鈥濷偶ywianie鈥� zmar艂ych bliskich przez AI
W 2021 roku uruchomiono narz臋dzie Deep Nostalgia, kt贸re pozwala ze starego zdj臋cia stworzy膰 kr贸tki materia艂 wideo, na kt贸rym wizerunek osoby ze zd臋cia si臋 porusza. W pierwszym miesi膮cu u偶ytkownicy wygenerowali 26 milion贸w animacji. Pokazuje to skal臋 tego, jak wa偶na jest dla nas, ludzi, pami臋膰 o tych, kt贸rzy odeszli. Kilka lat p贸藕niej, w 2025 roku, na rynku pojawi艂y si臋 kolejne narz臋dzia, takie jak model graficzny od Google: Nano Banana, czy model do generowania wideo Kling. Narz臋dzia te pozwalaj膮 osi膮ga膰 efekty na zaskakuj膮co dobrym poziomie. Media spo艂eczno艣ciowe wype艂nione s膮 filmami, na kt贸rych ludzie pokazuj膮 dziadkom animacj臋 zrobion膮 kilkadziesi膮t lat wcze艣niej. Cz臋sto wida膰 wtedy u starszych ludzi 艂zy wzruszenia w oczach鈥�
Co dzisiaj jeste艣my w stanie zrobi膰 w domu opr贸cz kolorowania i animowania zdj臋膰? Na zaawansowanych wersjach okular贸w do wirtualnej rzeczywisto艣ci, (np. Apple Vision Pro) mo偶na ze zdj臋cia dwuwymiarowego zrobi膰 zdj臋cie tr贸jwymiarowe. Sprawia to, 偶e niemal czujemy jakby te osoby by艂y z nami. Powstaj膮 te偶 awatary i 鈥瀏riefboty鈥�, kt贸re umo偶liwiaj膮 rozmow臋 z cyfrow膮 wersj膮 bliskiej osoby, trenowan膮 na jej g艂osie, tekstach i nagraniach.
Niezb臋dne s膮 uregulowania prawne dla 鈥瀋yfrowej po艣miertno艣ci鈥�
Rynek 鈥瀋yfrowej po艣miertno艣ci鈥� istnieje i potrzebuje regu艂. Zesp贸艂 z Uniwersytetu Cambridge proponuje zasady odpowiedzialnego projektowania cyfrowych podobizn zmar艂ych i wskazuje na ryzyko 鈥瀋yfrowego nawiedzania鈥�, kt贸re mo偶e zaistnie膰, je艣li bot nie jest pod kontrol膮 rodziny lub nie ma trybu 鈥瀢y艂膮czenia鈥�. Cz臋艣膰 os贸b, kt贸re pracuj膮 w marketingu, wpad艂o bowiem na pomys艂, 偶eby wykorzystywa膰 wizerunki zmar艂ych do rekomendacji produkt贸w. A wi臋c mo偶na wyobrazi膰 sobie cyfrowego Napoleona, kt贸ry sprzedaje we Francji, a w Polsce鈥� kandydat贸w te偶 by艂oby wielu. Jednocze艣nie, gdyby zjawisko przyj臋艂o odpowiedni膮 skal臋, to produkt mog艂aby rekomendowa膰鈥� nasza osobista babcia. Brzmi kuriozalnie i bulwersuj膮co, ale technicznie jest to mo偶liwe. Aby uchroni膰 nas przed nadu偶yciami, zesp贸艂 z Cambridge rekomenduje klarowne oznaczenia awatar贸w zrobionych przez sztuczn膮 inteligencj臋, ograniczenia wiekowe odbiorc贸w takich us艂ug i 鈥瀋yfrowe po偶egnania鈥� dla zamykania takich us艂ug.
