Drzewa w mie艣cie to lepsza jako艣膰 偶ycia 鈥� 艣rodowiskowe i spo艂eczne znaczenie drzew
Drzewa dostarczaj膮 wiele korzy艣ci mieszka艅com miast. Mo偶na je skwalifikowa膰 w grupy us艂ug ekosystem贸w, do kt贸rych zaliczamy funkcje:
- 窜补辞辫补迟谤耻箩膮肠别 鈥� pozyskiwanie drewna, posuszu, jemio艂y, owoc贸w, surowc贸w leczniczych (lipa, jarz臋bina, g艂贸g, czarny bez).
- Regulacyjne 鈥� poprawa jako艣ci powietrza poprzez zatrzymywanie py艂贸w, poch艂anianie tlenk贸w siarki i azotu, sekwestracja (wychwytywanie i magazynowanie) dwutlenku w臋gla, wi膮zanie metali ci臋偶kich, utrzymywanie wilgoci powietrza i gleby, ograniczanie sp艂ywu powierzchniowego, przeciwdzia艂anie erozji gleby, wydzielanie fitoncyd贸w, ochrona przed podmuchami wiatru, przeciwdzia艂anie miejskiej wyspie ciep艂a, ograniczanie ha艂asu.
- Siedliskowe 鈥� miejsce bytowania i baza pokarmowa awifauny, chiropterofauny oraz zwierz膮t bezkr臋gowych, produkcja tlenu w procesie fotosyntezy, wspieranie obiegu w臋gla, azotu i innych pierwiastk贸w.
- Kulturowe 鈥� tworzenie przestrzeni do prowadzenia edukacji 艣rodowiskowej, pozytywny wp艂yw na zdrowie i samopoczucie (obni偶enie stresu, poprawa nastroju, wsparcie zdrowia psychicznego), miejsce prowadzenia bada艅 naukowych, poprawa jako艣ci krajobrazu miejskiego, inspiracja dla dzia艂a艅 artystycznych.
Wi臋cej drzew to mniejsze zanieczyszczenie 鈥� blaski鈥�
Badania prowadzone w Chicago wykaza艂y, 偶e 30-letnie drzewo przyuliczne gromadzi rocznie oko艂o 54,2 kg CO2. Dodatkowo poprzez zacienienie i ochron臋 przed wiatrem zmniejsza si臋 zu偶ycie energii w gospodarstwach domowych, co skutkuje mniejsz膮 emisj膮 z zak艂ad贸w energetycznych (ok. 96,2 kg CO2/rok, czyli prawie o 80% wi臋cej ni偶 suma uzyskana z sekwestracji). Ponadto obliczono, 偶e w ci膮gu roku drzewa w Chicago przyczyni艂y si臋 do usuni臋cia ponad 6 tys. ton zanieczyszcze艅 powietrza, co oszacowano na kwot臋 9,2 miliona USD.
Ekonomi艣ci 艣rodowiskowi od wielu lat staraj膮 si臋 wyrazi膰 warto艣膰 drzew w postaci pieni臋偶nej. Badania te mog膮 dostarczy膰 argument贸w za konieczno艣ci膮 ochrony drzew w mie艣cie. Okre艣lenie warto艣ci us艂ug ekosystemowych w formie pieni臋偶nej dostarcza bowiem faktycznych danych, kt贸re mog膮 by膰 brane pod uwag臋 w bud偶etach i wspiera膰 zr贸wnowa偶ony rozw贸j przestrzeni miejskich.
Inn膮 metod膮 pokazania jak wa偶ne s膮 drzewa jest wycena warto艣ci odtworzeniowej (kompensacyjnej). W jej przypadku warto艣膰 drzew uzale偶niona jest od kluczowych zmiennych: wieku, gatunku, lokalizacji, a jej podanie daje obraz warto艣ci, kt贸re tracimy w momencie usuwania drzew dojrza艂ych.
O warto艣ci drzew pos艂ucha膰 mo偶na w filmie:
鈥 cienie, czyli gospodarcza strona utrzymania drzew
Pomimo og贸lnego, spo艂ecznego poparcia dla drzew w mie艣cie, funkcjonowanie zieleni wysokiej wi膮偶e si臋 z kosztami, zw艂aszcza w kontek艣cie planowania przestrzennego, bezpiecze艅stwa i zarz膮dzania zieleni膮. W wyniku rozrostu korzeni dochodzi do uszkodzenia infrastruktury podziemnej i naziemnej. Podczas gwa艂townych burz i nawa艂nic upadaj膮ce konary mog膮 stanowi膰 realne zagro偶enie dla ludzi, pojazd贸w i mienia. Ponadto opadaj膮ce li艣cie i ga艂臋zie za艣miecaj膮 ulice, chodniki i zatykaj膮 studzienki burzowe. Niekt贸re gatunki (np. brzoza) wytwarzaj膮 silnie uczulaj膮ce py艂ki, kt贸re pogarszaj膮 jako艣膰 偶ycia alergik贸w. Dodatkowo, utrzymanie drzew w dobrej kondycji wi膮偶e si臋 z wydatkami z miejskich bud偶et贸w.
