Cieszy膰 si臋 tylko wypada, 偶e to nie ostatnie wydarzenie nawi膮zuj膮ce do dorobku i czas贸w Redaktora z Maisons-Lafitte oraz jego Instytutu Literackiego. Organizatorzy ju偶 my艣l膮 o kolejnych.
Nie ma nic bardziej naturalnego w 偶yciu uniwersytetu, jak spotkania intelektualist贸w, kt贸rzy niezale偶nie od 艣wiatopogl膮du, 偶yciowych do艣wiadcze艅 lub postaw badawczych pragn膮 wsp贸lnie pochyli膰 si臋 nad intryguj膮cych ich problemem. S膮 one tym bardziej po偶膮dane, gdy w przestrzeni publicznej pojawiaj膮 si臋 teorie 艣wiadomie abstrahuj膮ce od dotychczasowych ustale艅 badaczy, formu艂owane dla osi膮gni臋cia bie偶膮cych cel贸w politycznych lub inspirowane modnymi ideologiami
鈥� m贸wi o idei oraz specyfice debat o Polsce Ludowej ich pomys艂odawca i organizator prof. dr hab. S艂awomir Nowinowski, kierownik Centrum Jerzego Giedroycia U艁.
Humanista w PRL
Prof. Nowinowski uroczy艣cie rozpocz膮艂 debaty, witaj膮c go艣ci tych niezwyk艂ych spotka艅 z histori膮 PRL w uniwersyteckim Pa艂acu Biedermanna. Na wst臋pie odby艂a si臋 prezentacja monografii socjolog Gra偶yny Pomian (1934鈥�2019) 鈥濨ierut i jego partia鈥�. Ksi膮偶k臋 po艣wi臋con膮 pocz膮tkom PRL przedstawi艂a prof. Iwona Hofman, medioznawca, kierownik Pracowni Bada艅 nad Instytutem Literackim w Pary偶u (UMCS w Lublinie); przybli偶y艂a te偶 sylwetk臋 autorki.
Nast臋pnie rozmow臋 z prof. Krzysztofem Pomianem 鈥� filozofem i historykiem, badaczem dorobku Instytutu Literackiego, bliskim wsp贸艂pracownikiem Jerzego Giedroycia, doktorem honoris causa U艁, poprowadzi艂 prof. Rafa艂 Stobiecki (Instytut Historii U艁, Centrum Jerzego Giedroycia).
Dysputa obu naukowc贸w, a w zasadzie skrz膮ce si臋 od anegdot i pe艂ne fakt贸w oraz ludzi wspomnienia Krzysztofa Pomiana dotyczy艂y sytuacji humanisty w Polsce Ludowej w najbardziej podstawowych przejawach 鈥� swobody funkcjonowania naukowca w totalitarnym systemie, 贸wczesnych zarobk贸w w polskiej nauce, form 偶ycia towarzyskiego czy nawet sposob贸w sp臋dzania wakacji.
Prof. Pomian m贸wi艂 te偶 o swej 贸wczesnej fascynacji w filozofii my艣l膮 Leszka Ko艂akowskiego i pracami Bronis艂awa Baczki, a w historii 鈥� Fernanda Braudela. Wskazywa艂 obszary obu tych nauk niepodlegaj膮ce opresji ze strony 贸wczesnego aparatu w艂adzy (np. polska mediewistyka na europejskim, a nawet 艣wiatowym poziomie), odnosi艂 si臋 do wybitnych osi膮gni臋膰 贸wczesnej polskiej socjologii (Stanis艂aw Ossowski) i historii (Witold Kula).
Warto zaznaczy膰, 偶e publikacja ksi膮偶ki Gra偶yny Pomian stanowi艂a impuls do zorganizowana debaty, jednak pomys艂 ten dojrzewa艂 ju偶 wcze艣niej, w zwi膮zku z tym, 偶e jeste艣my obecnie 艣wiadkami nowej fali bada艅 nad Polsk膮 Ludow膮, w kt贸rej wiod膮c膮 rol臋 odgrywaj膮 nie historycy, a przedstawiciele innych dyscyplin naukowych urodzeni po 1989 roku
鈥� dodaje prof. S艂awomir Nowinowski.
Spory o projekt modernizacyjny 鈥濸olska Ludowa鈥�
Drugi dzie艅 debat o Polsce Ludowej odbywaj膮cy si臋 na Wydziale Filozoficzno-Historycznym U艁 rozpocz膮艂 si臋 panelem z udzia艂em naukowc贸w m艂odszego pokolenia na temat 鈥濸ostawy spo艂eczne wobec projektu modernizacji Polska Ludowa鈥�. W pasjonuj膮cej, acz niewolonej od r贸偶nicy zda艅 dyskusji na temat znaczenia PRL-owskiej modernizacji dla poszczeg贸lnych grup spo艂ecznych, jej ocen i efekt贸w uczestniczyli prof. Marcin Zaremba (Wydzia艂 Historii UW), dr Magda Szcze艣niak (Instytut Kultury Polskiej UW), dr Andrzej Czy偶ewski (ISP PAN, Centrum Jerzego Giedroycia) i dr Jan Olaszek (ISP PAN, IPN, Centrum Jerzego Giedroycia).
Analizom postaw polskiego spo艂ecze艅stwa wobec projektu modernizacji (w sferze gospodarki, poziomu 偶ycia, z uwzgl臋dnieniem religijno艣ci i ksenofobii Polak贸w), a zarazem argumentacji naukowc贸w prezentuj膮cych czasami bardzo odmienne spojrzenie na t臋 kwesti臋, przys艂uchiwa艂a si臋 publiczno艣膰 w szczelnie wype艂nionej sali Rady Wydzia艂u Fil-Hist U艁.
