrakcyjne turystycznie, jak powstaj膮 okre艣lone praktyki turystyczne oraz w jaki spos贸b spo艂ecze艅stwo nadaje znaczenie konkretnym obiektom czy miejscom.
Drugim filarem publikacji jest epistemologia, czyli filozoficzna refleksja nad wiedz膮: jej 藕r贸d艂ami, sposobami uzasadniania oraz granicami. W przypadku turystyki pytanie nie brzmi wi臋c tylko 鈥瀋o istnieje?鈥�, ale r贸wnie偶 鈥瀞k膮d wiemy, 偶e to istnieje i jak mo偶emy uzasadni膰 nasze twierdzenia na temat turystyki?鈥�.
Takie podej艣cie jest szczeg贸lnie istotne dla bada艅 naukowych, poniewa偶 turystyka jest przedmiotem zainteresowania wielu dziedzin, od geografii i socjologii po ekonomi臋, antropologi臋 czy nauki o zarz膮dzaniu.
Publikacja 艂膮czy oba podej艣cia, najpierw pyta o struktur臋 rzeczywisto艣ci turystycznej, a nast臋pnie o to, w jaki spos贸b mo偶na zdobywa膰 i uzasadnia膰 wiedz臋 na jej temat. Omawiane tutaj koncepcje s膮 ilustrowane przyk艂adami zwi膮zanymi z praktyk膮 turystyczn膮. Dzi臋ki temu skomplikowane poj臋cia ontologiczne i epistemologiczne mo偶na odnie艣膰 do rzeczywistych sytuacji i proces贸w zachodz膮cych w turystyce.
Ksi膮偶ka skierowana jest przede wszystkim do naukowc贸w, doktorant贸w i badaczy zajmuj膮cych si臋 turystyk膮, zw艂aszcza prowadz膮cych badania teoretyczne, koncepcyjne lub interdyscyplinarne. Mo偶e by膰 interesuj膮ca r贸wnie偶 dla przedstawicieli geografii spo艂ecznej, socjologii, ekonomii, antropologii i filozofii nauki.
殴r贸d艂o: Butowski, L. (2026). Ontology and epistemology of tourism: A realist approach. Routledge, p. 134.