艢wiatowy Dzie艅 Dzikiej Przyrody (ang. World Wildlife Day) obchodzony jest 3 marca 鈥� nawi膮zuj膮c do daty podpisania Konwencji o mi臋dzynarodowym handlu dzikimi zwierz臋tami i ro艣linami gatunk贸w zagro偶onych wygini臋ciem (CITES). Konwencja CITES zosta艂a opracowana w wyniku rezolucji przyj臋tej na spotkaniu cz艂onk贸w IUCN (艢wiatowej Unii Ochrony Przyrody). Tekst konwencji ostatecznie uzgodniono na spotkaniu przedstawicieli 80 kraj贸w w Waszyngtonie i rozpocz臋to zbieranie podpis贸w 3 marca 1973 roku. Konwencja CITES wesz艂a w 偶ycie 1 lipca 1975 roku. W Polsce jej zapisy zacz臋艂y obowi膮zywa膰 w1990 r.
Konwencja CITES ma na celu ochron臋 dziko wyst臋puj膮cych populacji zwierz膮t i ro艣lin gatunk贸w zagro偶onych wygini臋ciem poprzez kontrol臋, monitoring oraz ograniczanie mi臋dzynarodowego handlu. Handel dzikimi zwierz臋tami i ro艣linami przekracza granice pa艅stw, dlatego jego skuteczna regulacja wymaga wsp贸艂pracy mi臋dzynarodowej, kt贸ra pozwala chroni膰 niekt贸re gatunki przed nadmiern膮 eksploatacj膮. Konwencja CITES powsta艂a w艂a艣nie w duchu takiej wsp贸艂pracy. Obecnie zapewnia ona zr贸偶nicowany poziom ochrony ponad 40 000 gatunkom zwierz膮t i ro艣lin.
Zakazane 鈥� bez wymaganych zezwole艅 鈥� jest nie tylko przewo偶enie 偶ywych okaz贸w, lecz tak偶e produkt贸w wytworzonych z gatunk贸w obj臋tych przepisami CITES, np. w postaci futer czy suszonych zi贸艂. Przywo偶膮c pami膮tki z wakacji, nale偶y zwr贸ci膰 szczeg贸ln膮 uwag臋 na ich pochodzenie oraz sk艂ad. Bez odpowiednich dokument贸w nie wolno przewozi膰 m.in. sk贸r dzikich nied藕wiedzi, wyrob贸w z ko艣ci s艂oniowej ani specyfik贸w tradycyjnej medycyny azjatyckiej, kt贸re mog膮 zawiera膰 np. ko艣ci tygrys贸w czy pi偶mo. Co roku s艂u偶by celne w Polsce konfiskuj膮 setki przedmiot贸w, kt贸re pr贸bowano nielegalnie wwie藕膰 na terytorium kraju. S膮 to m.in. preparaty tradycyjnej medycyny azjatyckiej zawieraj膮ce p艂awikoniki (Hippocampus japonicus), torby, kapelusze i paski wykonane ze sk贸r krokodyli (Crocodilia spp.) czy wachlarze z pi贸r papug (Psittaciformes spp.). Szczeg贸艂owe informacje dotycz膮ce egzotycznych pami膮tek, kt贸re mog膮 stanowi膰 problem podczas kontroli granicznej, znajduj膮 si臋 na stronach Ministerstwa Klimatu i 艢rodowiska ().
