Ofiarny baranek
Palm臋 pierwsze艅stwa dzier偶y baranek. To czytelny symbol ewangeliczny. W Nowym Testamencie jest mowa o Janie Chrzcicielu, kt贸ry zobaczywszy Jezusa rzek艂: 鈥濷to Baranek Bo偶y, kt贸ry g艂adzi grzechy 艣wiata鈥� [J 1,29]. Trzy lata po tym wydarzeniu Jezus umrze na krzy偶u w pi膮tek, kilka godzin przed pocz膮tkiem szabatu w okresie 艣wi臋ta Paschy, kiedy to 呕ydzi sk艂adali w ofierze jednorocznego baranka. Mo偶na powiedzie膰, 偶e na pocz膮tku i na ko艅cu ziemskiej w臋dr贸wki Jezusa opisanej w Nowym Testamencie pojawia si臋 symbol baranka podkre艣laj膮cy ofiarny charakter misji Zbawiciela. Chrze艣cija艅stwo opiera si臋 na przekonaniu o wype艂nieniu si臋 starotestamentowych proroctw przez przyj艣cie Mesjasza w osobie Chrystusa i spe艂nieniu si臋 Paschy. Zabicie baranka, uroczysto艣膰 Paschy i litera prawa starotestamentowego wype艂ni艂y si臋 w zbawczej m臋ce. St膮d baranek wielkanocny jest symbolem Jezusa Zmartwychwsta艂ego, ofiary kt贸r膮 poni贸s艂 na krzy偶u w intencji wszystkich ludzi, zwyci臋stwa 偶ycia nad 艣mierci膮, ale te偶 niewinno艣ci, czysto艣ci i pos艂usze艅stwa. Popularne przedstawienia Jezusa jako dobrego pasterza z barankiem na ramionach to z kolei alegoria troski, opieki i ochrony.
Jest jajo, musi by膰 i piskl臋
W przypadku 艣wi膮t wielkanocnych mo偶emy m贸wi膰 o zwielokrotnionym motywie pocz膮tku i narodzenia. Z jednej strony to wspomnienie odkupienia na krzy偶u daj膮cego pocz膮tek nowej religii, z drugiej za艣 Wielkanoc to okres szczeg贸lny w roku kalendarzowym. Wtedy 鈥瀙rzychodzi鈥� te偶 wiosna, kt贸ra jest pocz膮tkiem odradzaj膮cego si臋 cyklu. Przyroda o偶ywa, budzi si臋 po zimowym letargu, zmartwychwstaje. St膮d symbole odradzaj膮cego si臋 偶ycia i wiosny idealnie koresponduj膮 z Wielkanoc膮. Symbolice religijnej towarzyszy symbolika 艣wiecka, kojarzona czasem z poga艅sk膮 lub po prostu uniwersaln膮. Tak interpretowa膰 mo偶na obecno艣膰 kurzego piskl臋cia. Staje si臋 ono przed艂u偶eniem najbardziej chyba czytelnego symbolu wielkanocnego, czyli jajka, kt贸re na ca艂ym 艣wiecie kojarzy si臋 z pocz膮tkiem, z pierwocin膮, a jednocze艣nie z czym艣 co przeistacza si臋, ma swoj膮 kontynuacj臋, stanowi dopiero zapowied藕 w艂a艣ciwej formy jak膮 jest piskl臋. Mo偶na wi臋c powiedzie膰, 偶e wielkanocny 鈥瀔urczaczek鈥� zawdzi臋cza swoj膮 obecno艣膰 jajku.
