Niebezpieczny jak鈥� jemio艂a
Jemio艂a pospolita, kt贸ra wi臋kszo艣ci z nas kojarzy si臋 przede wszystkim ze 艢wi臋tami Bo偶ego Narodzenia, w rzeczywisto艣ci jest ro艣lin膮 p贸艂paso偶ytnicz膮, kt贸ra w ostatnich latach szybko rozprzestrzenia si臋 w Europie i coraz bardziej zagra偶a hodowli lasu. Niekt贸rzy badacze wymieniaj膮 oko艂o 450 gatunk贸w ro艣lin jako gospodarzy jemio艂y. Powoduje ona ogromne szkody w lasach, sadach i plantacjach ro艣lin. Do niedawna jemio艂a obserwowana by艂a przede wszystkim na drzewach li艣ciastych takich jak np. topole i lipy, ale w ostatnich latach jednak zacz臋艂a si臋 powa偶na ekspansja tego paso偶yta tak偶e na drzewa iglaste, czyli sosn臋 i jod艂臋
鈥� wyja艣nia dr hab. Ma艂gorzata Ruszkiewicz-Michalska z Katedry Algologii i Mykologii.
Le艣nicy bij膮 na alarm, tym bardziej, 偶e sosna jest g艂贸wnym drzewem uprawianym w naszym kraju. Naukowcy podejrzewaj膮, 偶e ekspansja jemio艂y na drzewa iglaste ma zwi膮zek ze zmianami klimatu.
Rozw贸j jemio艂y na so艣nie prowadzi do obumierania drzew, poniewa偶 paso偶yt nie tylko czerpie z drzewa-偶ywiciela wod臋 i sole mineralne, ale tak偶e u艂atwia dost臋p innym organizmom chorobotw贸rczym, a tak偶e kornikom. Jednocze艣nie zwalczanie jemio艂y jest bardzo trudne. Na 艣wiecie w walce z ni膮 stosuje si臋 metody usuwania mechanicznego i 艣rodki chemiczne, ale niestety s膮 one tylko cz臋艣ciowo skuteczne.
鈥� t艂umaczy z Katedry Algologii i Mykologii.
Po ratunek do grzyb贸w
W wielu krajach za korzystne i bezpieczne dla 艣rodowiska uznano metody biologiczne zwalczania patogen贸w za pomoc膮 paso偶yt贸w. Dotychczas poznano kilkana艣cie gatunk贸w grzyb贸w mikroskopijnych, kt贸re paso偶ytuj膮 na jemiole. Jednak偶e 偶aden z nich nie zosta艂 wystarczaj膮co przebadany i wykorzystany do opracowania biologicznego 艣rodka zwalczaj膮cego tego p贸艂paso偶yta.
Wiosn膮 ubieg艂ego roku naukowcy Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska #Uni精东影视 i Instytutu Nauk Le艣nych Politechniki Bia艂ostockiej rozpocz臋li projekt badawczy 鈥濭rzyby ograniczaj膮ce wzrost jemio艂y pospolitej鈥�. 鈥� To pierwszy etap projektu polegaj膮cego na poszukiwaniu gatunk贸w grzyb贸w, kt贸re b臋d膮 dla jemio艂y chorobotw贸rcze, a przez to b臋d膮 ogranicza膰 jej wzrost i rozprzestrzenianie 鈥� wyja艣nia dr hab. Ruszkiewicz-Michalska. Zbieramy ro艣liny jemio艂y z terenu ca艂ego kraju i sprawdzamy czy ma objawy chorobowe. Je偶eli s膮 one powodowane przez grzyby, to hodujemy je na sztucznych pod艂o偶ach w warunkach laboratoryjnych, po to by podda膰 je analizie mikroskopowej i badaniom genetycznym 鈥� uzupe艂nia pracuj膮cy w tym projekcie mgr Sebastian Piskorski.
