Sensacyjne odkrycie mo偶e sta膰 si臋 podstaw膮 do kolejnych bada艅, kt贸re by膰 mo偶e odpowiedz膮 na pytanie: sk膮d w centralnej Polsce wzi臋li si臋 wikingowie?
Sk膮d pomys艂 na badania w tej cz臋艣ci Polski?
Nasz o艣rodek zajmuje si臋 przede wszystkim badaniami szkielet贸w reprezentuj膮cych dawne populacje ludzkie z terenu Kujaw - 尘贸飞颈 dr Paulina Bor贸wka z Katedry Antropologii Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁. 鈥� Kujawy dostarczy艂y nam wielu bardzo ciekawych danych badawczych wskazuj膮cych na ci膮g艂o艣膰 osadnicz膮 i stanowi膮cych dobry uk艂ad odniesienia dla ca艂ej Polski Centralnej 鈥� dodaje prof. Wies艂aw Lorkiewicz z tej samej katedry. Natomiast Lutomiersk zawsze budzi艂 nasze zainteresowanie, a okazj膮 do si臋gni臋cia do tych poch贸wk贸w by艂a powt贸rna analiza materia艂贸w archeologicznych z tego stanowiska dokonana przez prof. Ryszarda Grygiela przedstawiona w jego znakomitym opracowaniu na temat wczesno艣redniowiecznych o艣rodk贸w pa艅stwa wczesnopiastowskiego w tej cz臋艣ci Polski.
Fal osadnictwa grup ludno艣ci skandynawskiej w Polsce w okresie okre艣lanym jako epoka wiking贸w by艂o wiele, ale to pierwsze odkryte 艣lady w tej cz臋艣ci kraju 鈥�
尘贸飞颈 dr Bor贸wka
Najwa偶niejsza zagadka dotyczy tego, jak ci osadnicy tutaj dotarli i moim zadaniem jest j膮 rozwi膮za膰, nie na podstawie po艣rednich danych archeologicznych, lecz genetycznych. Zaj臋艂am si臋 tym w mojej pracy doktorskiej, 艂膮cz膮c dost臋pne obecnie informacje na temat cmentarzyska lutomierskiego i wyniki naszych bada艅.
Dla mi艂o艣nik贸w historii wczesnego 艣redniowiecza Lutomiersk to jedno z najwa偶niejszych stanowisk na archeologicznej mapie Polski 艢rodkowej. Znajduje si臋 tu cmentarzysko z pierwszej po艂owy XI w., na kt贸rym ju偶 w latach czterdziestych XX w. odkryto poch贸wki r贸偶ni膮ce si臋 form膮 grobu i wyposa偶eniem od innych, charakterystycznych dla tego regionu kraju. 鈥� Cmentarzysko w Lutomiersku jest g艂贸wnie, jak to si臋 okre艣la w archeologii, cmentarzyskiem szkieletowym, na kt贸rym chowano zw艂oki zmar艂ych nieskremowane. Odkryto je przypadkiem pod koniec II Wojny 艢wiatowej
飞测箩补艣苍颈补 dr Bor贸wka
Po wojnie badania na tym terenie rozpocz臋li archeolodzy 艂贸dzcy pod kierunkiem prof. Konrada Ja偶d偶ewskiego. 鈥� W贸wczas okaza艂o si臋, 偶e groby s膮 bogato wyposa偶one w r贸偶nego rodzaju importy, najpewniej pochodzenia skandynawsko-ruskiego
尘贸飞颈 dr Bor贸wka
By艂o to pierwsze tego typu stanowisko archeologiczne w tej cz臋艣ci Polski, kt贸re interpretowano, jako bezpo艣redni dow贸d bytno艣ci Skandynaw贸w (a konkretnie Wareg贸w, czyli Skandynaw贸w, kt贸rzy osiedlili si臋 na terenach p贸藕niejszej Rusi Kijowskiej) w pa艅stwie pierwszych Piast贸w.
