Z inicjatywy Muzeum Miasta 艁odzi 2025 to Rok 艁odzianek Inicjatorek. Podsumowaniem roku b臋dzie wystawa w MM艁: 艁odzianki Inicjatorki. Ekspozycj臋 b臋dzie mo偶na zwiedza膰 od 26 listopada.
Wystawa 艁odzianki Inicjatorki jest pierwsz膮 tak obszern膮 prezentacj膮 kobiet, kt贸re wraz z rozwojem miasta i historycznymi przemianami tworzy艂y nowe, prekursorskie inicjatywy.
Muzeum Miasta 艁odzi w 50. rocznic臋 swojego istnienia i Roku 艁odzianek Inicjatorek pragnie przywr贸ci膰 nale偶ne im miejsce w zbiorowej pami臋ci. To one przeciera艂y szlaki, upominaj膮c si臋 o miejsce dla kobiet w 艣wiecie zarezerwowanym przez m臋偶czyzn. Musia艂y przy tym pokonywa膰 istniej膮ce bariery: stereotypy i ograniczenia prawne.
Niekt贸re z nich urodzi艂y si臋 w 艁odzi i by艂y jej nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 przez ca艂e 偶ycie. Inne przyby艂y do naszego miasta, wnosz膮c swoj膮 wiedz臋 i do艣wiadczenie. Wiele z nich opu艣ci艂o z czasem 艁贸d藕 鈥� ze wzgl臋d贸w osobistych lub z powodu zawirowa艅 historii. Niezale偶nie jednak od tego, jak d艂ugo tutaj mieszka艂y 鈥� ca艂e 偶ycie czy kilka lat 鈥� ich dzia艂ania kszta艂towa艂y nasze miasto.
Ekspozycja prezentuje biografie i tw贸rcze dokonania 艂odzianek, kt贸re inicjowa艂y, wytycza艂y nowe 艣cie偶ki, zmienia艂y, tworzy艂y oryginalne zjawiska, nurty, instytucje. Ich historia obejmuje r贸偶ne obszary 偶ycia spo艂ecznego, intelektualnego i kulturalnego. Ponad 120 postaci zosta艂o ukazanych w uj臋ciu chronologicznym i w podziale na cztery strefy czasowe. Odzwierciedlaj膮 one przemiany polityczne, kt贸re mia艂y wp艂yw na sytuacj臋 kobiet. Po okresie rozbioru Polski i gwa艂townego rozwoju 艁odzi przemys艂owej, o kt贸rym opowiada pierwsza cz臋艣ci wystawy, przychodzi czas pracy i rozwoju, ale tak偶e dalszej walki o prawa kobiet w niepodleg艂ej Polsce. Procesy te przerywa II wojna 艣wiatowa, kt贸ra jest punktem odniesienia do opowie艣ci o trzeciej strefie wystawy. Szczeg贸lne za艣 miejsce po艣wi臋cone jest roli 艁odzianek w tworzeniu miasta po 1945 roku 鈥� o tym okresie m贸wi strefa czwarta.
O bohaterkach wystawy opowiadaj膮 obiekty, dokumenty, dzie艂a sztuki, a tak偶e kr贸tkie biogramy, kt贸rych celem jest ukazanie ich najistotniejszych dokona艅. Ka偶da z pokazanych lub wymienionych postaci nie tylko reprezentuje swoj膮 epok臋, ale mo偶e sta膰 si臋 inspiracj膮 dla os贸b 偶yj膮cych wsp贸艂cze艣nie.
W gronie bohaterek wystawy znalaz艂o si臋 r贸wnie偶 wiele kobiet zwi膮zanych z Uniwersytetem 艁贸dzkim 鈥� zar贸wno jego absolwentek, jak i profesorek. To m.in.:
- prof. Marta Kolanowska 鈥� Biolo偶ka profesorka, specjalizuj膮ca si臋 w badaniu storczyk贸w tropikalnych. Odkry艂a ponad czterysta nowych gatunk贸w orchidei, a jeden z nich zosta艂 nazwany na cze艣膰 Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
- dr hab. Izabela Desperak 鈥� Socjolo偶ka, dzia艂aczka spo艂eczna. Zwi膮zana z Uniwersytetem 艁贸dzkim. Inicjatorka corocznych 艂贸dzkich Manif, czyli demonstracji ulicznych w obronie praw kobiet, kt贸re od ponad 20 lat odbywaj膮 si臋 z okazji 艣wi臋ta 8 marca
- prof. Marta Sikorska 鈥� Historyczka, profesorka. Zwi膮zana z Uniwersytetem 艁贸dzkim. Prekursorka bada艅 nad dziejami 艁odzianek.
- dr Ma艂gorzata Kostrzy艅ska 鈥� Pedago偶ka zwi膮zana z Uniwersytetem 艁贸dzkim. Prac臋 naukow膮 艂膮czy z zaanga偶owaniem spo艂ecznym, dzia艂aj膮c na rzecz rozwi膮zywania problem贸w bezdomno艣ci i wykluczenia.
- prof. Wielis艂awa Warzywoda-Kruszy艅ska 鈥� Socjolo偶ka, profesorka zwi膮zana z Uniwersytetem 艁贸dzkim. Po transformacji ustrojowej w Polsce zapocz膮tkowa艂a badania nad ub贸stwem w 艁odzi, kt贸re sta艂y si臋 wzorem dla innych o艣rodk贸w naukowych
W艣r贸d bohaterek wystawy znalaz艂y si臋 r贸wnie偶 historyczne postacie zwi膮zane z Uniwersytetem 艁贸dzkim: Helena Radli艅ska (1879-1954), Natalia G膮siorowska-Grabowska (1881-1964), Anna Chrz膮szczewska (1889-1988), Helena Wi臋ckowska (1897-1984), Kazimiera Zawistowicz-Adamska (1897-1984), Janina Kotarbi艅ska (Dina Sztejnbarg-Kami艅ska) (1901-1997), Gryzelda Missalowa (1901-1978), Stefania Skwarczy艅ska (1902-1988), Antonina K艂oskowska (1919-2001), Lucyna Fagasiewicz (1920-2003), Ija Lazari-Paw艂owska (1921-1994) - kobiety, kt贸re kszta艂towa艂y fundamenty 艂贸dzkiej nauki i 偶ycia akademickiego, wsp贸艂tworz膮c tradycj臋 humanistyki, edukacji i etyki na Uniwersytecie 艁贸dzkim.
Obecno艣膰 naszych naukowczy艅 i absolwentek w艣r贸d 鈥炁乷dzianek Inicjatorek鈥� pokazuje, 偶e Uniwersytet 艁贸dzki odgrywa艂 i wci膮偶 odgrywa kluczow膮 rol臋 w kszta艂towaniu postaw obywatelskich, wspieraniu odwagi intelektualnej i promowaniu r贸wno艣ci. To w艂a艣nie z tego 艣rodowiska wywodzi si臋 wiele kobiet, kt贸re zmienia艂y 艁贸d藕 鈥� i kt贸re nadal j膮 inspiruj膮.
Wystaw臋 b臋dzie mo偶na zwiedza膰 w siedzibie g艂贸wnej Muzeum przy ulicy Ogrodowej 15 do 31 maja 2026 roku.
Tekst: Muzeum Miasta 艁odzi, redakcja: Magdalena Paszko, Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni
Grafiki: Muzeum Miasta 艁odzi