W badaniach przeprowadzonych przez dr Katarzyn臋 Le艣niewsk膮-Napiera艂臋 i mgr in偶. Tomasza Miko艂ajczyka z Instytutu Zagospodarowania 艢rodowiska i Polityki Przestrzennej Wydzia艂u Nauk Geograficznych Uniwersytetu 艁贸dzkiego szczeg贸ln膮 uwag臋 po艣wi臋cono modernizacji energetycznej budynk贸w (retrofitting), rozwi膮zaniom opartym na przyrodzie (Nature-Based Solutions 鈥� NBS) oraz zag臋szczaniu zabudowy (densification). Ka偶da z nich mo偶e poprawia膰 warunki mieszkaniowe, ale ich wdra偶anie wi膮偶e si臋 z odmiennymi wyzwaniami. Badania przeprowadzono w ramach projektu ReHousIn, finansowanego z programu Horyzont Europa, po艣wi臋conego ograniczaniu nier贸wno艣ci mieszkaniowych w kontek艣cie zielonej i cyfrowej transformacji.
Od pomys艂u do realizacji
Podstaw膮 analizy by艂y dyskusje przeprowadzone podczas spotka艅 Policy Lab w marcu i kwietniu 2025 roku. Uczestniczyli w nich przedstawiciele administracji publicznej, 艣rodowiska naukowego, organizacji pozarz膮dowych, aktywi艣ci i przedstawiciele rynku mieszkaniowego. Autorzy analizowali, jak uczestnicy rozumiej膮 te strategie, jakie dostrzegaj膮 mo偶liwo艣ci ich wykorzystania i co utrudnia dzia艂ania w praktyce.
W przeprowadzonych dyskusjach ujawni艂y si臋 bariery zwi膮zane z rozproszeniem odpowiedzialno艣ci, ograniczeniami finansowymi, niejasno艣ciami regulacyjnymi oraz r贸偶nym poziomem spo艂ecznej akceptacji. Wyniki wskazuj膮, 偶e korzy艣ci 艣rodowiskowe i spo艂eczne nie pojawiaj膮 si臋 automatycznie wraz z realizacj膮 inwestycji.
Trzy strategie, r贸偶ne wyzwania
Jak podkre艣laj膮 Autorzy zestawienie tych perspektyw pokazuje, dlaczego jednej recepty nie mo偶na zastosowa膰 we wszystkich miastach i dzielnicach. Poszczeg贸lne obszary r贸偶ni膮 si臋 stanem zabudowy, dost臋pno艣ci膮 zieleni i infrastruktury, a tak偶e sytuacj膮 ekonomiczn膮 mieszka艅c贸w. Inne wyzwania pojawiaj膮 si臋 przy modernizacji starych kamienic, inne na osiedlach mieszkaniowych, a jeszcze inne przy przekszta艂caniu teren贸w poprzemys艂owych. Rozwi膮zanie korzystne w jednym miejscu mo偶e wi臋c w innym wymaga膰 dodatkowego wsparcia finansowego, ochrony mieszka艅c贸w przed wzrostem koszt贸w lub wi臋kszej dba艂o艣ci o zachowanie teren贸w zieleni.
Znaczenie maj膮 r贸wnie偶 mo偶liwo艣ci instytucji odpowiedzialnych za realizacj臋 tych dzia艂a艅: dost臋pne 艣rodki, kompetencje pracownik贸w oraz zdolno艣膰 do wsp贸艂pracy mi臋dzy jednostkami zajmuj膮cymi si臋 mieszkalnictwem, 艣rodowiskiem i planowaniem przestrzennym.
Wa偶ny jest tak偶e spos贸b podejmowania decyzji, np. czy mieszka艅cy maj膮 mo偶liwo艣膰 zg艂oszenia swoich potrzeb i obaw oraz czy ich g艂os wp艂ywa na ostateczny kszta艂t inwestycji. Dostosowanie dzia艂a艅 do lokalnego kontekstu wymaga zatem rozpoznania zar贸wno potrzeb danego miejsca, jak i mo偶liwo艣ci os贸b, kt贸re w nim mieszkaj膮.
Planowanie z uwzgl臋dnieniem mieszka艅c贸w
Wyniki bada艅 wskazuj膮 na potrzeb臋 艣cis艂ego powi膮zania polityki mieszkaniowej, ochrony 艣rodowiska i planowania przestrzennego. Dzia艂ania podejmowane w ka偶dym z tych obszar贸w wp艂ywaj膮 bowiem na warunki 偶ycia mieszka艅c贸w i koszty zamieszkiwania. Modernizacja budynku mo偶e ograniczy膰 zu偶ycie energii i obni偶y膰 rachunki, lecz wzrost warto艣ci nieruchomo艣ci oraz koszty remontu mog膮 prze艂o偶y膰 si臋 na wy偶sze op艂aty dla lokator贸w.
Nowy park poprawia jako艣膰 otoczenia i zapewnia miejsce wypoczynku, ale zwi臋kszenie atrakcyjno艣ci okolicy mo偶e sprzyja膰 wzrostowi cen mieszka艅 i czynsz贸w. Z kolei zag臋szczanie zabudowy pozwala lepiej wykorzysta膰 istniej膮c膮 infrastruktur臋 i ogranicza膰 zajmowanie teren贸w podmiejskich, jednak bez odpowiedniego planowania mo偶e prowadzi膰 do utraty zieleni i przeci膮偶enia lokalnych us艂ug.
Dlatego przy ocenie takich przedsi臋wzi臋膰 trzeba uwzgl臋dnia膰 zar贸wno korzy艣ci 艣rodowiskowe, jak i ich mo偶liwe konsekwencje spo艂eczne. Wa偶ne jest ustalenie, kto skorzysta z inwestycji, kto poniesie jej koszty i czy poprawa jako艣ci przestrzeni nie utrudni mniej zamo偶nym mieszka艅com pozostania w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Wymaga to wsp贸艂pracy instytucji odpowiedzialnych za r贸偶ne obszary polityki miejskiej oraz w艂膮czania mieszka艅c贸w w podejmowanie decyzji ju偶 na etapie przygotowania dzia艂a艅.
Zielona transformacja mo偶e by膰 szans膮 na popraw臋 warunk贸w mieszkaniowych, je艣li inwestycjom towarzysz膮 rozwi膮zania chroni膮ce dost臋pno艣膰 mieszka艅 i odpowiadaj膮ce na potrzeby r贸偶nych grup spo艂ecznych. O jej powodzeniu decyduj膮 wi臋c r贸wnie偶 zasady finansowania, podzia艂 odpowiedzialno艣ci i mo偶liwo艣膰 wp艂ywania mieszka艅c贸w na kierunek zmian. Tak rozumiane planowanie pozwala po艂膮czy膰 trosk臋 o 艣rodowisko z trosk膮 o osoby, kt贸re na co dzie艅 korzystaj膮 z miejskiej przestrzeni.
殴r贸d艂o: Le艣niewska-Napiera艂a Katarzyna, Miko艂ajczyk Tomasz: Urban planning strategies addressing housing inequalities: implementation perspectives from Poland, European Journal of Spatial Development, Nordregio, vol. 23, nr 4, 2026, s. 39-69, DOI:10.5281/zenodo.21700084