Kie艂偶e, o kt贸rych mowa, nale偶膮 do grupy skorupiak贸w obunogich (Amphipoda). S膮 wi臋ksze, intensywniej si臋 rozmna偶aj膮 i s膮 bardziej odporne ni偶 rodzime gatunki, nic wi臋c dziwnego, 偶e je wypieraj膮. 鈥� Co prawda, podobnie jak 鈥瀗asze鈥� skorupiaki mog膮 by膰 po偶ywieniem dla ryb i kaczek, ale jednocze艣nie s膮 du偶ym zagro偶eniem dla ekosystemu. Nie tylko poluj膮 na rodzime skorupiaki i inne bezkr臋gowce, ale tak偶e po偶eraj膮 jaja ryb, przez co znacz膮co wp艂ywaj膮 na ich rozrodczo艣膰. S艂owem, ich rozprzestrzenianie si臋 w jeziorach mazurskich jest z艂膮 wiadomo艣ci膮
鈥� wyja艣nia dr Andrea Desiderato z Katedry Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii Wydzia艂u BiO艢 U艁.
Inwazyjny kie艂偶 Dikerogammarus villosus (fot. Micha艂 Grabowski)
Badania na temat inwazyjnych gatunk贸w skorupiak贸w prowadzone przez 艂贸dzkich badaczy zapocz膮tkowa艂 w latach 80. XX w. prof. Ja偶d偶ewski 鈥� Inwazja skorupiak贸w to proces d艂ugotrwa艂y, ale z punktu widzenia 艣rodowiska, do艣膰 dynamiczny 鈥� t艂umaczy Krzysztof Podwysocki z Katedry ZBiH Wydzia艂u BiO艢 U艁. 鈥� Tylko w ci膮gu dw贸ch lat zaobserwowali艣my szybkie rozprzestrzenianie si臋 obunog贸w w jeziorach mazurskich.
Co niepokoj膮ce, skorupiaki pojawiaj膮 si臋 tak偶e w akwenach izolowanych, kt贸re nie s膮 zasilane wod膮 z rzek, ani nie s膮 po艂膮czone kana艂ami z innymi jeziorami. Mog艂oby si臋 wi臋c wydawa膰, 偶e nie dostan膮 si臋 do nich samodzielnie. Okazuje si臋, 偶e wykorzystuj膮 do tego ludzi.
鈥� Organizmy te zachowuj膮 si臋 jak autostopowicze 鈥� wyja艣nia dr Andrea Desiderato. 鈥� Przyczepiaj膮 si臋 do sprz臋t贸w wodnych: 艂odzi, kajak贸w, desek surfingowych i SUP, skuter贸w, a tak偶e boi, lin a nawet pianek do nurkowania i w ten spos贸b, wraz z turystami przemieszczaj膮 si臋 pomi臋dzy akwenami.
- Z naszych bada艅 wynika, 偶e w sprzyjaj膮cym, wilgotnym 艣rodowisku kie艂偶e mog膮 przetrwa膰 nawet kilka dni poza wod膮 鈥� m贸wi Krzysztof Podwysocki. 鈥� Czyli transportuj膮c mi臋dzy jeziorami 艂贸d藕, czy inny sprz臋t p艂ywaj膮cy, mo偶emy przenosi膰 tak偶e te organizmy. I to na coraz wi臋ksz膮 skal臋. Nasz zesp贸艂 prowadzi艂 tak偶e badania na jeziorach alpejskich i r贸wnie偶 stwierdzi艂 tam obecno艣膰 inwazyjnych obunog贸w w izolowanych akwenach. Nie mog艂y si臋 tam znale藕膰 inaczej ni偶 za pomoc膮 cz艂owieka.
Ka偶dego roku na Mazury przyje偶d偶a ponad 100 tysi臋cy turyst贸w, dla wi臋kszo艣ci z nich 偶egluga i sporty wodne to g艂贸wny cel pobytu. 鈥� Tak masowa turystyka nie mo偶e pozosta膰 bez wp艂ywu na 艣rodowisko przyrodnicze 鈥� m贸wi Krzysztof Podwysocki. - Musimy bra膰 pod uwag臋 fakt, 偶e skutki pojawienia si臋 tych gatunk贸w w jeziorach s膮 cz臋sto nieodwracalne.
