Tylko jedna Ziemia
Podobne, niemal bli藕niacze uj臋cie, znane jako Blue Marble, pochodzi z 1972 roku i zosta艂o wykonane przez za艂og臋 misji Apollo 17. By艂o to jedno z pierwszych zdj臋膰 ukazuj膮cych Ziemi臋 w ca艂o艣ci na tle przestrzeni kosmicznej. Obraz ten silnie poruszy艂 贸wczesn膮 opini臋 publiczn膮. Ludzko艣膰 u艣wiadomi艂a sobie jak pi臋kna, a zarazem krucha jest Ziemia. Po raz pierwszy tak wyra藕nie dostrze偶ono granic臋 oddzielaj膮c膮 nasz ziemski dom od ciemnej i zimnej przestrzeni kosmosu. Sta艂o si臋 jasne, 偶e Ziemia, mimo swojego ogromu, nie jest niesko艅czona.
Rok 1972 to te偶 czas pierwszej mi臋dzynarodowej konferencji 艣rodowiskowej, zwanej pierwszym Szczytem Ziemi, kt贸ra odby艂a si臋 w Sztokholmie. Jej has艂o brzmia艂o 鈥濼ylko jedna Ziemia鈥� i nawi膮zywa艂o do idei, 偶e planeta Ziemia jest jedynym miejscem 偶ycia ludzi i nale偶y j膮 chroni膰 jako wsp贸lne dobro ca艂ej ludzko艣ci.
Prze艂om w my艣leniu o 艣rodowisku
Konferencja ONZ w sprawie 艣rodowiska 偶ycia cz艂owieka by艂a prze艂omowa, bo po raz pierwszy w historii problemy 艣rodowiska sta艂y si臋 tematem globalnym, omawianym wsp贸lnie przez pa艅stwa z ca艂ego 艣wiata. By艂o to pierwsze tak du偶e spotkanie po艣wi臋cone wy艂膮cznie ochronie 艣rodowiska. Uznano, 偶e problemy tj. zanieczyszczenia powietrza i w贸d, nie maj膮 granic pa艅stwowych i wymagaj膮 wsp贸艂pracy mi臋dzynarodowej. Przyj臋to Deklaracj臋 Sztokholmsk膮, kt贸ra zawiera艂a zasady dotycz膮ce ochrony 艣rodowiska oraz prawo cz艂owieka do 偶ycia w czystym otoczeniu, b臋d膮ce podstaw膮 p贸藕niejszych dokument贸w i polityk proekologicznych. Pierwszy raz jasno powiedziano, 偶e rozw贸j gospodarczy i ochrona 艣rodowiska s膮 ze sob膮 powi膮zane. By艂 to wyra藕ny krok w stron臋 okre艣lenia obecnej zasady zr贸wnowa偶onego rozwoju.
Na konferencji w Sztokholmie uzgodniono, 偶e Szczyty Ziemi b臋d膮 odbywa膰 si臋 co 20 lat. Kolejna konferencja mia艂a zatem miejsce w 1992 roku w Rio de Janeiro. By艂 to wyj膮tkowy czas w historii, moment ogromnych zmian politycznych, technologicznych i spo艂ecznych na 艣wiecie, koniec jednej epoki i pocz膮tek nowej. Rozpad艂 si臋 Zwi膮zek Radziecki, co zako艅czy艂o trwaj膮c膮 dekady rywalizacj臋 mi臋dzy Wschodem a Zachodem, nast膮pi艂 upadek Muru Berli艅skiego, transformacja ustrojowa w Polsce zapewni艂a demokracj臋, podpisano Traktat z Maastricht, kt贸ry da艂 pocz膮tek Unii Europejskiej, a w 艣wiecie cyfrowym udost臋pniono stron臋 WWW.
Podobnie jak jej poprzedniczka, Konferencja w Rio zosta艂a uznana ze prze艂omowy moment w rozwoju polityki ekologicznej na 艣wiecie. Wprowadzono koncepcj臋 zr贸wnowa偶onego rozwoju do g艂贸wnego nurtu dzia艂a艅 mi臋dzynarodowych i zapocz膮tkowano szerok膮 wsp贸艂prac臋 mi臋dzy pa艅stwami w zakresie ochrony 艣rodowiska. Przyj臋to konwencje o zmianach klimatu i o r贸偶norodno艣ci biologicznej. Opracowano globalny program dzia艂a艅 鈥� Agend臋 21.
Przysz艂o艣膰 jakiej chcemy鈥�
Kolejn膮 konferencj臋, kt贸ra odby艂a si臋 w 2012 roku, nazwano potocznie Rio+20 poniewa偶 r贸wnie偶 odby艂a si臋 w Rio de Janeiro w Brazylii. Najwa偶niejszym osi膮gni臋ciem konferencji by艂 dokument ko艅cowy zatytu艂owany 鈥濼he Future We Want鈥� (鈥濸rzysz艂o艣膰, jakiej chcemy鈥�), w kt贸rym podkre艣lono konieczno艣膰 dalszej walki z ub贸stwem, ochrony 艣rodowiska oraz bardziej efektywnego wykorzystania zasob贸w naturalnych. Dokument ten zapocz膮tkowa艂 r贸wnie偶 proces tworzenia globalnych Cel贸w Zr贸wnowa偶onego Rozwoju (SDGs), kt贸re w 2015 roku zosta艂y przyj臋te przez ONZ. Konferencja Rio+20 niestety nie powt贸rzy艂a sukcesu wcze艣niejszych spotka艅. Krytykowano og贸lny i niewi膮偶膮cy charakter przyj臋tych uzgodnie艅, co ogranicza艂o ich realny wp艂yw na polityk臋 pa艅stw.
O przygotowaniach do kolejnego Szczytu Ziemi w 2032 roku na razie jeszcze nic nie wiadomo. To co jest pewne, to fakt, 偶e przed nami kolejne wyzwania 艣rodowiskowe, spo艂eczne i gospodarcze. R贸wnie偶 te nowe zwi膮zane z wykorzystaniem AI, skutkami zmiany klimatu i zmieniaj膮c膮 si臋 sytuacj膮 geopolityczn膮 艣wiata.
Dzie艅 Ziemi to okazja by zastanowi膰 si臋 nad pi臋knem, r贸偶norodno艣ci膮, ale i problemami naszej planety. Jest to nasz wsp贸lny i jedyny dom, innego nie mamy.
惭补迟别谤颈补艂:&苍产蝉辫;dr Natalia Ratajczyk, pe艂nomocnik dziekana Wydzia艂u BiO艢 U艁 ds. zr贸wnowa偶onego rozwoju; (Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody, Instytut Ekologii i Ochrony 艢rodowiska, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)
Zdj臋cie: NASA, Reid Wiseman, 2026
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)