Starogerma艅ski zaj膮c
Zdecydowanie pozachrze艣cija艅skim symbolem jest zaj膮c. Wiosenne zachowania godowe tych zwierz膮t sprawia艂y, 偶e zaj膮c sta艂 si臋 w wielu kulturach symbolem witalno艣ci i seksualnego rozpasania. Dlaczego jednak zaj膮c a nie kr贸lik, kt贸ry jest stworzeniem znacznie bardziej p艂odnym? Ot贸偶 symbol zaj膮ca zacz膮艂 w XIX wieku towarzyszy膰 obchodom Wielkanocy u Polak贸w zamieszkuj膮cych G贸rny 艢l膮sk, Wielkopolsk臋, Pomorze i Mazury. Dyfuzjoni艣ci zinterpretowaliby ten fakt, jako wyra藕ny dow贸d wp艂yw贸w kultury niemieckiej i mieliby racj臋. Ot贸偶 etnolodzy wskazuj膮 na starogerma艅skie pochodzenie symbolu zaj膮ca. W towarzystwie tych zwierz膮t przedstawiano bogini臋 wiosny, p艂odno艣ci i przyrody Ostar臋 (czasem wyst臋puj膮c膮 z g艂ow膮 zaj膮ca). W czasach gdy powstawa艂 starogerma艅ski panteon, kr贸lik europejski dominowa艂 na P贸艂wyspie Iberyjskim i nie by艂 na p贸艂nocy znany. Ko艣ci贸艂 katolicki stroni艂 od symbolu zaj膮ca z uwagi na jego poga艅ski rodow贸d oraz demoniczn膮 natur臋 zwierz臋cia. Aktywno艣膰 tego gatunku wzrasta po zmroku, nale偶y wi臋c do istot lunarnych 鈥� zwi膮zanych z ksi臋偶ycem, noc膮 i mrokiem, potencjalnie niebezpiecznych dla cz艂owieka. Dawniej spotkanie zaj膮ca szaraka na drodze stanowi艂o z艂膮 wr贸偶b臋.
Czujny kogut
W przeciwie艅stwie do lunarnego zaj膮ca, kogut jest symbolem 艣wiat艂a, ale tak偶e wprost Chrystusa i zmartwychwstania. Rzadko spotykamy go dzisiaj w wielkanocnych dekoracjach. Dawniej kogut obnoszony by艂 na wsi w okresie 艣wi膮tecznym (przede wszystkim w poniedzia艂ek) przez ch艂opc贸w 艣piewaj膮cych piosenki i wyg艂aszaj膮cych kr贸tkie rymowanki, g艂贸wnie o charakterze zalotno-matrymonialnym, adresowane do dziewcz膮t. Uczestnicy tych pochod贸w sk艂adali te偶 gospodarzom 偶yczenia zdrowia, pomy艣lno艣ci i urodzaju, zbieraj膮c przy tym datki podobnie jak bo偶onarodzeniowi kol臋dnicy. Chodzono z 偶ywym kogutem przywi膮zanym do specjalnego w贸zka, jednak z uwagi na brak wsp贸艂pracy ze strony zwierz臋cia, cz臋sto zast臋powano go udekorowan膮 pi贸rami figur膮 z pieczywa, paku艂 lub s艂omy. Oczywi艣cie w tej sytuacji, podobnie jak w przypadku zaj膮ca, dominowa艂a symbolika p艂odno艣ciowa, jednak duchowni znacznie bardziej 鈥瀠fali鈥� kogutowi ni偶 szarakowi. Powszechnie wierzono bowiem, 偶e pianie koguta odstrasza demony, z艂e duchy, czarownice, zapowiada bowiem 艣wit, czyli poranne odrodzenie s艂o艅ca. Umieszczanie blaszanego koguta na wie偶ach ko艣cio艂贸w wi膮za艂o si臋 z przekonaniem, 偶e ten czujny ptak pierwszy zapowie pianiem nadej艣cie s膮du ostatecznego. Lampy w kszta艂cie koguta symbolizowa艂y Chrystusa, wizerunki koguta na grobowcach 鈥� zmartwychwstanie. Symbol ten nale偶y uzna膰 za religijny. Motyw koguta pojawia si臋 w epizodach ewangelicznej Pasji gdy 艣w. Piotr po pojmaniu Jezusa w Ogr贸jcu zaprzecza jakoby go zna艂. Szybko spe艂ni艂a si臋 przepowiednia: 鈥瀂anim kogut zapieje, trzy razy si臋 Mnie wyprzesz鈥� [Mat. 26,75].
惭补迟别谤颈补艂:&苍产蝉辫;Dr Damian Kasprzyk,
Redakcja: Biuro Prasowe U艁
Dr Damian Kasprzyk