W Polsce istnieje obowi膮zek oznaczania tre艣ci generowanych lub modyfikowanych przez AI. Zgodnie z unijn膮 ustaw膮 o AI tre艣ci wygenerowane lub istotnie zmodyfikowane przez AI (obrazy, audio, wideo, w tym materia艂y deepfake) musz膮 by膰 wyra藕nie oznaczone. Cz臋艣膰 przepis贸w ju偶 obowi膮zuje od 2 lutego 2025 r., a ca艂o艣膰 stanie si臋 prawem po 24 miesi膮cach od wej艣cia w 偶ycie aktu. Dla rodzin i firm tworz膮cych 鈥瀙ami膮tki鈥� oznacza to konieczno艣膰 czytelnych etykiet. Platformy spo艂eczno艣ciowe wsp贸艂cze艣nie wzmacniaj膮 oznaczanie materia艂贸w, kt贸re powstaj膮 przy u偶yciu sztucznej inteligencji. Wprowadzanie s膮 etykiety 鈥濵ade with AI鈥� dla tre艣ci modyfikowanych. Jednocze艣nie cz臋艣膰 regulacji prywatno艣ci dotyczy wy艂膮cznie os贸b 偶yj膮cych. Najnowsze prace prawnik贸w postuluj膮 wyra藕ne zasady zarz膮dzania danymi i modelami po 艣mierci 鈥瀌awcy danych鈥�, co w praktyce oznacza potrzeb臋 鈥瀋yfrowego testamentu鈥�.
Efekty psychologiczne rozm贸w z cyfrowymi podobiznami zmar艂ych na ten moment s膮 niejednoznaczne. Cz臋艣膰 os贸b deklaruje ukojenie, inni obawiaj膮 si臋 zaburze艅 procesu 偶a艂oby. Badacze opisuj膮 przypadki pozytywnego wsparcia, ale tak偶e ryzyko utrwalania z艂udzenia obecno艣ci. Co zrozumia艂e, brakuje d艂ugoterminowych bada艅 klinicznych, a to sugeruje nam wszystkim ostro偶no艣膰. Wizualna forma wzmacnia wra偶enie 鈥瀉utentyczno艣ci鈥�.
Nowe rytua艂y pami臋ci w 艣wiecie AI
Technologie pami臋ci zmieniaj膮 sposoby upami臋tniania bliskich nam zmar艂ych. Odt膮d nie tylko 鈥瀒dziemy na cmentarz鈥�, ale te偶 budujemy cyfrowe rytua艂y: kr贸tkie filmy z pradziadkami, tr贸jwymiarowe opowie艣ci, czasem rozmowy z awatarem. To daje poczucie sprawczo艣ci i oferuje nowe formy mi臋dzypokoleniowej edukacji. Warunek: dzia艂amy odpowiedzialnie. Zgodnie z prawem, z poszanowaniem woli zmar艂ych i granic 偶yj膮cych, z jasnym oznaczaniem tre艣ci AI i planem 鈥瀢y艂膮czenia鈥�. Wtedy technologia staje si臋 narz臋dziem pami臋ci, a nie jej karykatur膮.
呕eby sprawdzi膰 samodzielnie jakie wra偶enie robi膮 takie materia艂y, postanowi艂em zanimowa膰 zdj臋cie moich dziadk贸w z ich wesela, kt贸re mia艂o miejsce w latach 60. XX wieku. Potem wykona艂em zdj臋cie 3D na wirtualnych okularach. Wra偶enie by艂o niewiarygodne. Babcia odesz艂a 24 lata temu. Dziadek, kiedy pokaza艂em mu te materia艂y, wzruszy艂 si臋 i u艣miechn膮艂. By艂o warto.
Dr Dominik Skowro艅ski
Wydzia艂 Zarz膮dzania Uniwersytetu 艁贸dzkiego
Dr Dominik Skowro艅ski jest ekspertem w zakresie praktycznego wykorzystania sztucznej inteligencji w biznesie i edukacji. Autor kana艂u na YouTube: . Prowadzi szkolenia i warsztaty zwi膮zane z t膮 tematyk膮. A tu zapis wideo jego wyst膮pienie na konferencji TEDx pt. .
Redakcja: Biuro Prasowe U艁 (艣r贸dtytu艂y pochodz膮 od redakcji)