Ca艂kiem nowy gatunek
Przy okazji tych bada艅 naukowcom uda艂o si臋 odkry膰 i opisa膰 nowy gatunek grzyba mikroskopijnego Septoria krystynae Ruszk.-Mich., Janik-Superson, Piskorski & Wo艂kowycki. Grzyb ten znaleziony przez Pana Marka Wo艂kowyckiego (INL PB) w Puszczy Bia艂owieskiej jest paso偶ytem jemio艂y pospolitej i wywo艂uje u niej chorob臋 zwan膮 septorioz膮, kt贸ra objawia si臋 plamisto艣ci膮 li艣ci. 鈥� To czy nowo opisany gatunek mo偶e by膰 skuteczny do zwalczania jemio艂y w polskich lasach zale偶ne jest od wielu czynnik贸w 鈥� podkre艣la dr hab. Ruszkiewicz-Michalska. 鈥� Najpierw nale偶y zbada膰 warunki patogeniczno艣ci tego grzyba i jego efektywno艣膰 stosuj膮c r贸偶ne metody aplikacji.
Skuteczniejszy ni偶 oprysk?
鈥� Nale偶y pami臋ta膰, 偶e grzyb to nie jest 艣rodek chemiczny, kt贸ry aplikujemy i uzyskujemy stuprocentow膮 skuteczno艣膰. Grzyby to 偶ywe organizmy, kt贸re mog膮 mutowa膰 i dostosowywa膰 si臋 do nowych warunk贸w 鈥� podkre艣la dr hab. Ruszkiewicz-Michalska. 鈥� Stosunkowo niedawno naukowcy odkryli, 偶e grzyby potrafi膮 鈥瀙o偶ycza膰 sobie鈥� fragmenty gen贸w innych organizm贸w (bakterii, ro艣lin, zwierz膮t, chromist贸w i innych grzyb贸w) i wbudowywa膰 je do w艂asnego DNA. Zjawisko to nazywane jest horyzontalnym transferem gen贸w. Ta umiej臋tno艣膰 pozwala grzybom 艂atwiej dostosowa膰 si臋 do fizjologii tych organizm贸w i efektywniej na nich paso偶ytowa膰. 艁atwo jednak wyobrazi膰 sobie, 偶e ta zdolno艣膰 mo偶e by膰 r贸wnie偶 niebezpieczna. Zanim wi臋c grzyby zostan膮 wykorzystane do zwalczania paso偶yt贸w konieczne s膮 szczeg贸艂owe badania.
鈥� Dotychczas tureccy naukowcy w badaniach laboratoryjnych za skuteczne patogeny jemio艂y uznali dwa wsz臋dobylskie, polifagiczne gatunki grzyb贸w - Alternaria alternata i Acremonium kiliense 鈥� m贸wi mgr Sebastian Piskorski 鈥� Przy zastosowaniu oprysk贸w (najbardziej praktyczna metoda w 艣rodowisku) jemio艂y tymi gatunkami grzyb贸w, ro艣liny te wykazywa艂y silne objawy chorobowe. Niestety, aby biologiczna metoda zwalczania p贸艂paso偶yta by艂a skuteczna stosowane patogeny musz膮 by膰 specyficzne, tzn. musz膮 mie膰 w膮ski zakres 偶ywicieli. Wtedy dopiero mykopreparat b臋dzie bezpieczny dla innych ro艣lin i innych organizm贸w.
Kolejny etap bada艅
W ramach swoich bada艅 naukowcy z Uniwersytetu 艁贸dzkiego i Politechniki Bia艂ostockiej planuj膮 pozna膰 ca艂膮 mykobiot臋 jemio艂y pospolitej rozwijaj膮cej si臋 na drzewach w polskich lasach. Dzi臋ki kompleksowym wynikom tych obserwacji, b臋dzie mo偶na przeprowadza膰 testy na patogeniczno艣膰 r贸偶nych gatunk贸w grzyb贸w w stosunku do jemio艂y.
惭补迟别谤颈补艂测:&苍产蝉辫;
Tekst: Justyna Kowalewska (3PR Consulting)
Zdj臋cia: dr hab. Ma艂gorzata Ruszkiewicz-Michalska, Marek Wo艂kowycki