O wikingach w Polsce i roli, jak膮 mieliby odegra膰 w powstaniu Pa艅stwa Polskiego, czyli Pa艅stwa Pierwszych Piast贸w, 尘贸飞颈 si臋 od ponad stu lat
wspomina prof. Lorkiewicz
W Polsce jest wi臋cej stanowisk archeologicznych, kt贸re mo偶na powi膮za膰 z grupami ludno艣ci skandynawskiej w Pa艅stwie Pierwszych Piast贸w, jednak na tak膮 skal臋, zbadaniem ca艂ego cmentarzyska, wszystko zacz臋艂o si臋 pod 艁odzi膮, od Lutomierska.
Badania zespo艂u prof. Ja偶d偶ewskiego zako艅czy艂y si臋 na pocz膮tku lat 50. XX w. a materia艂y archeologiczne i szcz膮tki kostne odkryte na lutomierskim cmentarzysku trafi艂y do nowopowsta艂ego Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w 艁odzi. Wst臋pnego opracowania zachowanych szcz膮tk贸w ludzkich szkielet贸w dokonano w latach 70. XX w. Nic nie wskazywa艂o jednak na to, 偶e naukowcom uda si臋 z nich wyczyta膰 cokolwiek wi臋cej.
Szcz膮tki kostne by艂y bardzo 藕le zachowane ze wzgl臋du na niesprzyjaj膮ce warunki pod艂o偶a w tym rejonie
尘贸飞颈 prof. Lorkiewicz
Sam kilkana艣cie lat temu, gdy zacz臋li艣my si臋 interesowa膰 badaniami aDNA, wyrazi艂em opini臋, 偶e ze wzgl臋du na z艂y stan zachowania nie da si臋 przeprowadzi膰 ich bada艅 genetycznych. Na szcz臋艣cie w nauce nigdy nie nale偶y 尘贸飞颈膰 鈥瀗igdy鈥�.
W ci膮gu kilkunastu lat post臋p w bada艅 laboratoryjnych w zakresie izolacji i analizy DNA okaza艂 si臋 na tyle du偶y, 偶e uda艂o si臋 przeprowadzi膰 badania. 鈥� Uzyskali艣my dofinansowanie w projekcie unijnym EASI Genomics, dzi臋ki kt贸remu nasze pr贸bki przew臋drowa艂y przez kilka laboratori贸w, tak偶e zagranicznych
尘贸飞颈 dr Bor贸wka
W ten spos贸b ze szcz膮tk贸w kostnych pozyskali艣my DNA i znacz膮co zbli偶yli艣my si臋 do rozwi膮zania zagadki. Po kilku latach wyt臋偶onej pracy 艂贸dzkim naukowcom uda艂o si臋 uzyska膰 pierwsze wyniki, kt贸re pozwoli艂y na analiz臋 DNA szcz膮tk贸w pochowanych na lutomierskim cmentarzysku. 鈥� Okaza艂o si臋, 偶e osoby pochowane na tym cmentarzysku s膮 na tyle zr贸偶nicowane genetycznie, 偶e musia艂y pochodzi膰 z r贸偶nych populacj
飞测箩补艣苍颈补 dr Bor贸wka
Znajdowa艂y si臋 tu poch贸wki os贸b pochodzenia skandynawskiego, s艂owia艅skiego (lokalnego), a tak偶e osoby, kt贸re by艂y pochodzenia mieszanego w stosunku do obu tych grup. W badaniach wykorzystano ko艣ci z r贸偶nych cz臋艣ci cmentarzyska, zar贸wno z jego g艂贸wnej alei, gdzie z pewno艣ci膮 chowano osoby szczeg贸lnie wa偶ne dla spo艂eczno艣ci, jak i z obrze偶y nekropolii. 鈥濻kandynawskie DNA鈥� znaleziono w r贸偶nych miejscach cmentarzyska, co wskazuje, 偶e osoby o takim pochodzeniu pe艂ni艂y zr贸偶nicowane role spo艂eczne, a tak偶e, 偶e przebywali na tym terenie do艣膰 d艂ugo, by ich szcz膮tki znalaz艂y si臋 zar贸wno w starszej, jak i m艂odszych cz臋艣ciach nekropolii. 鈥� Cmentarzysko nie by艂o u偶ytkowane tylko w jednym punkcie czasowym, z biegiem lat dodawano poch贸wki zar贸wno w g艂贸wnej alei, jak i na obrze偶ach 鈥� 飞测箩补艣苍颈补 dr Bor贸wka. 鈥� Stara艂am si臋 tak wybiera膰 pr贸bki do analizy z fragment贸w dost臋pnych szkielet贸w, by jak najlepiej oddawa艂y to zr贸偶nicowanie.