Aktywno艣膰 spo艂eczna na rzecz ochrony drzew
Dzia艂alno艣膰 ruch贸w spo艂ecznych, formalnych i nieformalnych, ma ogromne znaczenie w ochronie drzew na terenach miejskich. Grupy oddolne prowadz膮 kampanie informacyjne, warsztaty, akcje edukacyjne i happeningi, kt贸re zwi臋kszaj膮 艣wiadomo艣膰 mieszka艅c贸w na temat warto艣ci drzew i skutk贸w ich usuwania. Popularyzuj膮 wiedz臋 o us艂ugach ekosystemowych drzew i pokazuj膮, jak ziele艅 wp艂ywa na jako艣膰 偶ycia. Przyk艂adem mog膮 by膰 akcje podejmowane przez lub .
Gdy planowana jest wycinka drzew, a w efekcie przeznaczenie terenu pod zabudow臋, to w艂a艣nie mieszka艅cy, cz臋sto zrzeszeni w nieformalnych grupach, reaguj膮 jako pierwsi i najbardziej aktywni. Organizuj膮 protesty, pikiety, petycje lub blokady. Dzi臋ki spo艂ecznej, oddolnej mobilizacji wiele drzew zosta艂o uratowanych, a wycinki wstrzymane do czasu ponownego rozpatrzenia spraw. Takie sytuacje mia艂y miejsce w wielu miejscach w 艁odzi, m.in. w okolicach kompleksu le艣nego Lublinek czy na osiedlu Stoki.
Przedstawiciele organizacji uczestnicz膮 w konsultacjach spo艂ecznych, zg艂aszaj膮 uwagi do dokument贸w planistycznych i strategicznych miast. Ponadto wiele dzia艂a艅 miejskich jest inicjowanych przez organizacje spo艂eczne np. sadzenie drzew, czy sprz膮tanie teren贸w zalesionych. Wa偶n膮 inicjatyw膮, kt贸ra rozpocz臋艂a si臋 w 艁odzi w 2022 roku jest Mapa Drzew 艁odzi, kt贸ra polega na inwentaryzacji miejskich drzew przez wolontariuszy. Do tej pory oznaczyli oni ponad 80 000 drzew! Aktywno艣膰 w obszarze ochrony drzew to nie tylko praktyczne wsparcie dla zieleni, ale te偶 forma budowania wi臋zi spo艂ecznych i poczucia odpowiedzialno艣ci za wsp贸ln膮 przestrze艅.
Uniwersytet 艁贸dzki do艂膮czy艂 do tej inicjatywy i w dniach 19 maja oraz 4 i 9 czerwca zorganizowa艂 wraz z pracownikami i studentami spotkania, w czasie kt贸rych zinwentaryzowano kilkadziesi膮t drzew. W inicjatywie wzi膮艂 udzia艂 oraz .
Podsumowanie
Drzewa stanowi膮 integralny komponent struktury ekologicznej miasta. Ich obecno艣膰, zar贸wno w centralnych obszarach miejskich, jak i na peryferiach stref zurbanizowanych, odgrywa kluczow膮 rol臋 w tworzeniu miasta sprzyjaj膮cego zdrowiu publicznemu, odpornego na zmiany klimatyczne i zgodnego z zasad膮 zr贸wnowa偶onego rozwoju.
Literatura:
- Kronenberg J. 2012. Us艂ugi ekosystem贸w w miastach. Zr贸wnowa偶ony Rozw贸j 鈥� Zastosowania nr 3: 13-28
- McPherson E.G., Nowak D., Rowntree R.A. 1997. Chicago's urban forest ecosystem: results of the Chicago Urban Forest Climate Project. Gen. Tech. Rep. NE-186. Radnor, PA: U. S. Department of Agriculture, Forest Service, Northeastern Forest Experiment Station.
- Szczepanowska H.B. 2015. Drzewa w mie艣cie 鈥� zielony kapita艂 warto艣ci i us艂ug ekosystemowych Cz艂owiek i 艢rodowisko 39 (2): 5鈥�28
Dr Natalia Ratajczyk jest adiunktem dydaktycznym w Katedrze Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁, Pe艂nomocnikiem Dziekana ds. zr贸wnowa偶onego rozwoju oraz Pe艂nomocnikiem Dziekana ds. kierunk贸w: Ochrona 艢rodowiska, EkoMiasto, Biomonitoring i Biotechnologie Ekologiczne. Prowadzi zaj臋cia na kierunku Ochrona 艢rodowiska i EkoMiasto, podczas kt贸rych stara si臋 uwra偶liwia膰 student贸w na aspekty zwi膮zane z nadmiern膮 konsumpcj膮, ochron膮 zasob贸w oraz kszta艂towaniem 艣wiadomo艣ci ekologicznej. Realizuje dzia艂ania zwi膮zane z podnoszeniem 艣wiadomo艣ci na temat zr贸wnowa偶onego rozwoju i jest wsp贸艂autork膮 projektu .
惭补迟别谤颈补艂: dr Natalia Ratajczyk, Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Zdj臋cia: Adobe Stock