To jest tydzie艅 takiej 艣wiadomo艣ci spo艂ecznej na temat problemu, kt贸ry jest aktualny, ale nie do ko艅ca jeszcze dostrzegalny przez spo艂ecze艅stwo, ale te偶 przez naszych decydent贸w
鈥� m贸wi prof. Edyta Reszka z Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Problemem jest tak zwany smog 艣wietlny, czyli zanieczyszczenie 艣wiat艂em. Wida膰 go szczeg贸lnie w miastach nad ulicami, reklamami, biurowcami, parkingami. Noc przestaje by膰 noc膮, bo wsz臋dzie co艣 艣wieci, mruga, odbija si臋 od szyb i rozlewa po niebie jasn膮 po艣wiat膮. To dlatego w wielu miejscach coraz trudniej zobaczy膰 gwiazdy, a Droga Mleczna dla wielu os贸b staje si臋 czym艣 znanym bardziej z fotografii ni偶 z w艂asnego do艣wiadczenia.
Sprawa jednak nie dotyczy wy艂膮cznie astronomii. Chodzi tak偶e o zdrowie. Nasz organizm lubi rytm, a rytm jest procesem uwarunkowanym biologicznie. Dzie艅 jest do dzia艂ania, noc do wyciszenia. Sztuczne 艣wiat艂o ten rytm rozregulowuje, zw艂aszcza gdy zawiera du偶o niebieskiej sk艂adowej, typowej dla nowoczesnego o艣wietlenia LED.
Wieczorem i w nocy dzia艂a na nas pobudzaj膮co, zmienia, modyfikuje nasz rytm oko艂odobowy
鈥� wyja艣nia profesor. I dodaje, 偶e skutki s膮 bardzo szybko zauwa偶alne:
To jest problem z zasypianiem, problem ze snem.
W praktyce oznacza to, 偶e nawet kiedy jeste艣my zm臋czeni, organizm dostaje myl膮cy sygna艂 pt.: 鈥瀓eszcze nie pora spa膰鈥�, a nocne przebudzenia i kontakt ze 艣wiat艂em tylko ten problem pog艂臋biaj膮.
Nara偶enie na 艣wiat艂o powoduje hamowanie tej syntezy
鈥� m贸wi prof. Reszka o melatoninie, czyli hormonie wydzielanym noc膮. To w艂a艣nie dlatego tak wa偶ne jest, by sypialnia by艂a naprawd臋 ciemna.
Jeszcze trudniej broni膰 si臋 przed 艣wiat艂em na zewn膮trz. Uliczne lampy, pod艣wietlane reklamy i rozja艣nione budynki wp艂ywaj膮 nie tylko na ludzi, ale i na ca艂e ekosystemy. Zw艂aszcza na zwierz臋ta nocne, dla kt贸rych ciemno艣膰 nie jest brakiem 艣wiat艂a, tylko warunkiem 偶ycia.
Profesor przypomina znany przyk艂ad 偶贸艂wi, kt贸re wychodz膮 noc膮, by sk艂ada膰 jaja. Zbyt jasne otoczenie zaburza ich naturalne zachowanie. Ale podobnych historii jest wi臋cej. Dotycz膮 tak偶e ptak贸w.
Ptaki s膮 zwabione w艂a艣nie tym 艣wiat艂em
鈥� m贸wi badaczka, przywo艂uj膮c przyk艂ad dw贸ch silnych snop贸w 艣wiat艂a uruchamianych podczas rocznicowych obchod贸w 11 wrze艣nia w Nowym Jorku.
Dla migruj膮cych ptak贸w takie 艣wietlne kolumny staj膮 si臋 pu艂apk膮. Zwierz臋ta trac膮 orientacj臋, kr膮偶膮, zderzaj膮 si臋 z budynkami, marnuj膮 energi臋 potrzebn膮 do dalszej drogi.
艢wiat艂o wp艂ywa te偶 po艣rednio na ro艣liny i plony, bo zaburza 偶ycie owad贸w. A kiedy chwiejny staje si臋 rytm owad贸w, chwia膰 zaczyna si臋 co艣 znacznie wi臋kszego.
Czy da si臋 z tym co艣 zrobi膰?
Tak 鈥� i wcale nie trzeba pogr膮偶a膰 miast w ciemno艣ci. Chodzi raczej o rozs膮dne u偶ywanie 艣wiat艂a. Tam, gdzie jest potrzebne, tylko wtedy, kiedy jest potrzebne i tak, by 艣wieci艂o w d贸艂, a nie w niebo i w okna mieszka艅.
Najwa偶niejsze jest to, 偶eby o艣wietlenie zewn臋trzne by艂o celowe, czyli rzeczywi艣cie tam, gdzie jest konieczne
鈥� podkre艣la prof. Reszka. Jak t艂umaczy, znaczenie ma te偶 mniejsze nat臋偶enie 艣wiat艂a, stosowanie czasowych wy艂膮cznik贸w oraz wybieranie cieplejszej barwy.
Tydzie艅 Ciemnego Nieba ma wi臋c bardzo prosty sens. Ma nauczy膰 nas, 偶e 艣wiat艂o nie zawsze znaczy post臋p, a ciemno艣膰 nie zawsze jest czym艣 z艂ym. Czasem w艂a艣nie ciemno艣膰 okazuje si臋 warunkiem zdrowego snu, bezpiecznej migracji ptak贸w i zwyczajnego do艣wiadczenia nocy.
Najwa偶niejsze jest w艂a艣nie u艣wiadomienie sobie tego problemu nie tylko je艣li chodzi o nas ludzi, ale te偶 inne ekosystemy
鈥� m贸wi badaczka.
Noc to nie tylko t艂o dla miasta. To osobny 艣wiat. Cichszy, delikatniejszy i coraz bardziej wypierany przez bia艂膮 po艣wiat臋 lamp. Tydzie艅 Ciemnego Nieba przypomina, 偶e warto go jeszcze ocali膰 鈥� dla przyrody, dla zdrowia i dla tych wszystkich chwil, kiedy cz艂owiek podnosi g艂ow臋 i naprawd臋 widzi niebo. Zach臋camy wi臋c i Was, aby艣cie zgasili w tym tygodniu 艣wiat艂o i z podniesion膮 g艂ow膮 obserwowali niebo (o ile jeszcze przez smog 艣wietlny dostrze偶ecie gwiazdy).
Fundacja Light Pollution Think Thank organizuje seri臋 tygodniowych, wieczornych webinar贸w (start z zachodem s艂o艅ca) z okazji
Materia艂: Prof. Edyta Reszka, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Centrum Komunikacji Marki U艁