Znaczenie konwencji CITES
Konwencja CITES jest jednym z rozwi膮za艅 s艂u偶膮cych ochronie dzikiej przyrody, kt贸rej zasoby tracimy w tempie dotychczas niespotykanym. Do bezpo艣rednich czynnik贸w utraty gatunk贸w 鈥� wymienianych zgodnie z si艂膮 ich oddzia艂ywania 鈥� nale偶膮: utrata siedlisk oraz zmiany w u偶ytkowaniu ekosystem贸w l膮dowych i morskich, bezpo艣rednia eksploatacja organizm贸w, zmiana klimatu, zanieczyszczenie 艣rodowiska oraz wp艂yw inwazyjnych gatunk贸w obcych. Pi臋膰 tych g艂贸wnych czynnik贸w jest powi膮zanych z uwarunkowaniami po艣rednimi, wynikaj膮cymi m.in. z dominuj膮cego modelu gospodarczego, kt贸ry sprzyja wzrostowi produkcji i konsumpcji, a tak偶e z warto艣ci i zachowa艅 spo艂ecznych, rozwoju innowacji technologicznych oraz sposob贸w zarz膮dzania na poziomie lokalnym i globalnym.
Przyroda odgrywa kluczow膮 rol臋 w dostarczaniu 偶ywno艣ci, paszy dla zwierz膮t hodowlanych, energii, lek贸w oraz innych d贸br niezb臋dnych do przetrwania ludzi na Ziemi. Ponad 2 miliardy os贸b stosuje drewno jako g艂贸wne paliwo opa艂owe. Szacuje si臋 r贸wnie偶, 偶e oko艂o 4 miliardy ludzi korzysta z naturalnych 艣rodk贸w leczniczych, a blisko 70% lek贸w u偶ywanych w terapii nowotwor贸w to substancje naturalne lub zwi膮zki syntetyczne inspirowane natur膮.
W tym roku uwag臋 kierujemy na ro艣liny
Cz臋sto, my艣l膮c o handlu dzikimi gatunkami, przychodz膮 nam na my艣l wyroby z koralowc贸w, buty ze sk贸ry aligatora czy przemycane, barwne papugi. W tym roku szczeg贸lna uwaga zosta艂a jednak skierowana na ro艣liny lecznicze i aromatyczne. Na ca艂ym 艣wiecie pozyskuje si臋 60 000 gatunk贸w takich ro艣lin, z kt贸rych oko艂o 1 280 znajduje si臋 w za艂膮cznikach konwencji CITES.
Praktyki zwi膮zane z upraw膮 i zbiorami ro艣lin leczniczych i aromatycznych stanowi膮 wa偶ne 藕r贸d艂o utrzymania gospodarstw domowych na obszarach wiejskich. Odgrywaj膮 one kluczow膮 rol臋 w zapewnieniu dochod贸w dla zmarginalizowanych spo艂eczno艣ci zamieszkuj膮cych odleg艂e tereny, a tak偶e maj膮 istotny wp艂yw na rozw贸j lokalnej gospodarki. 艢wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, 偶e 70鈥�95% populacji ludzkiej w krajach rozwijaj膮cych si臋 korzysta z medycyny tradycyjnej jako podstawowej opieki zdrowotnej, a co pi膮ta osoba polega na dzikich ro艣linach i grzybach jako 藕r贸dle po偶ywienia i dochodu.
W latach 2006鈥�2015 w bazie danych handlowych CITES zarejestrowano 54 miliony kilogram贸w ro艣linnych produkt贸w leczniczych, pochodz膮cych g艂贸wnie z 43 gatunk贸w. Prawie po艂owa tego eksportu pochodzi艂a ze 藕r贸de艂 naturalnych. Handel produktami z ro艣lin leczniczych i aromatycznych to istotny element gospodarki. W 2012 roku globalne przychody z tradycyjnej medycyny chi艅skiej wynios艂y 83 miliardy dolar贸w. Warto艣膰 europejskiego rynku suplement贸w i lek贸w zio艂owych szacuje si臋 na 7,4 miliarda dolar贸w rocznie.
Wi臋cej informacji na stronach
惭补迟别谤颈补艂: dr Natalia Ratajczyk, Pe艂nomocnik Dziekana Wydzia艂u BiO艢 U艁 ds. zr贸wnowa偶onego rozwoju; (Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody, Instytut Ekologii i Ochrony 艢rodowiska, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)