Niekt贸re miejsca mog膮 pe艂ni膰 funkcj臋 schronienia dla gatunk贸w przed kryzysem klimatycznym i sta膰 si臋 ostojami bior贸偶norodno艣ci. Daj膮 偶yj膮cym tam dzikim gatunkom troch臋 wi臋cej czasu na przystosowanie si臋 do skutk贸w kryzysu klimatycznego. Siedliska te s膮 obiektem bada艅 prowadzonych na ca艂ym 艣wiecie. Ich celem jest identyfikacja przysz艂ych ostoi i poznanie mechanizm贸w buforuj膮cych skutki kryzysu klimatycznego oraz zbadanie adaptacji sprzyjaj膮cych przetrwaniu organizm贸w.
Badania naukowc贸w z Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁 prowadzone pod kierunkiem dr. hab. Marcin Kiedrzy艅skiego oraz dr hab. Katarzyny M. Zieli艅skiej (Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody).
Migracje gatunk贸w ze wzgl臋du na zmiany klimatu wyst臋powa艂y w przesz艂o艣ci na przestrzeni bardzo d艂ugich okres贸w licz膮cych kilka czy kilkana艣cie tysi臋cy lat. Ostatnie najwi臋ksze migracje mia艂y zwi膮zek z powtarzaj膮cymi si臋 epokami lodowcowymi. Gatunki ciep艂olubne przenosi艂y si臋 w贸wczas na po艂udnie Europy do tzw. refugi贸w, a kiedy warunki si臋 poprawia艂y, wraca艂y na swoje wcze艣niejsze terytoria. Refugia to termin, kt贸ry bardzo d艂ugo by艂 wykorzystywany g艂贸wnie przez paleoekolog贸w i paleobiolog贸w, ale dzi艣 zyskuje nowe znaczenie.
鈥� m贸wi dr hab. Marcin Kiedrzy艅ski z Katedry Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska Uniwersytetu 艁贸dzkiego.
Obecnie zmiany klimatyczne przebiegaj膮 znacznie szybciej, ni偶 te kt贸re znamy z historii, dlatego pojawi艂 si臋 pomys艂, 偶eby zaadaptowa膰 koncepcj臋 refugi贸w, do identyfikacji przysz艂ych ostoi bior贸偶norodno艣ci w zwi膮zku z now膮, antropogeniczn膮 zmian膮 klimatu.
To bardzo istotne, 偶eby przewidzie膰, jak b臋d膮 rozmieszczone przysz艂e ostoje, chocia偶 nie jest to 艂atwe. Badania wymagaj膮 u偶ycia skomplikowanych algorytm贸w matematycznych, kt贸re pomagaj膮 nam wskazywa膰 takie miejsca.
鈥� przyznaje dr Kiedrzy艅ski.
Kluczowym atrybutem refugi贸w jest ich wzgl臋dna trwa艂o艣膰, pomimo zmian klimatycznych w otaczaj膮cym krajobrazie. Prowadzone badania maj膮 znacz膮cy aspekt praktyczny, poniewa偶 wskazuj膮 nowe priorytety w ochronie przyrody, uwzgl臋dniaj膮ce perspektyw臋 przysz艂ych zmian.
Istotne jest sprawdzenie, czy wskazane tereny przestrzenne pokrywaj膮 si臋 z istniej膮cymi parkami krajobrazowymi, rezerwatami przyrody i parkami narodowymi. Je偶eli oka偶e si臋, 偶e nie, trzeba b臋dzie zwi臋kszy膰 wysi艂ki by za wszelk膮 cen臋 ochroni膰 te tereny. Istotne jest nie tylko wskazanie tych miejsc, ale r贸wnie偶 stworzenie korytarzy ekologicznych mi臋dzy nimi.
鈥� dodaje dr Kiedrzy艅ski.
Zesp贸艂 z U艁 identyfikuje przysz艂e refugia mi臋dzy innymi na przyk艂adzie las贸w ni偶owych (nizinnych) w Europie 艢rodkowej. Analiza przysz艂ych ostoi bior贸偶norodno艣ci jest szczeg贸lnie trudna w obszarach o s艂abo zaznaczonej topografii, gdzie skutki zmian klimatu rozk艂adaj膮 si臋 bardziej r贸wnomiernie. Istotne znaczenie mo偶e mie膰 struktura ro艣linno艣ci, np. wyst臋powanie naturalnych las贸w o swoistym mikroklimacie, buforuj膮cym skutki d艂ugotrwa艂ej suszy. Poszukiwaniem w艂a艣nie takich miejsc zajmuj膮 si臋 badacze z U艁.
Wskaz贸wk膮 mo偶e by膰 wyst臋powanie gatunk贸w, kt贸re ju偶 teraz s膮 pozosta艂o艣ciami minionych okres贸w klimatycznych, np. gatunki b臋d膮ce reliktami epoki lodowcowej, kt贸re przetrwa艂y do dzisiaj mino ocieplenia si臋 klimatu. Modelowym obiektem bada艅 zespo艂u z U艁 s膮 ro艣liny g贸rskie wyst臋puj膮ce w warunkach ni偶owych. Badania obejmuj膮 cechy siedlisk sprzyjaj膮cych przetrwaniu takich populacji na nizinach, ale r贸wnie偶 ich typowe siedliska w g贸rach. Istotne jest zbadanie swoistych adaptacji osobnik贸w, aby wskaza膰, kt贸re z nich mog膮 by膰 korzystne dla przetrwania w przysz艂o艣ci.
W badanych prowadzonych przez zesp贸艂 z U艁 wykorzystywane s膮 narz臋dzia biologii i zdobycze nauk geograficznych, modelowanie zasi臋g贸w, eksperymenty ogrodowe i badania molekularne 鈥� wszystko po to, by jak najlepiej przewidzie膰 mo偶liwe skutki kryzysu klimatycznego i wskaza膰 miejsca, kt贸re b臋d膮 spe艂nia艂y rol臋 przysz艂ych raj贸w dla bior贸偶norodno艣ci.
W badaniach bior膮 udzia艂 studenci i doktoranci kierunk贸w Biologia, Ochrona 艢rodowiska a tak偶e Biomonitoring i biotechnologie ekologiczne. Studenci w艂膮czaj膮 si臋 w dzia艂ania zar贸wno w ramach prac magisterskich, jak i k贸艂 naukowych, mi臋dzy innymi Sekcji Botanicznej Studenckiego Ko艂a Naukowego Biolog贸w oraz Studenckiego Naukowego Ko艂a Ochrony Przyrody.
W ramach bada艅 organizowane s膮 wyprawy w Karpaty czy Alpy, ale dla student贸w wa偶ny jest r贸wnie偶 praktyczny efekt bada艅 i prze艂o偶enie wynik贸w na ochron臋 przyrody. Znakomicie uk艂ada nam si臋 wsp贸艂praca z Ogrodem Botanicznym w 艁odzi, gdzie powsta艂y poletka eksperymentalne s艂u偶膮ce do namna偶ania gatunk贸w ro艣lin, kt贸re nie mog膮 si臋 ju偶 rozmna偶a膰 w naturalnych warunkach. Wsp贸艂pracujemy te偶 z Lasami Pa艅stwowymi i Zespo艂em Park贸w Krajobrazowych Wojew贸dztwa 艁贸dzkiego.
鈥� podkre艣la dr Kiedrzy艅ski.
Materia艂: Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