Sk膮d wiadomo, 偶e odnalezione w Lutomiersku szcz膮tki nale偶a艂y do os贸b wywodz膮cych si臋 ze Skandynawii (鈥瀢iking贸w鈥�)?
Do analizy genetycznej wykorzystali艣my dane por贸wnawcze dla wybranych szkielet贸w z innych nekropolii z terenu Polski i innych kraj贸w Europy, co, do kt贸rych mamy pewno艣膰, 偶e s膮 to szcz膮tki ludzi pochodz膮cych z populacji skandynawskich. Chodzi mi臋dzy innymi o stanowisko archeologiczne w Ciep艂em w powiecie tczewskim
飞测箩补艣苍颈补 dr Bor贸wka
Ale brali艣my tak偶e pod uwag臋 badania materia艂贸w szkieletowych, kt贸re zosta艂y opublikowane kilka lat wcze艣niej w pracy Margaryana, czyli w obszernym opracowaniu archeogenetycznym obejmuj膮cym najciekawsze poch贸wki wiki艅skie z terenu ca艂ej Europy.
Jakie znaczenie maj膮 te badania dla wsp贸艂czesnej nauki?
Archeolodzy patrz膮cy na wydobyte z poch贸wk贸w artefakty miewaj膮 r贸偶ne zdania na temat ich pochodzenia
飞测箩补艣苍颈补 prof. Lorkiewicz
Badania genetyczne pozwalaj膮 nam dobitnie stwierdzi膰, 偶e mamy tu do czynienia zar贸wno z ludno艣ci膮 allochtoniczn膮 jak i autochtoniczn膮, kt贸ra przejmowa艂a najwyra藕niej atrakcyjne dla niej w tym czasie wzorce kulturowe.
Badania genetyczne szcz膮tk贸w z cmentarzyska w Lutomiersku jednoznacznie potwierdzi艂y zwi膮zki biologiczne cz臋艣ci os贸b z odkrytych tu poch贸wk贸w z populacj膮 skandynawsk膮, co jest bardzo istotnym wynikiem bior膮c pod uwag臋 o偶ywion膮 dyskusj臋 mi臋dzy archeologami na temat pochodzenia i zwi膮zk贸w kulturowych zabytk贸w odkrywanych na takich cmentarzyskach jak m.in. Lutomiersk. Czy jednak przybli偶aj膮 nas do rozwi膮zania zagadki, sk膮d wzi臋li si臋 鈥瀢ikingowie鈥� w centralnej Polsce?
Oczywi艣cie, wspaniale jest wiedzie膰 co艣 na pewno, a to przecie偶 nie koniec bada艅
zapewnia dr Bor贸wka
Mamy w planach kilka kolejnych analiz, kt贸re mog膮 rzuci膰 jeszcze wi臋cej 艣wiat艂a na dotychczasowe obserwacje. Pomocne by艂y by r贸wnie偶 badania izotopowe, kt贸re pomog艂yby potwierdzi膰, lub odrzuci膰 niekt贸re teorie na temat bezpo艣redniego pochodzenia geograficznego os贸b, od kt贸rych pochodz膮 badane ko艣ci. Ponadto technologia bada艅 ci膮gle si臋 rozwija i kto wie, co uda si臋 wyczyta膰 ze szcz膮tk贸w za kolejne kilka, kilkana艣cie czy kilkadziesi膮t lat.