Na pierwszy rzut oka mog艂o si臋 wydawa膰, 偶e zima wreszcie by艂a porz膮dna. By艂 przecie偶 mr贸z, by艂 艣nieg, miejscami przez d艂u偶szy czas utrzymywa艂a si臋 pokrywa 艣nie偶na. Intuicja podpowiada wi臋c prosty wniosek, 偶e skoro 艣niegu by艂o wi臋cej, to i wody powinno by膰 wi臋cej. Jednak, czy na pewno?
Fot. 1. Paruj膮ce pole w s艂oneczny ale mro藕ny dzie艅 (godz. 15.30)
Jak wyja艣nia dr Zbigniew Kaczkowski:
Fakt pojawienia si臋, a nast臋pnie utrzymywania si臋 przez jaki艣 okres pokrywy 艣nie偶nej sam z siebie nie oznacza, 偶e zaistniej膮 warunki do poprawy warunk贸w wodnych.
To oznacza, 偶e liczy si臋 nie sam widok bia艂ego krajobrazu, ale to, ile wody naprawd臋 by艂o w 艣niegu i czy ta woda mog艂a zasili膰 grunt. A z tym by艂o r贸偶nie. W okolicach 艁odzi 艣niegu nie spad艂o wyj膮tkowo du偶o, a do tego by艂 to 艣nieg 鈥瀞uchy鈥�, bardzo puszysty, zawieraj膮cy sporo powietrza i stosunkowo ma艂o wody.
Zaraz po pierwszym wi臋kszym opadzie 艣niegu przeprowadzi艂em obserwacj臋 na podstawie kt贸rej mog臋 stwierdzi膰, 偶e oko艂o 1100 ml 艣niegu po rozpuszczeniu prze艂o偶y艂o si臋 na 200 ml wody
鈥� m贸wi badacz.
Po p贸藕niejszej, lekkiej odwil偶y z bardziej wilgotnego i skompresowanego 艣niegu uda艂o si臋 uzyska膰 wi臋cej, bo oko艂o 340 ml, ale wci膮偶 nie by艂y to ilo艣ci, kt贸re mog艂yby odwr贸ci膰 wieloletni trend. Poza tym w wi臋kszo艣ci to by艂 ten sam 艣nieg, tylko lekko 鈥瀞pracowany鈥� przez pogod臋. Do tego doszed艂 jeszcze jeden problem 鈥� zamarzni臋ty grunt. Nawet gdy 艣nieg zacz膮艂 si臋 topi膰, woda tylko w ograniczonym stopniu mog艂a wsi膮ka膰 w ziemi臋, , gdy偶 grunt by艂 wci膮偶 zmro偶ony
鈥� podkre艣la dr Kaczkowski.
Cz臋艣膰 wody odp艂yn臋艂a wi臋c, zamiast wspom贸c odbudow臋 lokalnych zasob贸w. Nie pomaga艂y te偶 wiatr i s艂o艅ce. 艢nieg w otwartym terenie bywa艂 zwiewany z p贸l, a podczas s艂onecznych, mro藕nych dni intensywnie parowa艂. To dlatego tegoroczny zimowy krajobraz, cho膰 efektowny, nie b臋dzie oznacza艂 hydrologicznej ulgi.
Wniosek naukowca jest ostro偶ny:
Nie jestem przekonany, 偶e obserwowane dotychczas opady b臋d膮 czynnikiem zmieniaj膮cym wieloletnie niekorzystne trendy dotycz膮ce zmniejszania si臋 dyspozycyjnych zasob贸w wodnych鈥�
鈥� m贸wi i dodaje, 偶e o realnej poprawie b臋dzie mo偶na m贸wi膰 dopiero po analizie ca艂ego roku i danych z aparatury pomiarowej.
Fot. 2. Por贸wnanie ilo艣ci wody wytapiaj膮cej si臋 z oko艂o 1100 ml 鈥瀞uchego鈥� i 鈥瀖okrego鈥� 艣niegu
Czy zatem zn贸w grozi nam susza hydrologiczna?
W przypadku cz臋艣ci Polski, w szczeg贸lno艣ci jej centralnej cz臋艣ci, susza hydrologiczna si臋 nie sko艅czy
鈥� zaznacza dr Kaczkowski.
To zjawisko obecne od lat i nic nie wskazuje na to, by mia艂o ust膮pi膰 samo z siebie.
Czym jest susza hydrologiczna?
Po ludzku susza hydrologiczna oznacza d艂ugotrwa艂y niedob贸r wody w 艣rodowisku. Zaczyna si臋 zwykle od zbyt ma艂ych opad贸w, a potem przek艂ada si臋 na obni偶enie poziomu rzek, jezior i w贸d gruntowych.
Przyczyn膮 wyst臋powania jest d艂ugotrwale utrzymuj膮cy si臋 ujemny bilans wodny, tzn. wi臋cej wody z danego obszaru jest tracone ni偶 zyskiwane
鈥� wyja艣nia badacz.
Skutki odczuwaj膮 nie tylko rzeki i mokrad艂a, ale te偶 gleby oraz ro艣liny, kt贸re trac膮 dost臋p do wody. Brzmi to ma艂o 艣wi膮tecznie, ale w艂a艣nie dlatego lany poniedzia艂ek mo偶e dzi艣 wybrzmiewa膰 inaczej ni偶 dawniej.
Woda pozostaje symbolem 偶ycia, oczyszczenia i wiosennego odrodzenia, lecz coraz cz臋艣ciej staje si臋 te偶 przypomnieniem, 偶e nie jest zasobem oczywistym i niewyczerpanym.
Co mo偶emy zrobi膰?
Dr Kaczkowski odpowiada kr贸tko:
Przede wszystkim 偶y膰 m膮drzej.
Chodzi z jednej strony o ograniczanie dzia艂a艅, kt贸re zwi臋kszaj膮 emisj臋 gaz贸w cieplarnianych, z drugiej, o bardziej rozs膮dne gospodarowanie wod膮 wok贸艂 nas. A wi臋c zbieranie deszcz贸wki, zatrzymywanie wody tam, gdzie spada i niewypuszczanie jej od razu do kanalizacji.
Mo偶e wi臋c w tym roku lany poniedzia艂ek warto potraktowa膰 nie tylko jako tradycj臋, ale te偶 jako pretekst do refleksji. Bo nawet je艣li 艣wi膮tecznego oblewania raczej nam nie zabraknie, to pytanie o wod臋 w skali ca艂ego roku staje si臋 coraz mniej prasowym newsem, a coraz bardziej czynnikiem ryzyka w rozwoju naszego kraju.
Materia艂: dr Zbigniew Kaczkowski, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Zdj臋cia: dr Zbigniew Kaczkowski
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Centrum Komunikacji Marki
Grafika: Micha艂 Strzelec, Centrum Komunikacji Marki