鈥� Przywieranie organizm贸w do 艂odzi jest zjawiskiem powszechnie obserwowanym, dzieje si臋 tak tak偶e na 艂odziach morskich czy statkach 鈥� m贸wi dr Andrea Desiderato. 鈥� Jednak tamte organizmy s膮 wi臋ksze i dobrze widoczne, a przywieraj膮c do 艂odzi czy statk贸w w pewnym momencie utrudniaj膮 p艂ywanie, dlatego ludzie czyszcz膮 morskie jednostki p艂ywaj膮ce. W s艂odkich wodach sytuacja wygl膮da nieco inaczej. Kie艂偶e s膮 niewielkie, nie rzucaj膮 si臋 w oczy i nie utrudniaj膮 p艂ywania. 鈥� Tury艣ci najcz臋艣ciej nie maj膮 poj臋cia o ich istnieniu, a co za tym idzie nie dbaj膮 o pozbycie si臋 ich przed transportem sprz臋tu wodnego 鈥� dodaje Krzysztof Podwysocki. 鈥� I to w艂a艣nie ten brak 艣wiadomo艣ci jest najwi臋kszym problemem.
Inwazyjny kie艂偶, Dikerogammarus villosus w muszlach inwazyjnego ma艂偶a, racicznicy (fot. Luca Desiderato)
W krajach zachodnich (USA, Kanada czy Wielka Brytania) a tak偶e w niekt贸rych krajach skandynawskich wprowadzono regulacje prawne dotycz膮ce sport贸w wodnych. 艁odzie mo偶na wodowa膰 tylko w wyznaczonych miejscach, przed zmian膮 akwenu musz膮 by膰 dok艂adnie oczyszczone i osuszone a liny i boje dok艂adnie zdezynfekowane. Istniej膮 te偶 przepisy m贸wi膮ce o tym, jak takie czyszczenie powinno wygl膮da膰. 鈥� W Polsce brakuje przepis贸w w tym zakresie, lecz mamy nadziej臋, 偶e nasze badania przyczyni膮 si臋 do zwi臋kszenia 艣wiadomo艣ci na temat zagro偶enia i wprowadzenia zmian legislacyjnych 鈥� m贸wi Krzysztof Podwysocki. 鈥� Tymczasem, by艂oby 艣wietnie, gdyby 偶eglarze i inni u偶ytkownicy sprz臋tu wodnego mieli 艣wiadomo艣膰, 偶e przed transportem mi臋dzy akwenami nale偶y sprz臋t dok艂adnie wyczy艣ci膰. Z naszych obserwacji wynika, 偶e doskonale sprawdza si臋 w tym celu zwyk艂a woda pod ci艣nieniem np. z myjki ci艣nieniowej.
Wa偶nym elementem zapobiegania inwazji obunog贸w wydaje si臋 monitorowanie tego, jak sprz臋t p艂ywaj膮cy jest transportowany mi臋dzy jeziorami. 鈥� Naszym zdaniem konieczne jest wprowadzenie rejestru, czy cho膰by ankiet w艣r贸d turyst贸w: w jakich kierunkach si臋 przemieszczaj膮, z jak膮 cz臋stotliwo艣ci膮, w jakim czasie 鈥� dodaje Krzysztof Podwysocki. 鈥� W ten spos贸b mieliby艣my szans臋 kontrolowania szlak贸w inwazji i zapobiegania jej.
Materia艂y: Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska
Tekst: Justyna Kowalewska (3PR)
Zdjecia: Micha艂 Grabowski
Badania zespo艂u z Katedry Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii U艁 opublikowano w na 艂amach czasopisma naukowego NeoBiota: Podwysocki, K., Desiderato, A., Mamos, T., Rewicz, T., Grabowski, M., Konopacka, A., B膮cela-Spychalska, K. (2024). Recent invasion of Ponto-Caspian amphipods in the Masurian Lakeland associated with human leisure activities. NeoBiota, 90, 161-192.