Artyku艂 "Still suffering, still on the periphery? Different paths of the town's post-war spatial change. Evidence from north-eastern Poland" autorstwa 艁ukasza Musiaki z Wydzia艂u Nauk Geograficznych U艁, oraz Paw艂a Sudry (SGGW) i Tomasza Sp贸rny (U艢) koncentruje si臋 na losach ma艂ych miast Warmii i Mazur. Tekst ukaza艂 si臋 w renomowanym czasopi艣mie Land Use Policy (wydawnictwo Elsevier, 140 pkt. na li艣cie MNiSW).
Do bada艅 wybrano 17 ma艂ych miast z wojew贸dztwa warmi艅sko-mazurskiego, kt贸re podczas II wojny 艣wiatowej zosta艂y zniszczone w co najmniej 70%. Kolejnym krokiem by艂o wyr贸偶nienie trzech reprezentatywnych o艣rodk贸w miejskich, charakteryzuj膮cych si臋 zr贸偶nicowanym podej艣ciem do polityki odbudowy powojennej. Wyodr臋bniono model neointegracji modernistycznej (przyk艂ad W臋gorzewa), restrukturyzacji warunkowej (Lubawa) oraz model miasta niezabudowanego (Kisielice).
Badanie oparto na lustracji terenowej (w tym z wykorzystaniem zdj臋膰 z drona) oraz na analizach w 艣rodowisku GIS. W badaniu wykorzystano bogate materia艂y kartograficzne i ikonograficzne oraz wsp贸艂czesne dokumenty strategiczne i planistyczne samorz膮d贸w.
Jak m贸wi dr Musiaka:
Decyzje urbanistyczne podj臋te w latach powojennych do dzi艣 w spos贸b znacz膮cy wp艂ywaj膮 na zarz膮dzanie przestrzeni膮, funkcjonalno艣膰 i estetyk臋 badanych miejscowo艣ci. Nowo艣ci膮 w badaniu jest opracowanie trzech modeli przemian przestrzennych badanych miast, kt贸re pozwalaj膮 lepiej zrozumie膰 d艂ugoterminowe konsekwencje decyzji podj臋tych po II wojnie 艣wiatowej. Otrzymane wyniki wskazuj膮, 偶e nieodbudowane centra miast wci膮偶 pozostaj膮 problemem w kontek艣cie ich funkcjonalno艣ci i integracji spo艂ecznej.
Badacze, dokonuj膮c przestrzennych analiz, odkryli, 偶e najg艂臋bsze przekszta艂cenia pod wzgl臋dem zar贸wno g臋sto艣ci zabudowy, jak i funkcji, przesz艂y centralne obszary miast. Wskazuj膮 tak偶e, 偶e przedwojenna zabudowa zachowa艂a si臋 g艂贸wnie na ich obrze偶ach. Zauwa偶ono tak偶e, 偶e najcz臋艣ciej odbudowywane by艂y obiekty architektury monumentalnej, jak ko艣cio艂y czy zamki, kt贸re reprezentowa艂y wysok膮 warto艣膰 historyczn膮 oraz kulturow膮.
Pozosta艂e elementy morfologiczne, w postaci siatki ulic, zosta艂y zachowane w r贸偶nym stopniu 鈥� wprowadzono znacz膮ce zmiany w ich przebiegu, dokonano wymiany ich nawierzchni i dostosowano do nowej organizacji ruchu. W konsekwencji przemian zabudowy modyfikacjom uleg艂y r贸wnie偶 dzia艂ki miejskie.
Autorzy podkre艣laj膮 w artykule, 偶e modernistyczne podej艣cie do rekonstrukcji, cho膰 mia艂o na celu szybkie zapewnienie mieszka艅, cz臋sto prowadzi艂o do utraty to偶samo艣ci historycznej miejscowo艣ci i w nieodwracalny spos贸b zmieni艂o krajobraz miejski.
Pomimo dzia艂a艅 rewitalizacyjnych, podejmowanych w ostatnich latach, wiele ma艂ych miast regionu Warmii i Mazur (jak r贸wnie偶 ca艂ego obszaru Ziem Odzyskanych), boryka si臋 z przestrzennym chaosem, brakiem jednolitej struktury urbanistycznej i ograniczon膮 efektywno艣ci膮 dost臋pnych narz臋dzi planistycznych.
Artyku艂 podkre艣la potrzeb臋 og贸lnokrajowej debaty i wdro偶enia program贸w naprawczych, kt贸re mog艂yby w przysz艂o艣ci poprawi膰 sytuacj臋 zdegradowanych przestrzeni miejskich. Badanie stanowi wa偶ny wk艂ad w analiz臋 powojennych przemian morfologicznych ma艂ych miast i mo偶e stanowi膰 podstaw臋 dla przysz艂ych dzia艂a艅 planistycznych i rewitalizacyjnych. Warto podkre艣li膰 r贸wnie偶 aktualno艣膰 podj臋tej tematyki badawczej w perspektywie obecnie trwaj膮cych konflikt贸w zbrojnych na 艣wiecie i zag艂ady historycznej tkanki miast.
Musiaka, 艁., Sudra, P., & Sp贸rna, T. (2025). "Still suffering, still on the periphery? Different paths of the town鈥檚 post-war spatial change. Evidence from north-eastern Poland. Land Use Policy", 152, 107517.
Jest to ju偶 trzeci tekst zespo艂u autorskiego pod kierownictwem dr Musiaki, dotycz膮cy funkcjonalno-morfologicznych przemian powojennych miast. Do tej pory ukaza艂y si臋:
- Musiaka, 艁., Sudra, P., Sp贸rna, T. P., & Spad艂o, K. (2023). Scenariusze odnowy ma艂ych miast. Wyzwania i problemy rewitalizacji wybranych o艣rodk贸w wojew贸dztwa warmi艅sko-mazurskiego. Czasopismo Geograficzne, 94(2).
- Musiaka, 艁., Sudra, P., & Sp贸rna, T. (2021). Spatial Chaos as a Result of War Damage and Post-War Transformations. Example of the Small Town of W臋gorzewo. Land, 10(5), 541.