Cykl debat o Polsce Ludowej nie mia艂 na celu podsumowania tocz膮cego si臋 sporu o sens i znaczenie 45 lat rz膮d贸w komunist贸w nad Wis艂膮. Zmierza艂 do sprowadzenia tego sporu na grunt naukowy, przypomnia艂 o regu艂ach, wed艂ug kt贸rych nie tylko mo偶na, ale nale偶y go toczy膰: uwa偶nie ws艂uchuj膮c si臋 w argumenty adwersarzy, nie wyolbrzymiaj膮c ani te偶 nie zamazuj膮c r贸偶nicy stanowisk, a nade wszystko twardo trzymaj膮c si臋 reali贸w
鈥� t艂umaczy prof. S艂awomir Nowinowski.
Miejsce PRL w dziejach Polski 鈥� naukowo i z autopsji
Zwie艅czeniem cyklu debat by艂 panel na temat miejsca PRL w dziejach Polski z udzia艂em wybitnych historyk贸w i 艣wiadk贸w historii. Brali w nim udzia艂:
- prof. Andrzej Friszke (ISP PAN) 鈥� historyk, kt贸rego prace po艣wi臋cone historii Polski Ludowej oraz polskiej emigracji niepodleg艂o艣ciowej s膮 podstawow膮 lektur膮 dla badaczy tej epoki, wyk艂adowca Collegium Civitas, cz艂onek-korespondent PAN i PAU, cz艂onek kolegium historyczno-programowego ECS. Jest laureatem przyznawanej przez U艁 Nagrody im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego.
- prof. Dariusz Gawin (IFiS PAN) 鈥� historyk idei i filozof, badacz zwi膮zk贸w mi臋dzy polityk膮 a literatur膮 polska oraz my艣li spo艂ecznej w dobie PRL, wicedyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego
- Adam Michnik 鈥� redaktor naczelny 鈥濭azety Wyborczej鈥�, historyk i eseista, cz艂onek opozycji demokratycznej od lat sze艣膰dziesi膮tych XX w., wielokrotnie wi臋ziony za swoj膮 dzia艂alno艣膰
- prof. Robert Traba (ISP PAN) 鈥� badacz dziej贸w Europy 艢rodkowo-Wschodniej i pogranicza polsko-niemieckiego, wsp贸艂za艂o偶yciel Stowarzyszenia 鈥濨orussia鈥�, wieloletni dyrektor Centrum Bada艅 Historycznych PAN w Berlinie.
Uczestnicy tej cz臋艣ci debat pr贸bowali okre艣li膰 swe postawy wobec PRL 鈥� w perspektywie osobistej i szerszej, z pozycji naukowca-historyka. Wszyscy bowiem do艣wiadczyli PRL-u z jego opresjami, upokorzeniami i u艂omno艣ciami, cho膰 r贸偶ni膮 si臋 pokoleniowo. Z pozycji wsp贸艂czesnych starali si臋 te偶 odpowiedzie膰 na w pewnym sensie kluczowe pytanie: 鈥濩zy PRL by艂o to jeszcze Pa艅stwo Polskie鈥�? zadane przez prof. S艂awomira Nowinowskiego prowadz膮cego dyskusj臋. Odpowiedzi by艂y r贸偶ne. Prof. Robert Traba: PRL to pa艅stwo o ograniczonej suwerenno艣ci. Red. Adam Michnik: Pa艅stwo Polskie mo偶e by膰 urz膮dzone przez bardzo z艂ych ludzi, ale wci膮偶 pozostaje Polsk膮. Prof. Andrzej Friszke: uwa偶am podobnie jak Adam, ale my艣l臋, 偶e dzi艣 powinni艣my by膰 pe艂ni pokory wobec rozumienia swej sytuacji przez ludzi tamtych czas贸w.
Je偶eli za艣 chodzi o pami臋膰 o PRL-u, silnie wybrzmia艂 g艂os prof. Friszke postuluj膮cego odej艣cie od sztywnych i pryncypialnych ocen historycznych tego okresu i bardziej empatyczne podej艣cie do przesz艂o艣ci z uwzgl臋dnieniem granic i mo偶liwo艣ci wybor贸w 贸wczesnych Polak贸w.
Obecno艣膰 tak wybitnych znawc贸w meandr贸w dziej贸w Polski Ludowej sprawi艂a, 偶e dyskusja (cho膰 momentami bardzo specjalistyczna) by艂a wr臋cz pasjonuj膮ca, niepozbawiona przy tym walor贸w literackich oraz humoru wysokiej pr贸by. Nale偶y mie膰 nadziej臋, 偶e zarysowane podczas niej interpretacje rych艂o doczekaj膮 si臋 rozwini臋cia w formie ksi膮偶ek i artyku艂贸w, a rozbite mity przestan膮 wreszcie pokutowa膰 na kartach podr臋cznik贸w, jak r贸wnie偶 na ekranach telewizor贸w
鈥� podsumowuje cykl debat o Polsce Ludowej prof. S艂awomir Nowinowski z Centrum Jerzego Giedroycia U艁.
惭补迟别谤颈补艂: Centrum Jerzego Giedroycia U艁
Tekst i redakcja: Marcin Kowalczyk (Centrum Komunikacji i PR U艁)
窜诲箩臋肠颈补: Mateusz Kowalski ()
Wideo: Adam Wr贸bel i Maciej Fornal (CKiPR U艁)